Το εμπόριο και ο πολιτισμός του Ισλάμ 🕌

Ο αραβικός κόσμος του Μεσαίωνα δεν ήταν μόνο μια στρατιωτική δύναμη. Ήταν ο μεγάλος ενδιάμεσος ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση: εκεί περνούσαν τα εμπορεύματα, εκεί μεταφράστηκαν τα βιβλία των αρχαίων, εκεί γεννήθηκαν λύσεις που χρησιμοποιούμε ακόμη και σήμερα.

Οι όροι-κλειδιά της ενότητας 🗝️

Η ανάπτυξη του εμπορίου 📈

Από τα μέσα του 8ου αιώνα οι Άραβες και οι Εβραίοι δραστηριοποιήθηκαν στο διεθνές εμπόριο με επίκεντρο τις μεγάλες πόλεις και έγιναν, όπως ειπώθηκε, οι μεταπράτες του διεθνούς εμπορίου. Σε αυτό συνέβαλαν δύο πράγματα:

• Η εξαίρετη γεωγραφική θέση του Χαλιφάτου ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση.
• Η εκμετάλλευση των ορυχείων χρυσού και αργύρου της Δυτ. Αφρικής και της Σαχάρας.

Από τα μέσα του 9ου αιώνα οι Άραβες ίδρυσαν εμπορικές αποικίες στις ακτές των Ινδιών, της ΝΑ Ασίας και της Κίνας. Από τη μακρινή Ανατολή μετέφεραν μπαχαρικά και άλλα είδη πολυτελείας, κυρίως μέσω Ιράκ, στις αραβικές και βυζαντινές αγορές, αποκομίζοντας τεράστια κέρδη. Η ζήτηση που είχαν τα προϊόντα αυτά στις ακτές της Μεσογείου καθόριζε τις διεθνείς τους τιμές.

Η δυναστεία των Φατιμιδών, που κυριάρχησε στην Αίγυπτο κατά τον 10ο αιώνα, ενθάρρυνε τις εμπορικές σχέσεις με τις Ινδίες διαμέσου της Ερυθράς Θάλασσας.

Οι έμποροι του Ισλάμ υιοθέτησαν πολλές καινοτομίες: συγκρότησαν εμπορικές εταιρείες, επινόησαν την εμπορική επιταγή (τσεκ) και ανέπτυξαν το πιστωτικό σύστημα, με αργυραμοιβούς και τράπεζες. Οι καινοτομίες αυτές διευκόλυναν σημαντικά τις συναλλαγές.

Γράμματα, επιστήμη και τέχνες 📚

Τα γράμματα και οι τέχνες αναπτύχθηκαν στο Ισλάμ με επίκεντρο μεγάλες πόλεις όπως ήταν η Κόρδοβα και η Βαγδάτη, όπου ιδρύθηκαν βιβλιοθήκες και πανεπιστήμια. Η αραβική λογοτεχνία ήταν της μόδας ακόμη και ανάμεσα στους χριστιανούς υπηκόους των αραβικών κρατών.

Πόσο έντονη ήταν αυτή η μόδα φαίνεται από τα παράπονα ενός ισπανού επισκόπου του 10ου αιώνα: μερικοί χριστιανοί, γράφει, χαίρονται τα ποιήματα και τα μυθιστορήματα των Αράβων και μελετούν τους μουσουλμάνους θεολόγους και φιλοσόφους όχι για να τους αντικρούσουν, αλλά για να αποκτήσουν το σωστό και κομψό αραβικό ύφος. Οι νεαροί χριστιανοί, συνεχίζει, δεν γνωρίζουν άλλη λογοτεχνία εκτός της αραβικής, συγκροτούν με τεράστια έξοδα ολόκληρες βιβλιοθήκες και εξυμνούν τις αραβικές συνήθειες — ενώ σχεδόν κανείς λαϊκός δεν μπορεί πια να διαβάσει τα λατινικά σχόλια της Αγίας Γραφής.

Στις μεγάλες πόλεις υπήρχαν βιβλιοπωλεία για το ευρύ κοινό, ενώ πολλοί χαλίφες ήταν μανιώδεις συλλέκτες χειρογράφων. Οι Άραβες μετέφρασαν τα έργα των Ινδών, των Περσών και των Ελλήνων. Ιδίως οι μεταφράσεις των έργων των ελλήνων σοφών, και κυρίως του Αριστοτέλη και των Νεοπλατωνικών, επηρέασαν βαθιά την αραβική σκέψη και επιστήμη.

Η τέχνη των τεμενών 🕌

Η τέχνη του Ισλάμ είναι ανεικονική: αποφεύγει τις παραστάσεις ανθρώπων και ζώων και στρέφεται σε γεωμετρικά και φυτικά μοτίβα. Κορυφαία μνημεία της είναι τα τεμένη, οι μουσουλμανικοί ναοί.

• Το μεγάλο τέμενος της Δαμασκού ιδρύθηκε από τον χαλίφη Βαλίδ και διακοσμήθηκε από βυζαντινούς τεχνίτες στις αρχές του 8ου αιώνα. Τα ψηφιδωτά του συνδυάζουν δέντρα με κτίσματα διαφόρων τύπων — τοπία χωρίς καμία ανθρώπινη μορφή.
• Το μεγάλο τέμενος της Κόρδοβας, που χτίστηκε σταδιακά από το 786 έως το 990, έχει εσωτερικό με 860 κίονες: ένα πραγματικό δάσος από κολόνες και αψίδες.

Η επίδραση του αραβικού πολιτισμού 🌟

Η Δύση επηρεάστηκε σημαντικά από τις επιστημονικές επιδόσεις του Ισλάμ. Ποιες όμως ήταν αυτές;

Πέρα από αυτά, εισήγαγαν στο Βυζάντιο και τη Δύση το χαρτί, που ήταν κινεζική εφεύρεση, καθώς και πολλές καλλιέργειες: βερίκκοκο, αγκινάρα, βαμβάκι, λεμόνι, σακχαροκάλαμο και άλλες.