Οι διεκδικήσεις της Αντάντ και της Ελλάδας στην Οθωμανική αυτοκρατορία 🗺️

Μετά τη συνθηκολόγηση του σουλτάνου τον Οκτώβριο του 1918, δυνάμεις της Αντάντ κατέλαβαν νευραλγικά σημεία στην Οθωμανική αυτοκρατορία, θέτοντας τη χώρα υπό κατοχή.

Η ελληνική συμμετοχή και το υπόμνημα του Βενιζέλου

Ελληνικές δυνάμεις συμμετείχαν στην κατάληψη της Κωνσταντινούπολης, εκφράζοντας και με αυτόν τον τρόπο τις ελληνικές διεκδικήσεις. Παράλληλα, ο Ελευθέριος Βενιζέλος έστειλε στο συνέδριο του Παρισιού υπόμνημα τον Δεκέμβριο του 1918, με το οποίο διεκδικούσε:

• μια ευρύτατη ζώνη εδαφών στη δυτική Μικρά Ασία με κέντρο τη Σμύρνη
• την Ανατολική Θράκη μέχρι τα πρόθυρα της Κωνσταντινούπολης
• τα νησιά Ίμβρο και Τένεδο, στην είσοδο των Στενών

Επιπλέον, ο Βενιζέλος, θέλοντας να υποστηρίξει τις παραπάνω διεκδικήσεις, έστειλε ελληνικό στρατό στην εκστρατεία της Αντάντ εναντίον των μπολσεβίκων.

Γιατί η Βρετανία στήριξε τα ελληνικά αιτήματα

Στη συγκεκριμένη συγκυρία, η στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας στη Μικρά Ασία εξυπηρετούσε τα βρετανικά συμφέροντα με δύο τρόπους:

• θα αναχαίτιζε τις ιταλικές επιδιώξεις στην περιοχή
• θα παρείχε στήριξη στις μικρές βρετανικές δυνάμεις που βρίσκονταν στα Στενά

Καθώς η Ελλάδα αποτελούσε στενό σύμμαχο της Βρετανίας, η Βρετανία υποστήριξε τα ελληνικά αιτήματα.

Η απόβαση στη Σμύρνη (2 Μαΐου 1919)

Πράγματι, το συμβούλιο του Παρισιού έδωσε εντολή στην Ελλάδα, τον Απρίλιο του 1919, να στείλει στρατεύματά της στη Μικρά Ασία. Στις 2 Μαΐου 1919 Έλληνες στρατιώτες αποβιβάστηκαν στη Σμύρνη και κατέλαβαν την πόλη και μια περιοχή περίπου 17.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων γύρω από αυτή.

Οι Έλληνες της Μικράς Ασίας δέχτηκαν το γεγονός με ενθουσιασμό, ενώ οι Τούρκοι αντέδρασαν αρνητικά.

Δύο αντίθετες αντιδράσεις στο ίδιο γεγονός

Ο ενθουσιασμός των Ελλήνων της Σμύρνης αποτυπώνεται στην αφήγηση του Α. Αλεξίου, από το αρχείο μαρτυριών του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών:

«Δύο Μαΐου του 1919 έγινε η ελληνική Κατοχή. Πήγα στο Κε [την προκυμαία της Σμύρνης] […]. Έζησα τις αξέχαστες στιγμές της λευτεριάς. […] Αργότερα μάθαμε ότι η φάλαγγα των ευζώνων έμπαινε στην πλατεία του διοικητηρίου και την χτύπησαν […] από την τουρκική συνοικία. […] Κοντά στο σπίτι μας βρισκόταν το γήπεδο του αθλητικού ομίλου "Απόλλων Σμύρνης", εκεί είχε στρατοπεδεύσει ελληνικός στρατός. Η μητέρα μου από ενθουσιασμό και αγάπη για τα νέα παλικάρια μού έδινε και τους πήγαινα, μαζί με άλλα παιδιά, διάφορα εκλεκτά τρόφιμα.»

Την οργή της άλλης πλευράς εκφράζει τουρκικό υπόμνημα διαμαρτυρίας για την παρουσία του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη:

«Κάθε έθνος οφείλει να είναι ανεξάρτητο και υπεύθυνο για τη μοίρα του […] Η ελληνική κατοχή της Σμύρνης, του μοναδικού λιμανιού και κοσμήματος της […] Τουρκίας υποχρεώνει το τουρκικό έθνος να αναλάβει τις ευθύνες του απέναντι στην Ιστορία. […] Όλος ο μουσουλμανικός κόσμος αισθάνεται βαθιά προσβεβλημένος από την ημέρα που οι Έλληνες μόλυναν το ιερό έδαφος της Ανατολής, παραβιάζοντας έτσι κάθε ιστορικό και εθνικό δίκαιο.»

Επεισόδια βίας και η ιταλική δυσαρέσκεια

Με ευθύνη και των δύο πλευρών σημειώθηκαν από την πρώτη στιγμή επεισόδια με νεκρούς και τραυματίες.

Ταυτόχρονα, οι Ιταλοί, που είχαν καταλάβει εδάφη νότια της ελληνικής ζώνης, δυσαρεστήθηκαν, καθώς διεκδικούσαν και εκείνοι τη Σμύρνη. Σε αρκετές περιπτώσεις οι τουρκικές επιθέσεις εναντίον των ελληνικών δυνάμεων προέρχονταν από περιοχές που ήταν υπό ιταλική διοίκηση.

Το διάγγελμα του Βενιζέλου προς τους Μικρασιάτες Έλληνες

Μπροστά στην ένταση, ο Ελευθέριος Βενιζέλος απηύθυνε διάγγελμα προς τους Έλληνες της Σμύρνης:

«Η εκδήλωσις της πλημμυρούσης χαράς ας συνοδευθή […] με εκδήλωσιν των αδελφικών αισθημάτων προς τους συνοίκους πληθυσμούς. Ας δοθή εις αυτούς να εννοήσουν, ότι δεν εορτάζομεν την κατάλυσιν ενός ζυγού, διά να υποκαταστήσωμεν εις αυτόν την ιδίαν ημών επικράτησιν επί βλάβη των άλλων. Αλλά ότι η ελληνική ελευθερία θα φέρη προς όλους, ανεξαρτήτως φυλής και θρησκεύματος, την ισότητα και την δικαιοσύνην. Εμπνέοντες εις πάντας τους συνοίκους πληθυσμούς την εμπιστοσύνην ταύτην, δεν μένομεν μόνο πιστοί εις αυτήν την εθνικήν μας υπόστασιν, αλλά και εξυπηρετούμεν άριστα αυτά τα υπέρτερα εθνικά συμφέροντα.»

Το κείμενο είναι γραμμένο σε καθαρεύουσα. Σε απλά λόγια, ο Βενιζέλος ζητά από τους Έλληνες της Σμύρνης να συνοδεύσουν τη χαρά τους με αδελφικά αισθήματα προς τους συνοίκους πληθυσμούς: δεν γιορτάζουν την κατάργηση ενός ζυγού για να τον αντικαταστήσουν με τη δική τους κυριαρχία σε βάρος των άλλων, αλλά για να φέρουν σε όλους, ανεξάρτητα από φυλή και θρησκεία, ισότητα και δικαιοσύνη. Εμπνέοντας αυτή την εμπιστοσύνη, τονίζει, οι Έλληνες μένουν πιστοί στην εθνική τους υπόσταση και ταυτόχρονα υπηρετούν με τον καλύτερο τρόπο τα ανώτερα εθνικά συμφέροντα.