Οι τύχες της Κύπρου 🏛️
Η Κύπρος βρίσκεται μακριά από το σώμα της υπόλοιπης Ελλάδας, στην ανατολική άκρη της Μεσογείου, και είναι τριγυρισμένη από ισχυρούς λαούς. Αυτή η θέση καθόρισε όλη της την ιστορία: το νησί ήταν μοιραίο να αποτελεί στόχο των διαφόρων αυτών λαών και να υφίσταται τις επιθέσεις τους. Και όμως, όπως θα δούμε, η Κύπρος κατόρθωσε να μείνει ουσιαστικά ελεύθερη και βαθιά ελληνική.
Υπό ξένη κυριαρχία 🌍
Ένα νησί ανάμεσα σε μεγάλες δυνάμεις
Η Κύπρος δεν ήταν ενιαίο κράτος: ήταν χωρισμένη σε εννέα βασίλεια. Παρ' όλα αυτά, όταν εμφανιζόταν εξωτερικός κίνδυνος, τα βασίλεια αυτά κατόρθωναν να τον αντιμετωπίζουν ενωμένα.
Το «κλειδί» της επιβίωσης: η διπλωματία
Πολλές φορές οι Κύπριοι απέφευγαν τις βίαιες καταλήψεις με διπλωματικές συνεννοήσεις, δεχόμενοι να πληρώνουν ένα είδος φόρου στους επιδρομείς. Έτσι δεν έχαναν τελείως τη διοικητική τους αυτονομία: οι ίδιοι συνέχιζαν να διοικούν τον τόπο τους.
Το να πληρώνει κάποιος φόρο δεν σημαίνει πάντα ότι σκλαβώθηκε. Στην περίπτωση της Κύπρου, ο φόρος ήταν το τίμημα για να διατηρήσει την αυτονομία της: τα κυπριακά βασίλεια δεν καταλύονταν, δεν έχαναν τους βασιλείς τους και συνέχιζαν να αυτοδιοικούνται.
Ασσύριοι και Αιγύπτιοι 🏺
Αυτό ακριβώς συνέβη όταν το νησί περιήλθε στην εξουσία των Ασσυρίων το 721 π.Χ. Η Κύπρος πλήρωνε φόρους στους βασιλείς των Ασσυρίων, αλλά διατηρούσε την ανεξαρτησία της. Μάλιστα κατά την περίοδο αυτή γνώρισε μια μοναδική οικονομική ανάπτυξη.
Από το 550 μέχρι το 525 π.Χ. η Κύπρος βρίσκεται κάτω από την κηδεμονία της Αιγύπτου.
Ακριβώς επειδή δεν καταστρεφόταν από πολέμους, η Κύπρος των ασσυριακών χρόνων ευημέρησε. Το νησί ήταν πλούσιο σε χαλκό — τόσο, που η λατινική ονομασία του μετάλλου, cuprum, συνδέεται με το όνομα της Κύπρου.
Οι Πέρσες και οι προσπάθειες αποτίναξης του ζυγού ⚔️
Τους Αιγυπτίους διαδέχθηκαν οι Πέρσες. Κατά την Ιωνική επανάσταση η Κύπρος προσπάθησε να αποτινάξει τον περσικό ζυγό, αλλά δεν το κατόρθωσε.
Η εκστρατεία του Κίμωνα, το 450 π.Χ., έχει ως προσωρινό επακόλουθο την αναχώρηση των Περσών από την Κύπρο· μετά όμως τον θάνατό του, οι Πέρσες επανέρχονται. Παρ' όλα αυτά, ακόμη και κάτω από τον περσικό ζυγό, τα κυπριακά βασίλεια διατηρούν την αυτονομία τους.
Η εκστρατεία του Κίμωνα δεν ελευθέρωσε την Κύπρο για πάντα. Το αποτέλεσμά της ήταν προσωρινό: με τον θάνατο του Κίμωνα οι Πέρσες ξαναγύρισαν στο νησί.
Ο Ευαγόρας, ο βασιλιάς της Σαλαμίνας 👑
Η άνοδος στον θρόνο
Το 410 π.Χ. ανέρχεται στον θρόνο του κυπριακού βασιλείου της Σαλαμίνας ο Ευαγόρας, ένας αξιόλογος μονάρχης. Στις ημέρες του το βασίλειο της Σαλαμίνας απέκτησε τόση ισχύ, όση δεν είχε γνωρίσει ποτέ άλλοτε. Σιγά-σιγά ο Ευαγόρας έγινε κύριος όλου του νησιού.
Ένας από τους πρώτους λαϊκούς στρατούς
Οι άνδρες δέχονταν ευχαρίστως να υπηρετούν εθελοντικά στον στρατό, για να υπερασπίζονται την πατρίδα τους. Έτσι δημιουργήθηκε ένας από τους πρώτους λαϊκούς στρατούς που αναφέρει η ιστορία.
Η επιστροφή του ελληνικού πνεύματος
Μορφωμένος ο ίδιος και λάτρης του ελληνικού πνεύματος, ο Ευαγόρας φρόντισε να επαναφέρει στην Κύπρο:
- την ελληνική παιδεία,
- τον ελληνικό τρόπο ζωής,
- τα ελληνικά θρησκευτικά ήθη,
τα οποία είχαν αποδυναμωθεί κάτω από την πίεση των Περσών.
Οι δεσμοί με την Αθήνα
Ιδιαίτεροι δεσμοί συνέδεαν τον Ευαγόρα με την Αθήνα. Στη ναυμαχία της Κνίδου (394 π.Χ.) ο Ευαγόρας βοήθησε με 100 πλοία τον αθηναϊκό στόλο, και οι Αθηναίοι, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, του έστησαν ανδριάντα στην αγορά.
Ο ανδριάντας στην αγορά της Αθήνας ήταν εξαιρετικά σπάνια διάκριση. Το ότι δόθηκε σε έναν βασιλιά της μακρινής Κύπρου δείχνει πόσο σημαντική θεωρήθηκε η βοήθειά του για τη ναυτική ανάκαμψη της Αθήνας μετά την ήττα της στον Πελοποννησιακό πόλεμο.
Η σύγκρουση με τους Πέρσες και το τέλος
Οι Πέρσες, εκμεταλλευόμενοι την «Ειρήνη του βασιλέως», εκστρατεύουν κατά της Κύπρου. Μετά από πολλές πολεμικές συγκρούσεις ο Ευαγόρας συνάπτει ειρήνη με τους Πέρσες (376 π.Χ.) και υποχρεώνεται να πληρώνει φόρο, διατηρώντας όμως ακέραιη την εξουσία του.
Ο Ευαγόρας δολοφονείται το 374 π.Χ. και τον διαδέχεται ο γιος του Νικοκλής. Ο ρήτορας Ισοκράτης θεωρεί τον Ευαγόρα και τον Νικοκλή ως βασιλείς πρότυπα.
Ο Ευαγόρας, ένας αγαθός ηγεμόνας
Ο Ισοκράτης, στον λόγο του Ευαγόρας, μας δίνει την εικόνα ενός ιδανικού άρχοντα. Ο Ευαγόρας:
- είχε ασκήσει τόσο τον εαυτό του, ώστε δεν έπαιρνε ποτέ λανθασμένες αποφάσεις·
- κυβερνούσε με θεοσεβή και φιλάνθρωπο τρόπο, τόσο που οι επισκέπτες ζήλευαν όχι τη δύναμή του, αλλά τους υπηκόους του που είχαν έναν τέτοιο άρχοντα·
- πέρασε όλη του τη ζωή χωρίς να αδικήσει κανένα, τιμώντας τους αγαθούς και τιμωρώντας τους ενόχους σύμφωνα με τον νόμο·
- δεν είχε ανάγκη από συμβούλους, αλλά συζητούσε τις υποθέσεις με τους φίλους του·
- τηρούσε με ευλάβεια τόσο τις γραπτές όσο και τις προφορικές συμφωνίες·
- υπερηφανευόταν όχι για την εύνοια της τύχης, αλλά για όσα είχε κατορθώσει με τον ενάρετο βίο του.
Τον 5ο αιώνα π.Χ. η Κύπρος είναι ένα ελληνικό νησί 🇬🇷
Στην καθημερινή ζωή επικρατεί ο ελληνικός τρόπος ζωής: στη φορεσιά, στα είδη καθημερινής χρήσης, παντού κυριαρχεί καθετί ελληνικό. Τα στοιχεία που το δείχνουν είναι πολλά:
| Τομέας | Τι δείχνει την ελληνικότητα |
|---|---|
| Καθημερινή ζωή | Ελληνική φορεσιά, ελληνικά είδη καθημερινής χρήσης |
| Νομίσματα | Παραστάσεις Ελλήνων θεών και ηρώων: Αθηνά, Ηρακλής, Απόλλωνας, Αφροδίτη, Δίας Συχνά αντιγράφονται σύμβολα άλλων ελληνικών πόλεων |
| Βασιλείς | Τα ονόματα των βασιλέων των πόλεων είναι ελληνικά |
| Πολιτικές αντιλήψεις | Η έννοια του κράτους-πόλης εκφράζεται όχι μόνο από τον βασιλέα, αλλά και από τους πολίτες |
Η Αφροδίτη λατρευόταν στην Κύπρο από πολύ παλιά και οι αρχαίοι Έλληνες την αποκαλούσαν Κύπριδα ή Κυπρογένεια, επειδή σύμφωνα με τον μύθο αναδύθηκε από τη θάλασσα κοντά στην Πάφο.
Ως την απελευθέρωση από τον Αλέξανδρο ⚔️
Το καθεστώς της καταβολής φόρου στους Πέρσες με αντάλλαγμα την αυτονομία διατηρήθηκε στην Κύπρο μέχρι την απελευθέρωση του νησιού από τον Αλέξανδρο (332 π.Χ.).
Έτσι ο Αλέξανδρος επανέφερε την ελληνικότατη — από τη Μυκηναϊκή εποχή ήδη — Κύπρο στους κόλπους του ελληνικού κόσμου.
Η Κύπρος δεν κράτησε την ταυτότητά της επειδή ήταν στρατιωτικά ισχυρή, αλλά επειδή συνδύασε τρία πράγματα: ενότητα των εννέα βασιλείων απέναντι στον εξωτερικό κίνδυνο, διπλωματία (φόρος αντί για πόλεμο) και πολιτισμό (ελληνική γλώσσα, θρησκεία και παιδεία).