Η Διάδοση του Χριστιανισμού 🌍

Μέσα σε λίγους αιώνες, μια θρησκεία που ξεκίνησε από μια μικρή επαρχία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας απλώθηκε σε ολόκληρο τον γνωστό τότε κόσμο. Πώς έγινε αυτό; Ποιοι άνθρωποι τη μετέφεραν, ποιοι την ασπάστηκαν πρώτοι και γιατί το ρωμαϊκό κράτος τη φοβήθηκε τόσο ώστε να καταδιώξει τους πιστούς της;

Ο Παύλος ✝️

Η εμφάνιση του Παύλου στο προσκήνιο της χριστιανικής δραστηριότητας σηματοδοτεί το αληθινό άνοιγμα του Χριστιανισμού προς τους Έλληνες και μέσω αυτών προς όλους τους λαούς της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Ποιος ήταν

Ο Παύλος είχε το εβραϊκό όνομα Σαούλ και ήταν γόνος εύπορης εξελληνισμένης εβραϊκής οικογένειας της Ταρσού της Κιλικίας. Στην αρχή είχε διακριθεί ως φανατικός αντίπαλος του Χριστιανισμού. Αργότερα όμως μεταβάλλεται σε φλογερό κήρυκα της διδασκαλίας του Χριστού και θέτει ως μοναδικό στόχο της ζωής του τη διάδοσή της στα έθνη.

Οι αποστολικές περιοδείες

Ο Παύλος ήταν ο ίδιος Ρωμαίος πολίτης, ιδιότητα που του έδινε δικαιώματα και ελευθερία κινήσεων μέσα στην αυτοκρατορία. Πραγματοποίησε τρεις διαδοχικές αποστολικές περιοδείες στην Κύπρο, τη Μικρά Ασία και την Ελλάδα, από το 45 έως το 60 μ.Χ.

Στις περιοδείες αυτές:

• Χρησιμοποιεί την ελληνική γλώσσα στα κηρύγματα και τις επιστολές του.
• Οικειοποιείται ιδέες της ελληνικής φιλοσοφίας, ώστε το μήνυμα να γίνει κατανοητό στους μορφωμένους ακροατές του.
• Κάνει την ελληνική σκέψη μέσο επικοινωνίας και εργαλείο της προσπάθειάς του για τη διάδοση του λόγου του Χριστού στην οικουμένη.

Το τέλος του

Ο Παύλος, δέσμιος, οδηγείται στη Ρώμη το 61 μ.Χ. Εκεί θα θανατωθεί το 64 μ.Χ. κατά τον διωγμό των Χριστιανών, όταν αυτοκράτορας της Ρώμης ήταν ο Νέρωνας.

Η μαρτυρία του Πλίνιου του Νεότερου 📜

Γύρω στο 111 μ.Χ. ο Πλίνιος ο Νεότερος, κυβερνήτης της Βιθυνίας στη Μικρά Ασία, γράφει στον αυτοκράτορα Τραϊανό για να τον πληροφορήσει σχετικά με τη ζωή των Χριστιανών.

Ο Πλίνιος περιγράφει ότι οι Χριστιανοί συνηθίζουν να συγκεντρώνονται μια καθορισμένη ημέρα πριν από την ανατολή του ήλιου, να ψάλλουν έναν ύμνο προς τον Χριστό και να δεσμεύονται με όρκο ότι δεν θα διαπράξουν κανένα αδίκημα, όπως κλοπή, ληστεία ή μοιχεία. Δεσμεύονται επίσης να μην παραβούν τον όρκο τους και να μην αρνούνται, όταν καλούνται, να καταθέσουν ενώπιον της δικαιοσύνης. Ύστερα λαμβάνουν την τροφή τους, η οποία είναι συνηθισμένη και αθώα.

Ο Ρωμαίος κυβερνήτης θεωρεί την υπόθεση αξιοπρόσεκτη, γιατί αφορά ένα πλήθος ανθρώπων: πλήθη κάθε ηλικίας, κάθε κοινωνικής τάξης και των δύο φύλων, στις πόλεις και τα χωριά. Πιστεύει ωστόσο ότι το φαινόμενο μπορεί να περιοριστεί και να εξαλειφθεί.

Η διάδοση του Χριστιανισμού 📢

Η νέα θρησκεία είναι φορέας πραότητας και παρηγοριάς. Αυτός είναι ο λόγος που κερδίζει οπαδούς σε όλες τις επαρχίες της αυτοκρατορίας.

Κυρίως ο Χριστιανισμός προσελκύει αρχικά τους φτωχούς πληθυσμούς των μεγάλων πόλεων, δηλαδή ανθρώπους που είχαν τη μεγαλύτερη ανάγκη από ελπίδα και παρηγοριά. Αντίθετα, η ύπαιθρος, περισσότερο δεμένη με τις παραδόσεις, παραμένει για πολύ πιστή στην αρχαία θρησκεία.

Σιγά-σιγά όμως ο Χριστιανισμός αποκτά οπαδούς και ανάμεσα στους ανώτερους οικονομικούς, πνευματικούς και διοικητικούς κύκλους, και μερικές φορές αγγίζει ακόμη και μέλη του αυτοκρατορικού περιβάλλοντος.

Η οργάνωση της Εκκλησίας 🏛️

Στο μεταξύ η Εκκλησία, η οποία δρα μέσα στο ρωμαϊκό κράτος, καθορίζει τη διοικητική της οργάνωση σύμφωνα με την οργάνωση του κράτους.

Σε κάθε διοικητική μονάδα αντιστοιχεί μια επισκοπή με τον δικό της επίσκοπο. Ο επίσκοπος εκλέγεται από τον λαό και έχει ως έργο την πνευματική καθοδήγηση της τοπικής εκκλησίας.

Ήδη στα τέλη του 2ου αιώνα, στην ανατολική περιοχή της Αυτοκρατορίας, οι Χριστιανοί αποτελούν την πλειονότητα των κατοίκων. Η δράση της Εκκλησίας αγκαλιάζει τότε τρεις μεγάλους τομείς:

Οι διωγμοί ⛓️

Οι Χριστιανοί είναι αντίθετοι με τα θεάματα και αποφεύγουν την επιδεικτική δημόσια ζωή. Για να αποφύγουν την επαφή με τους οπαδούς της αρχαίας θρησκείας, τελούν μυστικά τις λατρευτικές εκδηλώσεις τους. Αυτό ακριβώς τους καθιστά ύποπτους στα μάτια των υπολοίπων.

Ακόμη σοβαρότερη θεωρείται η αντίθεσή τους στη λατρεία του αυτοκράτορα: για τους Ρωμαίους η λατρεία αυτή ήταν απόδειξη νομιμοφροσύνης, οπότε η άρνηση των Χριστιανών εμφανίζεται επικίνδυνη για την ενότητα του κράτους.

Πότε και από ποιους

Οι διωγμοί κατά των Χριστιανών δεν ήταν και τόσο συστηματικοί κατά τους δύο πρώτους αιώνες. Γενικεύονται όμως και γίνονται φοβεροί κατά τον 3ο αιώνα μ.Χ.

Ο Δέκιος και ο Διοκλητιανός εξαπολύουν τους φοβερότερους διωγμούς κατά των Χριστιανών σε όλη την έκταση της Αυτοκρατορίας.

Ο πρώτος διωγμός: 64 μ.Χ.

Μια φήμη απέδιδε στον Νέρωνα την πυρπόληση της Ρώμης. Όπως αφηγείται ο Ρωμαίος ιστορικός Τάκιτος, για να διαλύσει τη φήμη αυτή ο Νέρωνας βρήκε υποθετικούς ενόχους: τους Χριστιανούς, τους οποίους το πλήθος ήδη μισούσε. Άρχισαν να συλλαμβάνουν όσους διακήρυτταν την πίστη τους και ύστερα, με βάση τις ομολογίες των πρώτων, συνέλαβαν πλήθος άλλων — όχι τόσο επειδή θεωρούνταν ένοχοι για την πυρκαγιά, όσο για την ίδια την πίστη τους. Τα βασανιστήρια που ακολούθησαν ήταν φρικτά: τους έντυναν με δέρματα ζώων για να τους ξεσκίσουν τα σκυλιά, ή τους έδεναν σε σταυρούς και τους έκαιγαν ζωντανούς σαν πυρσούς μέσα στη νύχτα.

Οι κατακόμβες

Κατά τους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού οι πιστοί της Ρώμης θάβονταν σε υπόγεια κοιμητήρια, τις κατακόμβες. Σε αυτές τελούσαν και τις λατρευτικές τους τελετές, μακριά από τα βλέμματα των αρχών.