Παράλληλο κείμενο: η ντροπή στο δημοτικό τραγούδι 🎵
Απόσπασμα δημοτικού τραγουδιού
Καλύτερα να σκοτωθώ, καλλιά 'χω να ποθάνω,
παρά να έχω την ντροπή στον κόσμο τον απάνω.
Σχολιασμός
Το δίστιχο αυτό εκφράζει μια αξία βαθιά ριζωμένη στην ελληνική λαϊκή παράδοση: η τιμή και η αποφυγή της ντροπής θεωρούνται σημαντικότερες ακόμη και από τη ζωή. Ο ήρωας του τραγουδιού δηλώνει πως προτιμά τον θάνατο από την ντροπή που θα ένιωθε αν εξευτελιζόταν μπροστά στους ανθρώπους.
Η ίδια στάση —προτίμηση του θανάτου από την ατίμωση— εμφανίζεται και στον λόγο του Οδυσσέα, όταν δηλώνει πως προτιμά να πεθάνει παρά να βλέπει συνεχώς τις ανόσιες πράξεις των μνηστήρων στο παλάτι του. Το δημοτικό τραγούδι δείχνει πως αυτή η αντίληψη για την τιμή δεν είναι μόνο ομηρική, αλλά διατρέχει ολόκληρη την ελληνική λαϊκή παράδοση, από την αρχαιότητα ως τη νεότερη εποχή.
Παρότι μοιράζονται την ίδια αξία, οι δύο περιπτώσεις δεν είναι ταυτόσημες: ο ήρωας του δημοτικού τραγουδιού μιλά για μια στιγμιαία, απόλυτη επιλογή ανάμεσα στη ζωή και στην τιμή, ενώ ο Οδυσσέας εκφράζει την ίδια αρχή μέσα σε μια πιο σύνθετη κατάσταση, καθώς περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να δράσει, χωρίς να επιτρέπει στον θυμό να τον οδηγήσει σε βιαστικές κινήσεις.