Δύο νεότερα παραμύθια με μονόφθαλμο γίγαντα 👹
Ο μύθος του πονηρού ανθρώπου που ξεγελά έναν γίγαντα με λογοπαίγνιο πάνω στο όνομά του δεν είναι μόνο ομηρικός· εμφανίζεται και σε νεότερα λαϊκά παραμύθια. Τα δύο κείμενα που ακολουθούν δείχνουν πόσο διαδεδομένο είναι αυτό το μοτίβο.
Ο μυλωνάς και ο Καλικάντζαρος
Ένας μυλωνάς είχε άναψει θράκα στον μύλο του και έψηνε κρέας σε σούβλα. Απέναντί του είδε έναν Καλικάντζαρο να ψήνει βατράχους. Όταν ο Καλικάντζαρος τον ρώτησε πώς τον λένε, ο μυλωνάς απάντησε «Απατός».
Ο Καλικάντζαρος τότε έβαλε πειραχτικά τη σούβλα με τους βατράχους πάνω στο κρέας του μυλωνά. Ο μυλωνάς θύμωσε και τον χτύπησε με ένα αναμμένο δαυλί, καίγοντάς τον. Ο Καλικάντζαρος φώναξε στους δικούς του για βοήθεια, κι όταν τον ρώτησαν ποιος τον έκαψε, απάντησε «Απατός». Οι άλλοι Καλικάντζαροι, νομίζοντας ότι κάηκε μόνος του («απ' αυτός»), τον περιγέλασαν αντί να τον βοηθήσουν.
Το όνομα «Απατός» λειτουργεί ακριβώς όπως το «Ούτις» του Οδυσσέα: ακούγεται σαν κανονικό όνομα, αλλά κρύβει ένα λογοπαίγνιο («από αυτόν») που μπερδεύει όσους σπεύδουν να βοηθήσουν.
(Παραμύθι από την Κυνουρία, Ν.Γ. Πολίτης, Παραδόσεις, αρ. 626)
Ο παπάς, το καλογεροπαίδι και ο μονομάτης γίγαντας
Ένας παπάς και το καλογεροπαίδι του χάθηκαν μια νύχτα στο δάσος. Είδαν από μακριά φωτιά και έφτασαν σε μια σπηλιά όπου ζούσε ένας μονομάτης γίγαντας. Εκείνος τους άφησε να μπουν και να ζεσταθούν, αλλά έπειτα άρπαξε τον παπά, τον σούβλισε και τον έφαγε.
Όταν ο γίγαντας χόρτασε και ξάπλωσε δίπλα στη φωτιά, το καλογεροπαίδι πήρε ένα παλούκι και άρχισε να μυτερώνει τη μια του άκρη με το μαχαίρι, λέγοντας πως έτσι περνούσε την ώρα του όταν έβοσκε το κοπάδι. Μόλις ο γίγαντας αποκοιμήθηκε, το παιδί του κάρφωσε το παλούκι στο μάτι και τον τύφλωσε. Έπειτα χώθηκε στο τομάρι ενός σφαγμένου κριαριού και κατάφερε να βγει από τη σπηλιά ανάμεσα στο κοπάδι.
Το τυφλωμένο μάτι με πυρωμένο ξύλο, το κρύψιμο μέσα σε δέρμα ζώου για να ξεγελαστεί ο γίγαντας που ψηλαφεί μόνο τις ράχες, η βαριά πέτρα στην είσοδο της σπηλιάς: όλα αυτά επαναλαμβάνουν στοιχεία της περιπέτειας του Οδυσσέα με τον Πολύφημο. Τέτοιες ομοιότητες δείχνουν ότι ο μύθος του μονόφθαλμου γίγαντα ταξίδεψε και μεταμορφώθηκε σε πολλούς λαούς.
(Παραμύθι από τη Σερβία – από το βιβλίο της Ε. Κακριδή, Η διδασκαλία των ομηρικών επών, ΟΕΔΒ, Αθήνα 1988)