1. Παράλληλο Κείμενο
ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ
Κάτι δεν κατάλαβες; Επίλεξε το κομμάτι και πάτα «Ρώτα τον Σωκράτη». Σου το εξηγεί αμέσως.

Παράλληλα Κείμενα: Φιλοξενία στην Πύλο και στη Σπάρτη 🌊

Τα αποσπάσματα που ακολουθούν δείχνουν την υποδοχή και τη φιλοξενία του Τηλέμαχου στην Πύλο και στη Σπάρτη. Διαβάζοντάς τα, μπορεί κανείς να ερευνήσει αν επαναλαμβάνεται η ίδια περίπου εθιμοτυπία με εκείνη που είδαμε στην υποδοχή και στη φιλοξενία της Αθηνάς-Μέντη στην Ιθάκη:

  • εγκάρδια υποδοχή και πρόσκληση σε γεύμα
  • εξαιρετικές περιποιήσεις
  • μετά το γεύμα, ερωτήσεις για την ταυτότητα του ξένου
  • λουτρό και ανταλλαγή δώρων, που προτείνονται στο τέλος της φιλοξενίας
Η ίδια σκηνή, τρεις φορές

Η ομηρική αφήγηση επαναλαμβάνει σχεδόν τα ίδια στάδια φιλοξενίας σε τρία διαφορετικά παλάτια — της Ιθάκης, της Πύλου και της Σπάρτης. Αυτή η επανάληψη δεν είναι έλλειψη φαντασίας του ποιητή, αλλά δείχνει πόσο σταθερός και ιερός ήταν ο θεσμός της ξενίας στον κόσμο του Ομήρου.

Η υποδοχή στην Πύλο

Ο Τηλέμαχος και ο «Μέντορας» φτάνουν στην παραλία της Πύλου, όπου ο Νέστορας πρόσφερε θυσία στον Ποσειδώνα.

Έφτασαν στων Πυλίων τη σύναξη, πλησίασαν τους θρόνους όπου ήταν καθισμένος με τους γιους του ο Νέστορας· γύρω του οι εταίροι ετοίμαζαν το γεύμα, έψηναν κρέατα, άλλα τα σούβλιζαν. Μόλις είδαν τους ξένους, έτρεξαν όλοι προς το μέρος τους, τους έτειναν το χέρι για το καλωσόρισμα, τους προσκαλούσαν να καθίσουν.

Πρώτος ο γιος του Νέστορα, ο Πεισίστρατος, που βρέθηκε κοντύτερα, τους έσφιξε το χέρι και τους πήγε στο τραπέζι, τους κάθισε στην αμμουδιά της θάλασσας πάνω σε μαλακές προβιές, ανάμεσα στον αδελφό του Θρασυμήδη και στον καλό πατέρα του. Τους πρόσφερε κομμάτι από τα σπλάχνα, τους κέρασε κρασί με τη μαλαματένια κούπα.

Όταν εκόρεσαν τον πόθο τους για το φαΐ και το πιοτό, τον λόγο πήρε πρώτος ο Νέστορας: «Είναι νομίζω η καλύτερη στιγμή τώρα να τους ρωτήσουμε, που χάρηκαν το φαγητό οι ξένοι, να μάθουμε ποιοι τέλος πάντων είναι.» Προς το τέλος της επίσκεψης ο Τηλέμαχος δέχεται και λουτρό.

Η άφιξη στη Σπάρτη

Ο Τηλέμαχος, συνοδευόμενος από τον Πεισίστρατο, τον γιο του Νέστορα, φτάνουν στο παλάτι του Μενέλαου στη Σπάρτη.

Οι δυο ξένοι στέκονται στο πρόθυρο του παλατιού με τ' άλογά τους· γενναίος ο Τηλέμαχος, λαμπρός ο γιος του Νέστορα. Πρόλαβε και τους είδε ο Ετεωνέας, ακόλουθος του τιμημένου Μενέλαου, που έτρεξε να τους αναγγείλει στον βασιλιά. Στάθηκε πλάι του και ρώτησε αν πρέπει να ξεπεζέψουν τα άλογα των ξένων ή να τους στείλουν αλλού να τους φιλέψει κάποιος άλλος.

Ο ξανθός Μενέλαος όμως τον αποπήρε με βαριά αγανάκτηση: «Ετεωνέα, του Βοήθου γιε, δεν ήσουν άλλοτε τόσο μωρός στο παρελθόν· μα να που τώρα ανόητα μιλάς, σαν άμυαλο παιδί. Λύσε λοιπόν των ξένων τ' άλογα και πέρασέ τους μέσα να χαρούν το φαγοπότι μας.»

Η οργή του Μενέλαου

Ο Μενέλαος δεν θυμώνει τυχαία: το να αμφισβητεί κανείς αν πρέπει να φιλοξενήσει έναν ξένο θεωρούνταν σχεδόν ασέβεια προς τους θεούς, αφού ο Δίας ήταν προστάτης των ξένων και των ικετών.

Η φιλοξενία στο παλάτι του Μενέλαου

Όταν πέρασαν στο θείο παλάτι, οι δύο νέοι έμειναν έκθαμβοι από την ομορφιά του. Αφού χάρηκαν τα μάτια τους τη θέα, πήγαν στους γυαλιστερούς λουτήρες να λουστούν. Ύστερα τους οδήγησαν σε θρόνους, να καθίσουν πλάι στον Μενέλαο, τον γιο του Ατρέα.

Αμέσως μια θεραπαινίδα, κρατώντας πάγκαλο χρυσό κανάτι, από ψηλά τούς έχυνε νερό σ' ένα λεβέτι ασημωμένο, τα χέρια τους να νίψουν· μετά τους έστρωσε καλόξυστο τραπέζι. Η σεμνή κελάρισσα τους έφερε μπροστά φαγώσιμα πολλά, θέλοντας να τους ευχαριστήσει. Κι ο τραπεζάρχης, ανεμίζοντας πινάκια με κρέατα κάθε λογής, τα πρόσφερε, κι έβαλε πλάι τους μαλαματένιες κούπες.

Τότε ο ξανθός Μενέλαος τους καλωσόρισε: «Πιάστε ψωμί για καλωσόρισμα· κι όταν γευτείτε και χορτάσετε το δείπνο, τότε θα σας ρωτήσουμε τους δυο να πείτε ποιων ανθρώπων είσαστε οι βλαστοί.» Ο Μενέλαος όμως δεν πρόλαβε να τους ρωτήσει, καθώς η Ελένη αναγνώρισε τον Τηλέμαχο από την ομοιότητά του με τον πατέρα του· έτσι τον ρώτησε μόνο: «Γενναίε Τηλέμαχε, ποια ανάγκη σ' έφερε στα μέρη μας;» Πριν φύγει από τη Σπάρτη, ο Τηλέμαχος δέχτηκε πολύτιμα δώρα από τον Μενέλαο και την Ελένη.