Ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος 💣

Η αφορμή και η έκρηξη του πολέμου 🚨

Ο πόλεμος που αργότερα ονομάστηκε Β΄ Παγκόσμιος ξεκίνησε με τη γερμανική εισβολή στην Πολωνία την 1η Σεπτεμβρίου 1939. Αμέσως, η Βρετανία και η Γαλλία κήρυξαν τον πόλεμο στη Γερμανία.

Έτσι ξεκίνησε, είκοσι μόλις χρόνια μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, ένας νέος πόλεμος στην Ευρώπη, ο οποίος έμελλε να αποδειχθεί πολύ πιο καταστροφικός από τον προηγούμενο.

Οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη, 1939-1941 🗺️

Η Γερμανία κατόρθωσε, μεταξύ 1939 και 1941, να ελέγξει το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης.

Περίπου έναν μήνα μετά την έκρηξη του πολέμου, ο γερμανικός στρατός έλεγχε την Πολωνία, ενώ κάποια πολωνικά εδάφη στα ανατολικά είχαν καταληφθεί από τους Σοβιετικούς.

Στη συνέχεια, εφαρμόζοντας την τακτική του πολέμου-αστραπή (Blitzkrieg), οι Γερμανοί κατέλαβαν τη Δανία, την Ολλανδία, το Λουξεμβούργο, τη Νορβηγία και το Βέλγιο (Απρίλιος-Μάιος 1940). Από εκεί στράφηκαν εναντίον της Γαλλίας: ο γαλλογερμανικός πόλεμος κράτησε μόνο δέκα ημέρες (5-14 Ιουνίου 1940).

Μετά την ήττα και τη συνθηκολόγηση της Γαλλίας, ορισμένοι Γάλλοι με επικεφαλής τον στρατηγό Ντε Γκολ διέφυγαν στην Αγγλία, όπου και κήρυξαν την αντίσταση εναντίον των Γερμανών κατακτητών.

Η μάχη της Αγγλίας

Επόμενος στόχος ήταν η Μεγάλη Βρετανία. Η γερμανική αεροπορία βομβάρδισε μαζικά το Λονδίνο και άλλες αγγλικές πόλεις (Αύγουστος-Οκτώβριος 1940), προετοιμάζοντας μεγάλη απόβαση στο νησί. Όμως ο βρετανικός λαός, με επικεφαλής τον πρωθυπουργό του Ουίνστον Τσόρτσιλ —που ονομάστηκε αργότερα «πατέρας της νίκης»— δεν κάμφθηκε. Το γεγονός αυτό έμεινε γνωστό ως μάχη της Αγγλίας.

Η στροφή στα Βαλκάνια

Κατόπιν, οι Γερμανοί στράφηκαν στα Βαλκάνια, όπου κατάφεραν, με τη βοήθεια και της Βουλγαρίας, να καταλάβουν τη Γιουγκοσλαβία και την Ελλάδα (Απρίλιος 1941).

Η οργάνωση της κατεχόμενης Ευρώπης 🕯️

Η κατακτημένη Ευρώπη οργανώθηκε σύμφωνα με τις αρχές του ναζισμού και τα συμφέροντα της χιτλερικής Γερμανίας:

• Οι οικονομικοί πόροι των κατακτημένων χωρών δεσμεύτηκαν.
• Οι λαοί τους υπέστησαν συστηματική προπαγάνδα, προκειμένου να αναγνωρίσουν την «ανωτερότητα» της ναζιστικής Γερμανίας.
• Όσοι δεν φάνηκαν πρόθυμοι να υποταχτούν αντιμετωπίστηκαν με βιαιότητα, βασανιστήρια και μαζικές εκτελέσεις.

Οι διώξεις και το Ολοκαύτωμα

Κοινός παρονομαστής σε όλη την κατεχόμενη Ευρώπη ήταν οι διώξεις εναντίον των Εβραίων και των Ρομά (τσιγγάνων), που εξοντώθηκαν μαζικά.

Πώς γινόταν η εξόντωση στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως το περιέγραψαν οι Ρούντολφ Βρμπα και Άλφρεντ Βέτσλερ, δύο κρατούμενοι που δραπέτευσαν τον Απρίλιο του 1944 από το Άουσβιτς και δύο μήνες αργότερα δημοσίευσαν λεπτομερή αναφορά για τη ζωή στο στρατόπεδο. Σύμφωνα με τη μαρτυρία τους, το κρεματόριο περιλάμβανε έναν μεγάλο θάλαμο, έναν θάλαμο αερίων και έναν φούρνο. Οι άνθρωποι συγκεντρώνονταν στον μεγάλο θάλαμο, χωρητικότητας περίπου 2.000 ατόμων, όπου υποχρεώνονταν να βγάλουν τα ρούχα τους και έπαιρναν ένα κομμάτι σαπούνι και μια πετσέτα, σαν να πήγαιναν για λουτρό. Κατόπιν οδηγούνταν στον θάλαμο αερίων, ο οποίος σφραγιζόταν ερμητικά, και άνδρες των SS με μάσκες αερίων διοχέτευαν αέριο από τρία ειδικά ανοίγματα. Μετά από τρία λεπτά όλοι ήταν νεκροί, και τα σώματα μεταφέρονταν με κάρα στον φούρνο για να καούν.

Τα κινήματα αντίστασης

Ως αντίδραση στην κατοχή γεννήθηκαν κινήματα αντίστασης, που αμφισβήτησαν, συχνά ένοπλα, την κυριαρχία των κατακτητών.

Το τίμημα της συμμετοχής σε αυτά φαίνεται στο τελευταίο γράμμα του Σπάρτακο Φοντανό (Spartaco Fontanot), εργάτη μεταλλουργίας 22 ετών και μέλους της γαλλικής αντίστασης, προς τη μητέρα του λίγο πριν εκτελεστεί. Της γράφει να μην κατηγορήσει κανέναν άλλον για τον θάνατό του, γιατί ο ίδιος διάλεξε τη μοίρα του: κατατάχθηκε στον Απελευθερωτικό Στρατό και πεθαίνει «την ώρα που το φως της νίκης έχει αρχίσει ήδη να φέγγει». Θα τον τουφεκίσουν, γράφει, μαζί με άλλους είκοσι τρεις συντρόφους· της ζητά να διεκδικήσει μετά τον πόλεμο τα δικαιώματά της για σύνταξη και κρατά μόνο τη φανέλα του πατέρα του, «γιατί δε θέλω το κρύο να με κάνει να τρέμω». Το γράμμα κλείνει με ένα «αντίο» και ένα «κουράγιο».

Η γερμανική επίθεση στη Σοβιετική Ένωση ❄️

Τον Ιούνιο του 1941, γερμανικές δυνάμεις επιτέθηκαν στη Σοβιετική Ένωση. Μέσα σε λίγες εβδομάδες έφτασαν στα περίχωρα του Λένινγκραντ (σημερινή Αγία Πετρούπολη) και της πρωτεύουσας Μόσχας, χωρίς όμως να καταφέρουν να καταλάβουν τις δύο πόλεις. Ο βαρύς χειμώνας που ακολούθησε ήταν εξουθενωτικός για τα γερμανικά στρατεύματα.

Ωστόσο, νέα γερμανική επίθεση εκδηλώθηκε την άνοιξη του 1942. Στην καθοριστική μάχη του Στάλινγκραντ (Σεπτέμβριος 1942 - Φεβρουάριος 1943) οι Γερμανοί είχαν πάνω από 300.000 νεκρούς, τραυματίες και αιχμαλώτους και τελικά ηττήθηκαν από τον σοβιετικό στρατό. Έτσι, άρχισαν να υποχωρούν σε όλο το μήκος του μετώπου.

Οι επιχειρήσεις στην Αφρική 🏜️

Παράλληλα με τις επιχειρήσεις στην Ευρώπη, στην Αφρική οι Ιταλοί, με ορμητήριο τη Λιβύη, επιτέθηκαν στις αγγλικές δυνάμεις της Αιγύπτου με στόχο την κατάληψη της διώρυγας του Σουέζ, χωρίς όμως να τα καταφέρουν.

Στο μέτωπο που διαμορφώθηκε στη Βόρεια Αφρική, γερμανικά και ιταλικά στρατεύματα συγκρούστηκαν με συμμαχικές δυνάμεις, στις οποίες συμπεριλαμβάνονταν και ελληνικές μονάδες. Τελικά, μετά από πολύμηνες μάχες (Φεβρουάριος 1941 - Μάιος 1943), οι σύμμαχοι επικράτησαν.

Οι επιχειρήσεις στην Άπω Ανατολή 🌊

Οι ΗΠΑ παρέμειναν ουδέτερες κατά τα δύο πρώτα χρόνια του πολέμου. Όταν όμως ιαπωνικά πολεμικά αεροπλάνα επιτέθηκαν εναντίον του αμερικανικού πολεμικού στόλου στο Περλ Χάρμπορ της Χαβάης (7 Δεκεμβρίου 1941), οι ΗΠΑ κήρυξαν τον πόλεμο τόσο στην Ιαπωνία όσο και στις δυνάμεις του Άξονα.

Έτσι, και ο Ειρηνικός ωκεανός έγινε ένα από τα πολεμικά μέτωπα — και μάλιστα από τα πιο σκληρά.

Το τέλος του πολέμου 🏳️

Η κατάρρευση της Ιταλίας

Μόλις κρίθηκε ο πόλεμος στη Βόρεια Αφρική, οι συμμαχικές δυνάμεις που μάχονταν εκεί αποβιβάστηκαν στην Ιταλία. Το φασιστικό καθεστώς κατέρρευσε και ο Μουσολίνι καθαιρέθηκε. Ο διάδοχός του, στρατάρχης Μπαντόλιο, έσπευσε να υπογράψει ανακωχή (Σεπτέμβριος 1943), αλλά ο Μουσολίνι διέφυγε στη Βόρεια Ιταλία, όπου σχημάτισε νέα κυβέρνηση στηριγμένος σε γερμανικά στρατεύματα.

Η απόβαση στη Νορμανδία

Στις 6 Ιουνίου 1944 ισχυρές συμμαχικές δυνάμεις υπό την ηγεσία του Αμερικανού στρατηγού Αϊζενχάουερ πραγματοποίησαν μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου: την απόβαση στις ακτές της Νορμανδίας (βορειοδυτική Γαλλία). Παρά την αντίσταση των γερμανικών δυνάμεων, οι σύμμαχοι κατόρθωσαν μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1944 να έχουν απελευθερώσει τη Γαλλία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο και την Ολλανδία.

Η σοβιετική αντεπίθεση και η πτώση του Βερολίνου

Παράλληλα, στα ανατολικά είχε ξεκινήσει από τον Ιούνιο του 1944 μεγάλη σοβιετική αντεπίθεση. Τα γερμανικά στρατεύματα των Βαλκανίων και της κεντρικής Ευρώπης, προκειμένου να μην εγκλωβιστούν, άρχισαν να υποχωρούν.

Στις αρχές Μαΐου 1945 αμερικανικά, αγγλικά και γαλλικά στρατεύματα από τα δυτικά και σοβιετικά από τα ανατολικά βρίσκονταν έξω από το Βερολίνο. Ο Χίτλερ αυτοκτόνησε και η Γερμανία συνθηκολόγησε. Λίγο νωρίτερα είχε συλληφθεί και εκτελεστεί στην Ιταλία ο Μουσολίνι από Ιταλούς αντιστασιακούς.

Η ατομική βόμβα και η παράδοση της Ιαπωνίας

Στην Άπω Ανατολή, ωστόσο, η Ιαπωνία συνέχιζε τον πόλεμο. Τότε οι ΗΠΑ αποφάσισαν να βομβαρδίσουν τις ιαπωνικές πόλεις Χιροσίμα και Ναγκασάκι με ένα νέο όπλο, την ατομική βόμβα. Οι δύο πόλεις ισοπεδώθηκαν στην κυριολεξία και τριακόσιες χιλιάδες άμαχοι σκοτώθηκαν ή έμειναν ανάπηροι. Λίγο αργότερα η Ιαπωνία συνθηκολόγησε και ο πόλεμος τελείωσε και τυπικά.