📖 Παράλληλα Κείμενα 📚
Αναγνώριση του Ορέστη από την αδελφή του, την Ηλέκτρα 🫂
[Η Ηλέκτρα ζούσε δυστυχισμένη στα ανάκτορα των Μυκηνών, όπου βασίλευε ο Αίγισθος και η Κλυταιμνήστρα (μετά τη δολοφονία του Αγαμέμνονα), και περίμενε εκδικητή τον Ορέστη, που μικρόν τον είχε φυγαδεύσει στη Φωκίδα. Στο ακόλουθο απόσπασμα ο Ορέστης, που έχει επιστρέψει, συναντά την αδελφή του.]
Η ιστορία της οικογένειας του Αγαμέμνονα —η δολοφονία του από την Κλυταιμνήστρα και τον Αίγισθο, και η εκδίκηση του Ορέστη με τη βοήθεια της Ηλέκτρας— απασχόλησε και τους τρεις μεγάλους τραγικούς της αρχαίας Αθήνας: τον Αισχύλο (στις «Χοηφόρους», απ' όπου είναι το απόσπασμα εδώ), τον Σοφοκλή και τον Ευριπίδη, καθένας με δικό του τίτλο «Ηλέκτρα». Το ίδιο θέμα αναγνώρισης ανάμεσα σε συγγενείς που έχουν χωριστεί για χρόνια συναντάται και στην Οδύσσεια, ανάμεσα σε Οδυσσέα και Τηλέμαχο.
Ηλ. Ξέρεις ποιον καλούσα στις ευχές μου;
Ορ. Ξέρω. Τον Ορέστη λαχταρούσες· λιώνοντας.
Ηλ. Και που τον λαχταρούσα μήπως εισακούστηκα;
Ορ. Εγώ είμαι. Μην ψάχνεις άλλον από μένα.
Ηλ. Ξένε, γιατί; Κακό μού πλέκεις δόλο;
Ορ. Ο ίδιος τότε· εναντίον μου.
Ηλ. Περιπαίζεις τα δεινά μου.
Ορ. Και τα δικά μου τότε.
Ηλ. Ορέστη να σε πω; Είσαι ο Ορέστης;
Ορ. Τον Ορέστη βλέπεις. Το απίστευτο.
[Ο Ορέστης παρουσιάζει σημάδια που πείθουν την αδελφή του - και συνεχίζει:]
Κράτα την· κράτα την τη χαρά σου μην ξεσπάσει.
Μας μισούν οι πιο δικοί μας.
Ηλ. Αχ λαχτάρα γλυκιά του πατρικού μου. Μόνη!
Δάκρυα και ελπίδα μου
Της γενιάς μας σωτήρα
Τα χέρια σου τα δυνατά θα το ξαναπάρουν
το πατρικό μας.
Των ματιών μου χαρά είσαι· τετράδιπλη.
Πατέρα μου σε λέω
Μάνα μου είσαι. [...] Εκείνην τη μισώ.
Και της σφαγμένης αδερφής μας [= της Ιφιγένειας]
είσαι ο πιστός ο αδερφός. Ο εκδικητής.
Να μας συντρέξει μόνο η Ισχύς και η Δίκη
και πάνω απ' όλους ο Δίας ο μέγιστος.
Σε αντίθεση με τον Τηλέμαχο, που πείθεται για την ταυτότητα του πατέρα του μόνο μετά από επίμονη διαβεβαίωση, η Ηλέκτρα εδώ οδηγείται στην αναγνώριση μέσα από συγκεκριμένα υλικά σημάδια που της δείχνει ο Ορέστης (όπως πλεξίδα μαλλιών και αποτύπωμα πατήματος, σε προγενέστερο σημείο του έργου). Καμιά θεά δεν επεμβαίνει εδώ για να αλλάξει τη μορφή του ήρωα, όπως συμβαίνει με την Αθηνά στην Οδύσσεια.
(Αισχύλος, Χοηφόροι, στ. 216-245, μτφρ. Κ. Τοπούζης, εκδ. Επικαιρότητα, Αθήνα 1991)