Το κράτος της Μακεδονίας επεκτείνεται 🌍
Στα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. η Μακεδονία, ένα βασίλειο στον βορρά που ως τότε βρισκόταν στο περιθώριο των ελληνικών εξελίξεων, μεταμορφώνεται μέσα σε λίγα χρόνια στην ισχυρότερη δύναμη του ελληνικού κόσμου. Ο άνθρωπος που το πετυχαίνει είναι ο Φίλιππος Β', πατέρας του Αλέξανδρου.
Η άνοδος του Φιλίππου 👑
Ο Φίλιππος ανέλαβε την εξουσία αρχικά ως επίτροπος του ανιψιού του και αργότερα ως βασιλιάς. Έθεσε ως σκοπό του την αναδιοργάνωση του στρατού, για δύο λόγους: να ισχυροποιηθεί στο εσωτερικό της χώρας του και να αντιμετωπίσει τις επιδρομές των βόρειων γειτόνων του. Η πρόθεσή του ήταν καθαρή: να καταστήσει τη Μακεδονία μεγάλη δύναμη.
Η μακεδονική φάλαγγα και η σάρισσα 🛡️
Για τον σκοπό αυτό επιστράτευσε αγρότες και ποιμένες της Μακεδονίας — απλούς ανθρώπους της υπαίθρου, όχι επαγγελματίες πολεμιστές. Τους εφοδίασε με μικρότερη ασπίδα και ένα μακρύ δόρυ, τη σάρισσα. Η μικρότερη ασπίδα άφηνε ελεύθερα και τα δύο χέρια, ώστε ο στρατιώτης να μπορεί να κρατήσει το βαρύ αυτό δόρυ.
Κάθε παραταγμένη μακεδονική φάλαγγα έδινε την εντύπωση κινούμενου φρουρίου: οι σάρισσες των πρώτων σειρών προεξείχαν μπροστά σαν τείχος από αιχμές, και ο αντίπαλος δεν μπορούσε να πλησιάσει.
Οι σάρισσες ήταν τόσο μακριές που τα δόρατα ακόμη και της τέταρτης ή πέμπτης σειράς προεξείχαν μπροστά από τον πρώτο στρατιώτη. Ο εχθρός αντίκριζε δηλαδή πολλές αιχμές πριν καν φτάσει σε έναν Μακεδόνα.
Ιππικό, μηχανές και νέες τακτικές 🐎
Οι πεδιάδες της Μακεδονίας διευκόλυναν τη συντήρηση αλλά και την εξάσκηση του ιππικού — κάτι που οι ορεινές πόλεις του νότου δεν είχαν. Ο μακεδονικός στρατός, ενισχυμένος επιπλέον με πολιορκητικές μηχανές και ελαφρά οπλισμένους στρατιώτες, εξελίχθηκε σε πανίσχυρη δύναμη.
Ο Φίλιππος εφάρμοσε με μεγάλη επιτυχία τη λοξή φάλαγγα, την οποία συμπλήρωσε με την υποχωρητική κίνηση. Με τον ελιγμό αυτό έστρεφε το ενδιαφέρον του εχθρού σε όποιο σημείο επιθυμούσε και στη συνέχεια διενεργούσε κυκλωτική κίνηση.
Τη λοξή φάλαγγα δεν την επινόησε ο Φίλιππος. Την είχαν ήδη χρησιμοποιήσει οι Θηβαίοι. Ο Φίλιππος όμως την τελειοποίησε και τη συνδύασε με την υποχωρητική κίνηση, δημιουργώντας έναν συνδυασμό που κανείς αντίπαλος δεν κατάφερε να αντιμετωπίσει.
Ασφάλεια στα σύνορα 🤝
Με τον νέο αυτό στρατό ο Φίλιππος πέτυχε να αντιμετωπίσει με επιτυχία τις επιδρομές των Ιλλυριών και των Παιόνων και να αναπτύξει καλές σχέσεις με τη Θράκη. Εξασφάλισε έτσι σχετική ειρήνη στα σύνορά του — απαραίτητη προϋπόθεση για να στραφεί προς τον νότο.
Επέμβαση του Φιλίππου στη νότια Ελλάδα 🇬🇷
Οι ελληνικές πόλεις του νότου, εξάλλου, είχαν ήδη αρχίσει να παρακμάζουν. Οι συνεχείς και πολυετείς συγκρούσεις είχαν προξενήσει μεγάλες καταστροφές και οι άνθρωποι υπέφεραν. Δεν είχαν πάψει όμως να ακούγονται φωνές για ειρήνευση και ένωση των Ελλήνων.
Ισοκράτης και Δημοσθένης: δύο απόψεις 🗣️
Ο ρητοροδιδάσκαλος Ισοκράτης απευθύνεται στον Φίλιππο και τον προτρέπει, αφού ενώσει τους Έλληνες, να στραφεί εναντίον των Περσών. Του γράφει ότι όλοι τιμούν και θαυμάζουν κυρίως τους ανθρώπους που έχουν την ικανότητα να είναι συγχρόνως και πολιτικοί και στρατηγοί, και τον καλεί να προσφέρει στους Έλληνες τις ευεργεσίες του ως πολιτικός και να υποτάξει τους βαρβάρους χάρη στα στρατηγικά του προσόντα, ώστε να σταματήσουν οι πόλεμοι και να επέλθει ομόνοια ανάμεσα στους Έλληνες.
Στην Αθήνα, όμως, υπάρχουν πολιτικοί που υποστηρίζουν τον Φίλιππο και άλλοι που τον αντιμάχονται. Ο Δημοσθένης ανήκει στους δεύτερους: προειδοποιεί τους Αθηναίους ότι ο άνθρωπος αυτός είναι πανούργος και φοβερός στην εκμετάλλευση των περιστάσεων — άλλοτε υποχωρεί, άλλοτε απειλεί, άλλοτε συκοφαντεί τους Αθηναίους — και ότι έτσι μπορεί να ανατρέψει την όλη κατάσταση.
Ο Ισοκράτης δεν εκφωνούσε ο ίδιος τους λόγους του: τους έγραφε και τους δημοσίευε, γιατί είχε πολύ αδύναμη φωνή. Ο Δημοσθένης αντίθετα έγινε ο διασημότερος ρήτορας της Αθήνας, εκφωνώντας φλογερούς λόγους εναντίον του Φιλίππου — οι λόγοι αυτοί λέγονται ακόμη και σήμερα «Φιλιππικοί».
Η μάχη στη Χαιρώνεια (338 π.Χ.) ⚔️
Ο Φίλιππος αναζητούσε συνεχώς λόγους για να επεμβαίνει στα θέματα της νότιας Ελλάδας, ιδιαίτερα μετά την κυριαρχία του στα παράλια της Μακεδονίας.
Η αφορμή 🏛️
Μια τέτοια ευκαιρία του έδωσε το αμφικτιονικό συνέδριο, όταν αυτό κήρυξε πόλεμο εναντίον των Αμφισσέων, για θέματα που σχετίζονταν με το μαντείο των Δελφών, και τον όρισε αρχιστράτηγο.
Όταν οι Αθηναίοι έμαθαν ότι ο Φίλιππος είχε περάσει τις Θερμοπύλες και είχε στρατοπεδεύσει στην Ελάτεια, ένιωσαν έκπληξη και ταραχή. Αποφάσισαν τότε να δράσουν αποφασιστικά.
Η σύγκρουση 💥
Ενωμένος στρατός των Αθηναίων και των Θηβαίων παρατάχθηκε στην πεδιάδα της Χαιρώνειας (338 π.Χ.) απέναντι από τον στρατό των Μακεδόνων. Στη σύγκρουση που ακολούθησε υπερίσχυσαν οι Μακεδόνες. Ο Φίλιππος εφάρμοσε με επιδεξιότητα τη λοξή φάλαγγα και πέτυχε να διασπάσει την παράταξη των Αθηναίων. Στη μάχη διακρίθηκε και ο γιος του Αλέξανδρος, μόλις 18 ετών.
Η μάχη αυτή σήμανε την κυριαρχία των Μακεδόνων και τον μαρασμό των πόλεων του ελληνικού νότου.
Η Χαιρώνεια δεν ήταν απλώς άλλη μία ήττα. Με αυτήν τελειώνει ουσιαστικά η εποχή κατά την οποία οι ανεξάρτητες πόλεις-κράτη καθόριζαν την τύχη του ελληνικού κόσμου. Από εδώ και πέρα τις αποφάσεις τις παίρνει η Μακεδονία.
Το συνέδριο στην Κόρινθο (337 π.Χ.) 🏛️
Το 337 π.Χ. έγινε συνέδριο στην Κόρινθο, όπου αποφασίστηκε από όλους τους Έλληνες, με εξαίρεση τους Σπαρτιάτες, η εκστρατεία εναντίον των Περσών υπό την αρχηγία του Φιλίππου. Το αίτημα που για δεκαετίες διατύπωναν φωνές όπως του Ισοκράτη έμοιαζε επιτέλους να πραγματοποιείται.
Η εκστρατεία όμως αυτή ματαιώθηκε, γιατί τον επόμενο χρόνο (336 π.Χ.) ο Φίλιππος δολοφονήθηκε.
Την εκστρατεία που σχεδίασε ο Φίλιππος την πραγματοποίησε τελικά ο γιος του, ο Αλέξανδρος, ο οποίος ανέβηκε στον θρόνο μετά τη δολοφονία του πατέρα του. Ο στρατός και το σχέδιο ήταν έτοιμα — άλλαξε μόνο το πρόσωπο που τα οδήγησε.
338 π.Χ. η μάχη στη Χαιρώνεια, 337 π.Χ. το συνέδριο στην Κόρινθο, 336 π.Χ. η δολοφονία του Φιλίππου. Τρεις διαδοχικές χρονιές, τρία διαφορετικά γεγονότα — μη τα μπερδεύεις μεταξύ τους.