Αλέξανδρος: Η Κατάκτηση της Ανατολής 🌍
Σε λιγότερο από δεκατρία χρόνια ένας νέος βασιλιάς της Μακεδονίας διέλυσε τη μεγαλύτερη αυτοκρατορία του τότε γνωστού κόσμου και μετέφερε τον ελληνικό πολιτισμό από το Αιγαίο ως τον Ινδό ποταμό. Η ιστορία αυτής της εκστρατείας είναι το θέμα του κεφαλαίου.
Τα Πρώτα Χρόνια 👑
Στα 336 π.Χ., μετά τη δολοφονία του Φιλίππου, ο πρωτότοκος γιος του Αλέξανδρος γίνεται βασιλιάς της Μακεδονίας σε ηλικία είκοσι ετών.
Από τα παιδικά του χρόνια υπήρξε μαθητής του Αριστοτέλη και έτσι απέκτησε μια παιδεία βαθύτατα ελληνική, η οποία θα σφραγίσει ολόκληρη τη ζωή του. Διαβάζει Πίνδαρο, Ηρόδοτο, Θουκυδίδη και λατρεύει τον Όμηρο.
Δύο ήταν τα όνειρά του: η πραγματοποίηση των σχεδίων του πατέρα του για συντριβή της περσικής δύναμης και η διάδοση του ελληνικού πνεύματος σε όλο τον κόσμο.
Ο αρχαίος συγγραφέας Πλούταρχος υποστηρίζει ότι ο Αλέξανδρος προχωρούσε προς τους Πέρσες έχοντας πάρει περισσότερα εφόδια από τον δάσκαλό του Αριστοτέλη παρά από τον πατέρα του Φίλιππο. Τα εφόδια αυτά ήταν η μεγαλοψυχία, η σύνεση, η σωφροσύνη και η ανδρεία, με τα οποία τον είχε οπλίσει η φιλοσοφία.
Οι Μεγάλες Συγκρούσεις ⚔️
Η προετοιμασία
Μόλις καταλαμβάνει τον θρόνο της Μακεδονίας, ο Αλέξανδρος συγκαλεί ξανά το Συνέδριο της Κορίνθου και ονομάζεται από αυτό «στρατηγός αυτοκράτορας» των Ελλήνων. Κατόπιν τακτοποιεί με ταχύτητα τις πολιτικές εκκρεμότητες στην Ελλάδα και, απερίσπαστος πια, αρχίζει να προετοιμάζει την εκστρατεία εναντίον της Περσίας.
Από το 336 π.Χ. βασιλιάς της Περσίας ήταν ο Δαρείος ο Γ΄ ο Κοδομανός, ικανός ηγέτης, ο οποίος προσπαθεί να αναδιοργανώσει το περσικό κράτος. Ο Αλέξανδρος, γνωρίζοντας τις δυσχέρειες του Δαρείου, επιταχύνει την εκστρατεία.
Ο Αλέξανδρος ανεβαίνει στον θρόνο το 336 π.Χ., αλλά η εκστρατεία ξεκινά δύο χρόνια αργότερα, το 334 π.Χ. Στο ενδιάμεσο διάστημα εξασφαλίζει την ηγεσία των Ελλήνων και ετοιμάζει τον στρατό του.
Ο Γρανικός και η Ισσός
Ξεκινά από την Πέλλα το 334 π.Χ. με μία μέτρια στρατιωτική δύναμη που δεν ξεπερνούσε τους 40.000 άνδρες. Διαβαίνει τον Ελλήσποντο και αντιμετωπίζει σε πρώτη φάση τους Πέρσες στον Γρανικό ποταμό (334 π.Χ.). Οι Πέρσες ηττώνται και ο Αλέξανδρος γίνεται κύριος της Μικράς Ασίας.
Η δεύτερη σύγκρουση ανάμεσα στον στρατό του Αλέξανδρου και τους Πέρσες πραγματοποιείται στην πεδιάδα της Ισσού (333 π.Χ.). Οι Έλληνες νικούν και πάλι. Οι Πέρσες με τον ηττημένο Δαρείο υποχωρούν στα ενδότερα του κράτους τους και ο Αλέξανδρος, αφού καταλαμβάνει τη Φοινίκη, εισβάλλει στην Αίγυπτο.
Οι 40.000 άνδρες του Αλέξανδρου ήταν λίγοι για μια τέτοια αποστολή: η περσική αυτοκρατορία απλωνόταν σε τρεις ηπείρους και μπορούσε να συγκεντρώσει πολύ μεγαλύτερους στρατούς. Η νίκη οφείλεται στην οργάνωση και την ταχύτητα του μακεδονικού στρατού, όχι στον αριθμό.
Η Ίδρυση της Αλεξάνδρειας 🏛️
Στην Αίγυπτο ο Αλέξανδρος ιδρύει την πρώτη από τις πόλεις στις οποίες θα δώσει το όνομά του, την Αλεξάνδρεια. Η πόλη αυτή θα εξελιχθεί στο σπουδαιότερο οικονομικό και πολιτισμικό κέντρο της Μεσογείου.
Ο ιστορικός Αρριανός περιγράφει πώς έγινε η κτίση της. Ο Αλέξανδρος έφθασε στην πόλη Κάνωβο, περιέπλευσε τη λίμνη Μαρία και αποβιβάστηκε στο σημείο όπου βρίσκεται σήμερα η Αλεξάνδρεια. Σκέφτηκε πως η περιοχή ήταν πολύ κατάλληλη για να χτιστεί εκεί μια πόλη με μεγάλες προοπτικές ανάπτυξης. Χάραξε ο ίδιος το σημείο όπου έπρεπε να χτιστεί η αγορά, τα ιερά αφιερωμένα στις ελληνικές θεότητες και ένα ιερό στην Ίσιδα, την Αιγύπτια θεά, καθώς και το τείχος που θα περιέβαλλε την πόλη. Θυσίασε στους θεούς και τα αποτελέσματα της θυσίας ήταν ευνοϊκά.
Δίπλα στους ελληνικούς ναούς ο Αλέξανδρος έχτισε και ναό μιας αιγυπτιακής θεάς. Δείχνει έτσι σεβασμό στη θρησκεία των κατοίκων και θέλει να γίνει αποδεκτός ως νόμιμος ηγεμόνας και όχι ως ξένος κατακτητής. Η νέα πόλη σχεδιάζεται εξαρχής να είναι κοινή για Έλληνες και Αιγυπτίους.
Η Κατάκτηση του Περσικού Κράτους 🏙️
Το 331 π.Χ. ο Αλέξανδρος, ξεκινώντας από την Αίγυπτο, προχωρεί ανατολικά, προς το κέντρο του περσικού κράτους. Στα Γαυγάμηλα της Μηδείας, σε μία από τις σφοδρότερες συγκρούσεις της αρχαιότητας, ο περσικός στρατός συντρίβεται.
Ουσιαστικά το περσικό κράτος έχει διαλυθεί. Ο Δαρείος δολοφονείται και ο Αλέξανδρος, χωρίς αντίσταση, καταλαμβάνει όλες τις μεγάλες περσικές πόλεις: τη Βαβυλώνα, τα Σούσα, την Περσέπολη και τα Εκβάτανα.
Μετά τη δολοφονία του Δαρείου ο Αλέξανδρος προβάλλεται ως ο νόμιμος διάδοχος του Πέρση βασιλιά και συνεχίζει την εκστρατεία του προς τα ανατολικά. Μετά από σκληρούς αγώνες με τους τοπικούς ηγεμόνες και τους τοπικούς πληθυσμούς των ανατολικών επαρχιών του περσικού κράτους (Αρεία, Βακτρία, Δραγγιανή), οι Μακεδόνες κατορθώνουν να εδραιώσουν την κυριαρχία τους σε ολόκληρη την αχανή έκταση της περσικής αυτοκρατορίας.
Ο Πέρσης βασιλιάς δολοφονήθηκε ενώ υποχωρούσε — δεν έπεσε σε μάχη απέναντι στους Μακεδόνες. Ο Αλέξανδρος εκμεταλλεύτηκε τη δολοφονία για να παρουσιαστεί ως ο νόμιμος διάδοχός του, δηλαδή ως ο κανονικός βασιλιάς των Περσών.
| Μάχη | Χρονολογία | Αποτέλεσμα |
|---|---|---|
| Γρανικός ποταμός | 334 π.Χ. | Ο Αλέξανδρος γίνεται κύριος της Μικράς Ασίας |
| Ισσός | 333 π.Χ. | Ο Δαρείος υποχωρεί· ακολουθούν Φοινίκη και Αίγυπτος |
| Γαυγάμηλα | 331 π.Χ. | Ο περσικός στρατός συντρίβεται και το κράτος διαλύεται |
| Υδάσπης | 326 π.Χ. | Ήττα του Πώρου· τελευταία μεγάλη μάχη |
Στην Ινδική 🗺️
Το 326 π.Χ. ο μακεδονικός στρατός κατευθύνεται προς τον Ινδό ποταμό. Όνειρο του Αλέξανδρου ήταν να φθάσει στο ανατολικότερο σύνορο της οικουμένης, που πίστευαν ότι βρίσκεται στην Ινδία.
Την τελευταία μεγάλη μάχη την έδωσε στον Υδάσπη, παραπόταμο του Ινδού ποταμού, αντιμέτωπος με τον Ινδό βασιλιά Πώρο (326 π.Χ.), τον οποίο και νίκησε. Από τον Υδάσπη προχωρεί ανατολικότερα, προς τον άλλο παραπόταμο του Ινδού, τον Ύφαση. Επιθυμεί να φθάσει στον Γάγγη, όμως ο στρατός του, εξαντλημένος από τους συνεχείς πολέμους και τις κακουχίες, αρνείται να τον ακολουθήσει.
Ο Αλέξανδρος αναγκάζεται να επιστρέψει στα Σούσα (324 π.Χ.). Τον επόμενο χρόνο (323 π.Χ.) πεθαίνει στη Βαβυλώνα.
Ο Αλέξανδρος δεν νικήθηκε ποτέ σε μάχη. Αυτό που τον σταμάτησε ήταν η άρνηση των ίδιων του των στρατιωτών να προχωρήσουν πέρα από τον Ύφαση, ύστερα από οκτώ χρόνια αδιάκοπου πολέμου μακριά από την πατρίδα τους.
Κοντά στον Μύθο 📜
Στην κληρονομιά του πατέρα του, τη Μακεδονία και το «Κοινόν των Ελλήνων», ο Αλέξανδρος προσθέτει μια ολόκληρη αχανή αυτοκρατορία. Η ελληνική παρουσία κυριαρχεί σ' έναν ολόκληρο κόσμο.
Έτσι ο Αλέξανδρος, πέρα από ιστορία, σύνορα και λαούς, μυθοποιείται: το πρόσωπό του περνά στους θρύλους και τις παραδόσεις πολλών λαών, από την Ευρώπη ως την Ανατολή.
Ιστορίες για τον Αλέξανδρο διηγούνταν αιώνες αργότερα λαοί που δεν είχαν καμία σχέση με την αρχαία Ελλάδα, από την Αίγυπτο και την Περσία μέχρι τη μεσαιωνική Δυτική Ευρώπη. Λίγα ιστορικά πρόσωπα πέρασαν τόσο γρήγορα από την ιστορία στον μύθο.