Ο Χριστός και η Διδασκαλία του. Η Πρώτη Εκκλησία ✝️
Στις αρχές του 1ου αιώνα μ.Χ. η Παλαιστίνη, η οποία κατοικείται από Εβραίους, βρίσκεται κάτω από τη ρωμαϊκή κυριαρχία. Ορισμένοι Εβραίοι περιμένουν με ανυπομονησία τον ερχομό του Μεσσία, ο οποίος θα τους απελευθερώσει από τον ρωμαϊκό ζυγό και θα αναστήσει το κράτος του Ισραήλ.
Το βιβλίο λέει ότι ορισμένοι Εβραίοι περίμεναν τον Μεσσία — όχι ολόκληρος ο λαός. Ήταν μια προσδοκία που είχε δύναμη σε ένα μέρος της κοινωνίας, όχι μια ομόφωνη πεποίθηση.
Η γέννηση του Χριστού 🌟
Η Γέννηση του Χριστού στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, κατά τα χρόνια της βασιλείας του Αυγούστου (5/4 π.Χ.), σηματοδοτεί μια νέα φάση στην πορεία της ιστορίας και θέτει τις βάσεις για μια νέα θρησκεία.
Ο μοναχός που τον 6ο αιώνα υπολόγισε την αρίθμηση των ετών από τη Γέννηση του Χριστού έκανε ένα μικρό λάθος στους υπολογισμούς του. Έτσι σήμερα, κατά παράδοξο τρόπο, τοποθετούμε τη Γέννηση λίγα χρόνια πριν από το έτος 1 μ.Χ.
Η επαναστατική διδασκαλία 📖
Το κήρυγμα της νέας θρησκείας αποτελεί αληθινή επανάσταση για τις συνθήκες που επικρατούσαν στον τότε γνωστό κόσμο. Ο Χριστιανισμός, μεταξύ άλλων, διακηρύσσει την ισότητα ενώπιον του Θεού:
- 🕊️ μεταξύ κυρίων και δούλων
- ⚖️ μεταξύ ανδρών και γυναικών
- 🌍 μεταξύ Ελλήνων και «βαρβάρων»
Γι' αυτό η νέα θρησκεία αποκτά σύντομα πολλούς πιστούς, καθώς προσφέρει ελπίδα και για κοινωνική ελευθερία.
Στη ρωμαϊκή κοινωνία ο δούλος δεν θεωρούνταν καν πρόσωπο με δικαιώματα, ενώ οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι αποκαλούσαν «βαρβάρους» όσους δεν μιλούσαν τη γλώσσα τους. Ένα κήρυγμα που έβαζε όλους αυτούς στην ίδια θέση ενώπιον του Θεού ανέτρεπε τα αυτονόητα μιας ολόκληρης εποχής.
Ο Χριστός γεννήθηκε μέσα στους κόλπους του εβραϊκού λαού, τήρησε τον νόμο και χρησιμοποίησε στα κηρύγματά του τη γλώσσα του λαού του, την αραμαϊκή. Ιουδαίοι ήταν οι μαθητές του και τα πλήθη που τον ακολουθούσαν. Όμως το πνεύμα της διδασκαλίας του ξεπερνούσε τα όρια του Ισραήλ και απευθυνόταν προς ολόκληρη την οικουμένη.
Ο Χριστός έδρασε μέσα στον εβραϊκό κόσμο: εβραϊκή καταγωγή, εβραϊκός νόμος, αραμαϊκή γλώσσα, Ιουδαίοι μαθητές. Αυτό που ξεπερνούσε τα σύνορα του Ισραήλ δεν ήταν το πλαίσιο της δράσης του, αλλά το πνεύμα της διδασκαλίας του.
Η πρώτη Εκκλησία στην Ιερουσαλήμ ⛪
Μετά τον σταυρικό θάνατο του Χριστού οι μαθητές του, με κορυφαία φυσιογνωμία τον Πέτρο, σχηματίζουν στην Ιερουσαλήμ μια μικρή κοινότητα πιστών. Τα μέλη της κοινότητας αυτής διακηρύττουν ότι ο Χριστός ήταν ο αναμενόμενος Μεσσίας, αυτός που είχαν προαναγγείλει οι προφήτες.
Γρήγορα όμως ο μικρός αυτός, καθαρά ιουδαϊκός πυρήνας διευρύνεται με ένα πλήθος εξελληνισθέντων Εβραίων της διασποράς, οι οποίοι σιγά-σιγά αποτελούν την πλειονότητα μέσα στη χριστιανική κοινότητα της Ιερουσαλήμ. Μιλούν ελληνικά και είναι διαποτισμένοι από την ελληνική παιδεία.
Αυτοί έδωσαν στην πρώτη χριστιανική κοινότητα το ελληνικό όνομα Εκκλησία, όρος που σήμαινε, σε κάθε ελληνική πόλη, τη συνάθροιση των πολιτών.
Η λέξη «Εκκλησία» δεν ήταν αρχικά θρησκευτική. Στην αρχαία Αθήνα η εκκλησία του δήμου ήταν η συνέλευση όπου οι πολίτες ψήφιζαν και αποφάσιζαν για την πόλη τους. Οι πρώτοι χριστιανοί δανείστηκαν αυτόν ακριβώς τον όρο για τη δική τους συνάθροιση.
Η Αντιόχεια, ένα κοσμοπολιτικό κέντρο 🏛️
Θεμελιωμένη γύρω στο 300 π.Χ. από τον Σέλευκο τον Νικάτορα, τον πρώτο από τους Σελευκίδες βασιλείς, η Αντιόχεια ήταν η πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας τους, που εκτεινόταν από τη Μεσόγειο θάλασσα μέχρι τον Ινδό ποταμό.
Όταν την κατέλαβαν οι Ρωμαίοι, την ανακήρυξαν σε ελεύθερη πόλη που την κυβερνούσε μια εκκλησία του δήμου, ένα συμβούλιο προυχόντων και ορισμένοι εκλεγμένοι αξιωματούχοι. Οι Ρωμαίοι της έδωσαν ένα πλήθος προνόμια και τη στόλισαν με λαμπρά οικοδομήματα. Την κατέστησαν το κέντρο της ελληνιστικής Ανατολής, με πληθυσμό ίσο με αυτόν της Αλεξάνδρειας.
| Στοιχείο της Αντιόχειας | Τι σημαίνει |
|---|---|
| Ίδρυση γύρω στο 300 π.Χ. | Την ίδρυσε ο Σέλευκος ο Νικάτωρ, πρώτος των Σελευκιδών βασιλέων |
| Πρωτεύουσα των Σελευκιδών | Κέντρο ενός κράτους από τη Μεσόγειο ως τον Ινδό ποταμό |
| Ελεύθερη πόλη υπό τους Ρωμαίους | Κυβερνιόταν από εκκλησία του δήμου, συμβούλιο προυχόντων και εκλεγμένους αξιωματούχους |
| Πληθυσμός ίσος με της Αλεξάνδρειας | Μία από τις μεγαλύτερες πόλεις του τότε κόσμου |
| Πολυάνθρωπη εβραϊκή κοινότητα | Σελευκίδες και Ρωμαίοι επέτρεπαν στους Εβραίους να ζουν ειρηνικά |
Η εβραϊκή κοινότητα ήταν εκεί πολυάνθρωπη όχι μόνο λόγω του μεγέθους της πόλης, αλλά κυρίως γιατί τόσο οι Σελευκίδες βασιλείς όσο και οι Ρωμαίοι επέτρεπαν στους Εβραίους να ζουν ειρηνικά. Οι Έλληνες είχαν στενές σχέσεις με την εβραϊκή κοινότητα, παρακολουθούσαν τις θρησκευτικές τελετές της και σχεδόν αποτελούσαν, κατά κάποιο τρόπο, ένα παράρτημά της.
Το εντυπωσιακό στην Αντιόχεια δεν ήταν απλώς ότι Έλληνες και Εβραίοι συγκατοικούσαν, αλλά ότι Έλληνες πήγαιναν και παρακολουθούσαν τις εβραϊκές θρησκευτικές τελετές. Αυτό το ακροατήριο, εξοικειωμένο ήδη με τις εβραϊκές ιδέες αλλά όχι δεμένο με τον εβραϊκό νόμο, ήταν έτοιμο να ακούσει το χριστιανικό κήρυγμα.
Οι «Χριστιανοί» 🗣️
Αργότερα, πολλοί οπαδοί του Χριστού, για να αποφύγουν διώξεις, καταφεύγουν στην Αντιόχεια. Εκεί, στην πολυάνθρωπη εξελληνισμένη μητρόπολη, συναντούν πολλούς ανθρώπους πρόθυμους να ακούσουν το κήρυγμά τους.
Ο λαός της Αντιόχειας για πρώτη φορά ονομάζει τους πιστούς του Χριστού «Χριστιανούς». Έτσι, με αυτό το αντιοχειανής προέλευσης όνομα, οι «Χριστιανοί» εισέρχονται στην ιστορία με κοσμοϊστορικές συνέπειες.
Το όνομα «Χριστιανοί» δεν το διάλεξαν οι ίδιοι οι πιστοί για τον εαυτό τους: τους το έδωσε ο λαός της Αντιόχειας, δηλαδή οι γύρω τους. Μια ονομασία που ξεκίνησε ως χαρακτηρισμός από τρίτους κατέληξε να ταυτίζεται με μία από τις μεγαλύτερες θρησκείες του κόσμου.
Τι κράτησε ο Χριστιανισμός από τον ελληνικό κόσμο 🏺
Δύο πράγματα δείχνουν πόσο έντονη ήταν η επίδραση του ελληνικού πνεύματος στα πρώτα βήματα της χριστιανικής κοινότητας:
- Οι εξελληνισθέντες Εβραίοι της διασποράς, που μιλούσαν ελληνικά και ήταν διαποτισμένοι από την ελληνική παιδεία, έγιναν η πλειονότητα μέσα στην κοινότητα της Ιερουσαλήμ και της έδωσαν το ελληνικό όνομα Εκκλησία.
- Η Αντιόχεια, μια εξελληνισμένη μητρόπολη και κέντρο της ελληνιστικής Ανατολής, έγινε ο τόπος όπου οι πιστοί βρήκαν ακροατήριο και πήραν το όνομα «Χριστιανοί».