Η Ελλάδα και οι διαδικασίες ενοποίησης της Ευρώπης. Η Ελλάδα κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης 🇬🇷🇪🇺

Η πορεία της Ελλάδας προς την ενωμένη Ευρώπη ξεκίνησε ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, διακόπηκε βίαια από τη δικτατορία και ολοκληρώθηκε με την πλήρη ένταξη το 1981. Από εκεί και έπειτα η χώρα δεν ήταν πια «υποψήφια», αλλά κράτος-μέλος που διαπραγματευόταν, διεκδικούσε και συνδιαμόρφωνε τις ευρωπαϊκές αποφάσεις.

Το πρώτο βήμα: η συμφωνία σύνδεσης του 1961 🤝

Πρώτο βήμα για τη συμμετοχή της Ελλάδας στις διαδικασίες ενοποίησης της Ευρώπης ήταν η υπογραφή, το 1961, της συμφωνίας σύνδεσης της χώρας με την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ).

Ωστόσο, η σοβαρή πολιτική αστάθεια που ακολούθησε, με αποκορύφωμα την επιβολή της απριλιανής δικτατορίας (1967-1974), είχε ως αποτέλεσμα ένα μακροχρόνιο «πάγωμα» της συμφωνίας.

Η αίτηση ένταξης και ο δρόμος προς το 1981 🗳️

Μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, το 1974, η πρώτη μεταπολιτευτική κυβέρνηση Καραμανλή αποφάσισε να υποβάλει αίτηση για πλήρη ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ. Τα κίνητρα δεν ήταν μόνο τα οικονομικά οφέλη που θα είχε η χώρα, αλλά και σοβαροί πολιτικοί λόγοι: ο Κ. Καραμανλής εκτιμούσε ότι η ένταξη στην ΕΟΚ θα βοηθούσε τη σταθεροποίηση των δημοκρατικών θεσμών στην Ελλάδα και θα εξυπηρετούσε μακροπρόθεσμα την ασφάλεια της χώρας.

Πράγματι, τον Ιούνιο του 1975 υποβλήθηκε η ελληνική αίτηση ένταξης στην ΕΟΚ. Η απόφαση, όμως, δεν έγινε δεκτή ομόφωνα:

• Στο εσωτερικό: την αντίθεσή τους εξέφρασαν το ΠΑΣΟΚ, το ΚΚΕ, καθώς και τμήματα της ελληνικής κοινωνίας προσκείμενα στην Αριστερά.
• Στο εξωτερικό: επιφυλάξεις διατυπώθηκαν και από ορισμένα κράτη-μέλη της ΕΟΚ, που θεωρούσαν ότι η Ελλάδα δεν ήταν ακόμη ώριμη οικονομικά για να ενταχθεί στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες.

Τελικά, μετά από κοπιώδεις διαπραγματεύσεις, υπογράφτηκε στις 28 Μαΐου 1979 στην Αθήνα η συνθήκη Προσχωρήσεως της Ελλάδας στην ΕΟΚ. Η επίσημη ένταξη της χώρας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες έγινε την 1η Ιανουαρίου 1981.

Οι ελληνικές προσδοκίες από την ένταξη 🌟

Τι περίμενε η Ελλάδα από την ένταξή της; Την απάντηση την έδωσε ο ίδιος ο Κωνσταντίνος Καραμανλής στην ομιλία του κατά την τελετή υπογραφής της συνθήκης Προσχωρήσεως, στην Αθήνα, στις 28 Μαΐου 1979.

Όπως τόνισε, η Ελλάδα προσερχόταν στην Ευρώπη με τη βεβαιότητα ότι στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης:

• εμπεδώνεται για όλα τα μέρη η εθνική ανεξαρτησία·
• κατοχυρώνονται οι δημοκρατικές ελευθερίες·
• επιτυγχάνεται η οικονομική ανάπτυξη·
• γίνεται, με τη συνεργασία όλων, κοινός καρπός η κοινωνική και οικονομική πρόοδος.

Παράλληλα, πρόσθετε, η χώρα φιλοδοξούσε να συμβάλει, στο μέτρο των δυνατοτήτων της, στην πραγματοποίηση της ιδέας της Ενωμένης Ευρώπης, στην οποία πίστευε βαθύτατα.

Η πολιτική των ελληνικών κυβερνήσεων μετά την ένταξη (1981-1989) ⚖️

Λίγους μήνες μετά την ένταξη, τον Οκτώβριο του 1981, ανήλθε στην εξουσία το ΠΑΣΟΚ, που αντιμετώπιζε τουλάχιστον με σκεπτικισμό την ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ.

Η περίοδος 1981-1985

Η πολιτική των ελληνικών κυβερνήσεων απέναντι στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα στηρίχτηκε σε δύο κύριες εκτιμήσεις:

1. Δεν συνέφερε πλέον στην Ελλάδα να αποχωρήσει από την ΕΟΚ, γιατί το κόστος θα ήταν μεγάλο.
2. Η Ελλάδα έπρεπε να προσπαθήσει να βελτιώσει τη θέση της μέσα στην ΕΟΚ, διαφοροποιούμενη από πολιτικές που έκρινε ότι ήταν βλαπτικές για τα συμφέροντά της.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα διεκδίκησε και πέτυχε την εκπόνηση των Μεσογειακών Ολοκληρωμένων Προγραμμάτων (ΜΟΠ), που αφορούσαν τη χρηματοδότηση από την ΕΟΚ διαφόρων αναπτυξιακών έργων στα μεσογειακά κράτη-μέλη της.

Η περίοδος 1985-1989

Στο ίδιο πολιτικό πλαίσιο, οι ελληνικές κυβερνήσεις ακολούθησαν μια πολιτική διαπραγμάτευσης με την ΕΟΚ που είχε ως κύριο σκοπό την ανάδειξη των ιδιαιτεροτήτων των λιγότερο αναπτυγμένων χωρών του ευρωπαϊκού Νότου.

Τα ευνοϊκά αποτελέσματα ήρθαν λίγο αργότερα: η ΕΟΚ, με μια δέσμη μέτρων γνωστή ως πακέτο Ντελόρ —από το όνομα του τότε προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής— διπλασίασε τους πόρους που διέθετε στα μεσογειακά κράτη-μέλη της.

Η ελληνική συμμετοχή στη νέα Ευρώπη (1989-1996) 🏛️

Κατά την περίοδο 1989-1996 όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις:

• συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις για την επεξεργασία της συνθήκης του Μάαστριχτ·
• εξασφάλισαν την παραχώρηση από την ΕΕ και την εφαρμογή στην Ελλάδα ειδικών προγραμμάτων με σκοπό την ανάπτυξη της χώρας, των Κοινοτικών Πλαισίων Στήριξης (ΚΠΣ)·
• προώθησαν τις διαδικασίες ένταξης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως πλήρους μέλους·
• έλαβαν μέτρα προετοιμασίας της χώρας για την ένταξή της στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ).

Η ένταξη στην ΟΝΕ και η υιοθέτηση του ευρώ 💶

Μετά το 1996 η Ελλάδα επιτάχυνε τις διαδικασίες εκπλήρωσης όλων των προϋποθέσεων που είχαν τεθεί προκειμένου μια χώρα να ενταχθεί στην ΟΝΕ και να υιοθετήσει το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα, το ευρώ:

Πράγματι, παρά τις αρχικές δυσκολίες, η Ελλάδα κατάφερε να ενταχθεί στον λεγόμενο «σκληρό πυρήνα» της ΕΕ. Έτσι:

• από την 1η Ιανουαρίου 2001 η Ελλάδα υιοθέτησε το ευρώ σε λογιστική μορφή·
• από την 1η Ιανουαρίου 2002 το ευρώ άρχισε να χρησιμοποιείται σε φυσική μορφή, δηλαδή ως χαρτονομίσματα και κέρματα στην καθημερινή συναλλαγή.

Επίσης, το 2004 εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, χάρη και σε ελληνικές προσπάθειες, η Κύπρος, μαζί με άλλες χώρες.

Η Ελλάδα και το μέλλον της Ευρώπης 🔭

Στις αρχές του 21ου αιώνα η Ελλάδα εμφανίζεται να υιοθετεί τη λογική της διαδικασίας ευρωπαϊκής ενοποίησης. Το γεγονός αυτό πιστεύεται ότι:

• θα ενισχύσει τη θέση της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση·
• θα συμβάλει στην περαιτέρω οικονομική ανάπτυξη της χώρας·
• θα τονώσει τον περιφερειακό και διεθνή ρόλο της.

Το πώς αντιλαμβανόταν η ελληνική πολιτική ηγεσία αυτή την προοπτική φαίνεται καθαρά σε ομιλία του Κώστα Σημίτη με θέμα «Το μέλλον της Ευρώπης», την 1η Δεκεμβρίου 2004. Ξεκινώντας από τη θέση ότι η προοπτική της Ελλάδας εξαρτάται από την πορεία της Ευρώπης, έθετε το ερώτημα: ποιας Ευρώπης;

Όχι, απαντούσε, της Ευρωπαϊκής Ένωσης που:

• αρκείται να μοιράζει επιδοτήσεις και να εξασφαλίζει την κυκλοφορία του κεφαλαίου·
• εμφανίζεται ως ένας απρόσωπος και απόμακρος γραφειοκρατικός μηχανισμός·
• αδυνατεί να λύσει καίρια προβλήματα της κοινωνικής ζωής και της καθημερινότητας των πολιτών·
• δεν είναι σε θέση να ορθώσει το ανάστημά της σε προκλήσεις της παγκόσμιας σκηνής.

Μιλούσε, αντίθετα, για την Ευρώπη που ως πολιτικό εγχείρημα κατάφερε μέχρι τότε να κατακτήσει αθροιστικά το ύψιστο πολιτιστικό αγαθό: να συγκεράσει ειρήνη, δημοκρατία, ελευθερία, ευημερία και κοινωνική δικαιοσύνη σε πρωτόγνωρο βαθμό στην ιστορία του παγκόσμιου πολιτισμού. Αυτή η Ευρώπη, κατέληγε, μπορεί να ολοκληρωθεί και μπορεί να δώσει και τις άλλες απαντήσεις.

Οι σταθμοί της ελληνικής πορείας με μια ματιά 🗓️

Συνοψίζοντας: η Ελλάδα συνδέθηκε με την ΕΟΚ το 1961, αλλά, εξαιτίας της επτάχρονης δικτατορίας, κατάφερε να ενταχθεί πλήρως σε αυτή μόλις το 1981· σήμερα είναι μία από τις χώρες που συμμετέχουν στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση.