1. Βασική Θεωρία
ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ
Κάτι δεν κατάλαβες; Επίλεξε το κομμάτι και πάτα «Ρώτα τον Σωκράτη». Σου το εξηγεί αμέσως.

Η λήξη του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου και οι μεταπολεμικές ρυθμίσεις 🕊️

Τα «14 σημεία» του Ουίλσον 📜

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ουίλσον, απευθυνόμενος τον Ιανουάριο του 1918 στο Κογκρέσο της χώρας του, προσδιόρισε τους λόγους για τους οποίους οι ΗΠΑ έπρεπε να πάρουν μέρος στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, δίνοντας ταυτόχρονα και το όραμά του για τον μεταπολεμικό κόσμο. Το κείμενο αυτό έμεινε γνωστό ως τα «14 σημεία» του Ουίλσον και περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, τις εξής αρχές:

  • Η διπλωματία και οι συνθήκες να γίνονται φανερά, χωρίς μυστικές συμφωνίες.
  • Ελεύθερη ναυσιπλοΐα σε όλες τις θάλασσες.
  • Κατάργηση των οικονομικών συνόρων ανάμεσα στα κράτη.
  • Περιορισμός των εξοπλισμών.
  • Ρύθμιση των προβλημάτων των αποικιών με βάση τα συμφέροντα των λαών τους.
  • Εκκένωση της Ρωσίας και επίδειξη καλής θέλησης προς αυτήν.
  • Αποκατάσταση του Βελγίου.
  • Ανάκτηση από τη Γαλλία της Αλσατίας και της Λορένης.
  • Διευθέτηση των ιταλικών συνόρων με βάση την αρχή των εθνοτήτων.
  • Αυτόνομη κρατική υπόσταση για τους λαούς της Αυστροουγγαρίας.
  • Εδαφική ακεραιότητα για τα βαλκανικά κράτη.
  • Αυτόνομη κρατική υπόσταση για τους λαούς της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και ελεύθερη διέλευση από τα Δαρδανέλια.
  • Δημιουργία μιας ενιαίας και ελεύθερης Πολωνίας.
  • Δημιουργία ενός συνδέσμου των εθνών.
Ένα όραμα, όχι μόνο μια στρατηγική

Ο Ουίλσον δεν παρουσίασε απλώς τους στρατιωτικούς λόγους για τους οποίους έπρεπε να πολεμήσουν οι ΗΠΑ· διατύπωσε ταυτόχρονα ένα ολοκληρωμένο όραμα για το πώς έπρεπε να λειτουργεί ο μεταπολεμικός κόσμος, βασισμένο στη διαφάνεια, στην ελευθερία και στην αυτοδιάθεση των λαών.

Το συνέδριο της Ειρήνης στο Παρίσι 🏛️

Στα τέλη του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου εκπρόσωποι των νικητών συγκεντρώθηκαν στο Παρίσι, στο συνέδριο της Ειρήνης ή συνέδριο του Παρισιού (Ιανουάριος 1919 - Ιανουάριος 1920), για να συζητήσουν τους όρους των συνθηκών ειρήνης. Οι ηττημένοι, οι ουδέτεροι και η Σοβιετική Ένωση δεν κλήθηκαν να συμμετάσχουν.

Οι αποφάσεις του συνεδρίου καθορίστηκαν από τρεις κυρίως παράγοντες: την ανάγκη αναδιαμόρφωσης του πολιτικού χάρτη της Ευρώπης, την επιδίωξη της Γαλλίας να εξουθενώσει τη Γερμανία, και την επιθυμία των νικητριών Δυνάμεων να εγκλωβίσουν το νέο σοβιετικό καθεστώς της Ρωσίας. Σημαντικό ρόλο έπαιξε επίσης η αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών, κεντρική ιδέα των 14 σημείων του Ουίλσον.

Οι συνθήκες ειρήνης 📄

Η συνθήκη των Βερσαλιών

Η συνθήκη των Βερσαλιών (Ιούνιος 1919), που αφορούσε τη Γερμανία, ήταν η σημαντικότερη από τις μεταπολεμικές συνθήκες. Υποχρέωνε τη Γερμανία:

  • να παραχωρήσει εδάφη της στη Γαλλία, στο Βέλγιο, στη Δανία και στις νεοσύστατες Πολωνία, Τσεχοσλοβακία και Λιθουανία,
  • να αναγνωρίσει τη Ρηνανία και το Σάαρ, γερμανικές περιοχές στα γαλλογερμανικά σύνορα, ως αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη,
  • να πληρώσει βαριές πολεμικές αποζημιώσεις,
  • να εγκαταλείψει τις αποικίες της και τα εδάφη που είχε κερδίσει από τη Ρωσία με τη συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ,
  • να περιορίσει στο ελάχιστο τις ένοπλες δυνάμεις της, ουσιαστικά να αφοπλιστεί.

Η συνθήκη του Αγίου Γερμανού

Η συνθήκη του Αγίου Γερμανού (Σεπτέμβριος 1919) εξανάγκαζε την Αυστροουγγαρία να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της Ουγγαρίας, της Τσεχοσλοβακίας, της Γιουγκοσλαβίας και της Πολωνίας, και να παραχωρήσει σε αυτές πολλά εδάφη. Με τον τρόπο αυτό, η Αυστροουγγρική αυτοκρατορία διαλυόταν οριστικά.

Η συνθήκη του Νεϊγύ

Η συνθήκη του Νεϊγύ (Νοέμβριος 1919) υποχρέωνε τη Βουλγαρία να παραιτηθεί από κάθε διεκδίκησή της στην Ανατολική Μακεδονία και τη Δυτική Θράκη· τα εδάφη αυτά δόθηκαν στην Ελλάδα. Η Βουλγαρία υποχρεώθηκε επίσης να παραχωρήσει εδάφη της στη Ρουμανία και στη Σερβία. Παράλληλα, προβλεπόταν η δυνατότητα αμοιβαίας ανταλλαγής πληθυσμών ανάμεσα σε Ελλάδα και Βουλγαρία.

Η συνθήκη του Τριανόν

Η συνθήκη του Τριανόν (Ιούνιος 1920) υπαγόρευσε στην πλέον ανεξάρτητη Ουγγαρία να παραχωρήσει εδάφη στην Τσεχοσλοβακία, στη Ρουμανία και στη Γιουγκοσλαβία.

Η συνθήκη των Σεβρών

Η συνθήκη των Σεβρών (28 Ιουλίου/10 Αυγούστου 1920) επιβλήθηκε στην Οθωμανική αυτοκρατορία. Με βάση αυτή:

  • ο σουλτάνος παραχωρούσε την κυριαρχία της Μεσοποταμίας (σημερινό Ιράκ), της Παλαιστίνης και της Υπεριορδανίας (σημερινή Ιορδανία) στη Βρετανία, ενώ της Συρίας και του Λιβάνου στη Γαλλία,
  • το Κουρδιστάν και η Αρμενία θα γίνονταν ανεξάρτητα κράτη,
  • τα νησιά Ίμβρος και Τένεδος, καθώς και η Θράκη μέχρι τα πρόθυρα της Κωνσταντινούπολης, παραχωρούνταν στην Ελλάδα,
  • ο σουλτάνος αναγνώριζε επίσημα την ελληνική κυριαρχία στα νησιά του Βόρειου και Ανατολικού Αιγαίου,
  • η Ιταλία παραχωρούσε στην Ελλάδα τα Δωδεκάνησα, εκτός από τη Ρόδο,
  • η Αντάντ ανέθετε στην Ελλάδα τη διοίκηση της περιοχής της Σμύρνης για πέντε χρόνια, μετά τα οποία οι κάτοικοι της περιοχής θα αποφάσιζαν με δημοψήφισμα για την τύχη της,
  • τα Στενά τέθηκαν υπό διεθνή έλεγχο.

Με τη συνθήκη αυτή η Οθωμανική αυτοκρατορία διαλυόταν.

Η Ελλάδα μεγάλη κερδισμένη στο χαρτί

Οι συνθήκες του Νεϊγύ και των Σεβρών απέδωσαν στην Ελλάδα σημαντικά εδάφη: Ανατολική Μακεδονία, Δυτική Θράκη, νησιά του Βόρειου και Ανατολικού Αιγαίου, τα Δωδεκάνησα (εκτός από τη Ρόδο) και τη διοίκηση της Σμύρνης. Λίγα χρόνια αργότερα, όμως, πολλά από αυτά τα κέρδη ανατράπηκαν από τις εξελίξεις στη Μικρά Ασία.

Η ίδρυση της Κοινωνίας των Εθνών 🌐

Η προσδοκία αποφυγής νέων συγκρούσεων οδήγησε τις νικήτριες χώρες στη δημιουργία της Κοινωνίας των Εθνών (ΚτΕ), ενός διεθνούς οργανισμού όπου θα μπορούσαν να απευθύνονται τα κράτη για να επιλύουν ειρηνικά τις μεταξύ τους διαφορές.

Ωστόσο, κάθε κράτος-μέλος της Κοινωνίας των Εθνών είχε δικαίωμα να ασκήσει βέτο (αρνησικυρία), εμποδίζοντας τη λήψη μιας απόφασης, αλλά και να μη συμμορφωθεί προς τις υποδείξεις που θα του γίνονταν.