1. Βασική Θεωρία
ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ
Κάτι δεν κατάλαβες; Επίλεξε το κομμάτι και πάτα «Ρώτα τον Σωκράτη». Σου το εξηγεί αμέσως.

Η Κατάσταση στον Ελλαδικό Χώρο 🏛️

Ενώ στην Ανατολή τα μεγάλα ελληνιστικά βασίλεια μοιράζονταν την κληρονομιά του Αλέξανδρου, στον ελλαδικό χώρο τα πράγματα εξελίσσονταν διαφορετικά. Εδώ κυριαρχούσε το βασίλειο της Μακεδονίας, οι πόλεις δοκίμαζαν νέες μορφές ένωσης, οι συμπολιτείες, και στην Ήπειρο ένας φιλόδοξος βασιλιάς, ο Πύρρος, κοιτούσε προς τη Δύση. Στο βάθος όμως πλησίαζε μια νέα δύναμη: η Ρώμη.

Η κατάσταση στο κράτος της Μακεδονίας 🏰

Στον ελλαδικό χώρο το βασίλειο της Μακεδονίας εξακολουθούσε να αποτελεί ισχυρή δύναμη. Ήταν το πιο ομοιογενές και το πιο δημοκρατικό από τα άλλα βασίλεια: ο πληθυσμός του δεν ήταν ένα μωσαϊκό λαών, όπως στην Αίγυπτο ή στη Συρία, όπου λίγοι Έλληνες και Μακεδόνες κυβερνούσαν εκατομμύρια ντόπιους.

Παρόλο που ο πληθυσμός του είχε ελαττωθεί λόγω του μεταναστευτικού ρεύματος προς την Ανατολή, εντούτοις η ανάπτυξή του συνεχιζόταν. Μεγάλη ώθηση στο εμπόριο έδωσε η Θεσσαλονίκη, που είχε στο μεταξύ ιδρυθεί από τον Κάσσανδρο (316 π.Χ.).

Μια πόλη με γυναικείο όνομα

Ο Κάσσανδρος έδωσε στη νέα πόλη το όνομα της συζύγου του, της Θεσσαλονίκης, που ήταν ετεροθαλής αδελφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η πόλη που ιδρύθηκε τότε δεν έπαψε ποτέ να κατοικείται και είναι η σημερινή Θεσσαλονίκη.

Η επιδρομή των Γαλατών ⚔️

Το κράτος δοκιμάστηκε σκληρά από την επιδρομή των Γαλατών. Οι Γαλάτες ήταν μετανάστες από τη Δύση. Νίκησαν τον μακεδονικό στρατό, συνέλαβαν και φόνευσαν τον βασιλιά Πτολεμαίο Κεραυνό. Στη συνέχεια εισέβαλαν στην κεντρική Ελλάδα, την οποία λεηλάτησαν.

Οι Γαλάτες πέρασαν τις Θερμοπύλες και δεν ενδιαφέρθηκαν να καταλάβουν τις μικρές πόλεις: αυτό που ήθελαν ήταν να λεηλατήσουν τους Δελφούς και τους θησαυρούς του θεού. Εναντίον τους αντιτάχθηκαν οι ίδιοι οι κάτοικοι των Δελφών, οι πόλεις των Φωκέων γύρω από τον Παρνασσό, ενώ έφθασε και στρατιωτική δύναμη Αιτωλών, γιατί εκείνη την εποχή οι Αιτωλοί βρίσκονταν σε περίοδο ακμής. Ο περιηγητής Παυσανίας διηγείται ότι κατά τη σύγκρουση έπεφταν κεραυνοί πάνω στους Γαλάτες, αποσπώνταν βράχοι από τον Παρνασσό και παρουσιάζονταν στους βαρβάρους τρομακτικές μορφές οπλιτών.

Οι Γαλάτες αποκρούστηκαν και αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν. Καίριο χτύπημα κατάφερε εναντίον τους ο Αντίγονος Γονατάς (277 π.Χ.), γεγονός που τον βοήθησε να καταλάβει τον θρόνο της Μακεδονίας. Οι Γαλάτες πέρασαν στη Μικρά Ασία και εγκαταστάθηκαν σε μια περιοχή που από αυτούς ονομάστηκε Γαλατία.

Το όνομα έμεινε για αιώνες

Η Γαλατία της Μικράς Ασίας κράτησε το όνομά της για πολλούς αιώνες. Στους ίδιους αυτούς Γαλάτες απευθύνει αργότερα ο Απόστολος Παύλος την «Προς Γαλάτας επιστολή» του.

Η Αιτωλική συμπολιτεία 🏛️

Αυτή την εποχή στον ελλαδικό χώρο δημιουργήθηκαν δύο συμπολιτείες, η Αιτωλική και η Αχαϊκή. Ήταν μια προσπάθεια των κατοίκων των περιοχών αυτών να αντιμετωπίσουν με αποτελεσματικό τρόπο τα προβλήματά τους.

Η Αιτωλική συμπολιτεία αναφέρεται για πρώτη φορά τον 4ο αιώνα π.Χ. Αποτελεί ομοσπονδία πόλεων βασισμένη σε δημοκρατικές αρχές. Κύρια πηγή εξουσίας ήταν η ομοσπονδιακή συνέλευση, στην οποία λάμβαναν μέρος οι πολίτες, όσοι δηλαδή ήταν «Αιτωλοί». Η συνέλευση:

  • αποφάσιζε για πόλεμο ή ειρήνη,
  • εξέλεγε τους άρχοντες,
  • ψήφιζε τους νόμους.

Η Αχαϊκή συμπολιτεία 🤝

Η Αχαϊκή συμπολιτεία εμφανίζεται στο ιστορικό προσκήνιο το 280 π.Χ. ως ένωση τεσσάρων πόλεων της βόρειας Πελοποννήσου. Στη συνέχεια προστέθηκαν κι άλλες.

Τι μοιράζονταν οι πόλεις

Οι πόλεις χρησιμοποιούσαν κοινό νόμισμα και κοινά σταθμά. Είχαν επίσης, κατά τον ιστορικό Πολύβιο, τους ίδιους νόμους, τα ίδια μέτρα, καθώς και κοινούς άρχοντες, βουλευτές και δικαστές. Ο Πολύβιος γράφει ότι το μόνο που έδειχνε πως η Πελοπόννησος δεν ήταν μία και μόνη πόλη ήταν ότι οι κάτοικοί της δεν περιβάλλονταν από το ίδιο τείχος.

Σε μια προσπάθεια προώθησης της ιδέας της ένωσης είχε θεσπιστεί και διαιτητικό δικαστήριο, αρμόδιο για την επίλυση των διαφορών που αναφύονταν ανάμεσα στις ίδιες τις πόλεις.

Οι μεγάλοι στρατηγοί

ΣτρατηγόςΤι τον ξεχώρισε
ΆρατοςΣπουδαίος στρατηγός της Αχαϊκής συμπολιτείας, που εργάστηκε για την επέκτασή της.
ΦιλοποίμηνΚατέβαλε ιδιαίτερη προσπάθεια για την ανάπτυξη της συμπολιτείας· για την αξιοπρεπή στάση του απέναντι στους Ρωμαίους έμεινε γνωστός ως «ο τελευταίος Έλληνας» («έσχατος των Ελλήνων»).
Γιατί «ο τελευταίος Έλληνας»;

Το προσωνύμιο δεν σημαίνει ότι μετά τον Φιλοποίμενα δεν υπήρχαν Έλληνες. Σημαίνει ότι ήταν ο τελευταίος που στάθηκε με αξιοπρέπεια και υπερηφάνεια απέναντι στη ρωμαϊκή δύναμη, όταν όλοι οι άλλοι είχαν πια υποχωρήσει.

Η τύχη των συμπολιτειών 🎭

Οι συμπολιτείες αποτέλεσαν ουσιαστική κίνηση για γενικότερη συνεννόηση: για πρώτη φορά ελληνικές πόλεις δέχονταν να μοιραστούν νόμισμα, νόμους και δικαστήρια. Οι έριδες όμως προκάλεσαν πολλές συγκρούσεις που ματαίωσαν μια αγαθή πρόθεση, την κρίσιμη στιγμή της ρωμαϊκής απειλής.

Ο Πύρρος, ο βασιλιάς της Ηπείρου 👑

Στην Ήπειρο ο βασιλιάς Πύρρος ανέλαβε μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού του κράτους. Έστρεψε τους υπηκόους του στο εμπόριο και τη γεωργία, ίδρυσε νέες πόλεις με θέατρα και γυμναστήρια και συγκέντρωσε στην αυλή του πολλούς πνευματικούς ανθρώπους. Σκέφτηκε μάλιστα να δημιουργήσει στη Δύση αυτοκρατορία, ανάλογη μ' αυτή του Αλέξανδρου στην Ανατολή.

Η εκστρατεία στην Ιταλία

Η ευκαιρία τού δόθηκε όταν οι κάτοικοι του Τάραντα ζήτησαν τη βοήθειά του για να αντιμετωπίσουν τους Ρωμαίους. Ο Πύρρος ετοίμασε μεγάλη στρατιά και αποβιβάστηκε στην Ιταλία. Νίκησε δύο φορές τους Ρωμαίους, ενώ την τρίτη ηττήθηκε. Αναγκάστηκε, λόγω των μεγάλων απωλειών που είχε, να γυρίσει στην πατρίδα του.

«Πύρρεια νίκη»

Οι δύο νίκες του Πύρρου του κόστισαν τόσους στρατιώτες, ώστε έμοιαζαν με ήττες. Από εκεί προέρχεται η έκφραση «πύρρεια νίκη», που τη λέμε ακόμη και σήμερα για μια επιτυχία η οποία κοστίζει τόσο ακριβά, ώστε ο νικητής βγαίνει τελικά χαμένος.

Το τέλος

Αργότερα ο Πύρρος στράφηκε στον ελληνικό νότο, όπου βρήκε άδοξο θάνατο σε νυχτερινή οδομαχία στο Άργος (272 π.Χ.). Την κρίσιμη στιγμή για την Ελλάδα έλειψε ένας άξιος ηγέτης.