Η Ελλάδα και τα Βαλκάνια αμέσως μετά τους βαλκανικούς πολέμους 🗺️

Οι βαλκανικοί πόλεμοι τερματίστηκαν με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου (28 Ιουλίου 1913). Η συνθήκη αυτή ξανασχεδίασε τον χάρτη της Βαλκανικής και άλλαξε ριζικά το μέγεθος, τον πληθυσμό και τα προβλήματα του ελληνικού κράτους.

Τι κέρδισε η Ελλάδα με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου 📝

Με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου η Ελλάδα εξασφάλισε:

• το μεγαλύτερο μέρος της Μακεδονίας
• τη νότια Ήπειρο
• σημαντικά νησιά στο Βόρειο και Ανατολικό Αιγαίο: Θάσο, Σαμοθράκη, Λήμνο, Λέσβο, Χίο, Σάμο και Ικαρία
• την Κρήτη

Τα εδάφη αυτά ονομάστηκαν Νέες Χώρες. Αντίστοιχα, Παλαιά Ελλάδα ονομάστηκε η ελληνική επικράτεια όπως ήταν πριν από τους βαλκανικούς πολέμους.

Πώς μοιράστηκαν τα υπόλοιπα εδάφη 🌍

Η Ελλάδα δεν ήταν φυσικά η μόνη που κέρδισε εδάφη. Η νέα εικόνα της Βαλκανικής διαμορφώθηκε ως εξής:

Το πρωτόκολλο της Φλωρεντίας και η Βόρεια Ήπειρος

Λίγους μήνες αργότερα, με το πρωτόκολλο της Φλωρεντίας (4 Δεκεμβρίου 1913), η Βόρεια Ήπειρος — περιοχή με σημαντική ελληνική παρουσία — παραχωρήθηκε στην Αλβανία. Η απόφαση αυτή προκάλεσε τις έντονες αντιδράσεις των Ελλήνων της περιοχής.

Οι Νέες Χώρες: προοπτικές και δυσκολίες 🏙️

Οι Νέες Χώρες διέθεταν θετικές προοπτικές. Πόλεις όπως η Θεσσαλονίκη, τα Ιωάννινα, η Καβάλα, η Μυτιλήνη, η Χίος και το Ηράκλειο της Κρήτης αποτελούσαν ήδη ακμαία οικονομικά κέντρα, δηλαδή αναπτυγμένες πόλεις με έντονη εμπορική και παραγωγική δραστηριότητα.

Ταυτόχρονα όμως το ελληνικό κράτος βρέθηκε αντιμέτωπο με το έργο της αφομοίωσης των Νέων Χωρών. Οι πληθυσμοί εκεί ήταν πολύ πιο ανάμεικτοι από ό,τι στην Παλαιά Ελλάδα:

• Οι μουσουλμανικοί και σλαβικοί πληθυσμοί κατείχαν τις περισσότερες καλλιεργήσιμες γαίες, δηλαδή τα χωράφια που μπορούσαν να καλλιεργηθούν.
• Η ισχυρή εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης έλεγχε σε μεγάλο βαθμό την οικονομική ζωή της πόλης.

Οι πληθυσμοί αυτοί αντιμετώπισαν τις ελληνικές αρχές, τουλάχιστον στην αρχή, με κάποια δυσπιστία.

Οι μεταρρυθμίσεις των κυβερνήσεων Βενιζέλου 🔧

Σε πολιτικό επίπεδο, οι κυβερνήσεις Βενιζέλου συνέχισαν αποφασιστικά τις μεταρρυθμίσεις που είχαν αρχίσει πριν από το 1912. Στο πλαίσιο αυτό:

• αναγνωρίστηκαν τα εργατικά σωματεία, δηλαδή οι οργανώσεις των εργαζομένων για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους
• θεσπίστηκαν μέτρα για την ασφάλιση των εργαζομένων
• θεσπίστηκαν μέτρα για την καθιέρωση της οκτάωρης εργασίας
• ιδρύθηκαν αγροτικοί συνεταιρισμοί, δηλαδή ενώσεις αγροτών που συνεργάζονταν στην παραγωγή και τη διάθεση των προϊόντων τους

Η εξωτερική πολιτική και τα ανοιχτά ζητήματα 🌐

Παρά την επιτυχία των βαλκανικών πολέμων, στην εξωτερική πολιτική παρέμεναν σοβαρά ανοιχτά ζητήματα που δημιουργούσαν έντονη κινητικότητα:

• η άρνηση του σουλτάνου να αποδεχτεί την ελληνική κυριαρχία στα νησιά του Βόρειου και Ανατολικού Αιγαίου
• η ιταλική κατοχή των Δωδεκανήσων
• η ύπαρξη πυκνών ελληνικών πληθυσμών στη Βόρεια Ήπειρο, στη Θράκη και στη Μικρά Ασία, δηλαδή σε περιοχές εκτός των ελληνικών συνόρων

Σε λίγο καιρό, οι διεθνείς εξελίξεις θα έδιναν σε όλα τα βαλκανικά κράτη την ευκαιρία να εκδηλώσουν τις διαθέσεις τους.

Η οργάνωση της ελληνικής διοίκησης της Μακεδονίας 🏛️

Τον Οκτώβριο του 1912 ο Ελευθέριος Βενιζέλος διόρισε τον Κωνσταντίνο Ρακτιβάν προσωρινό διοικητή των εδαφών που είχε καταλάβει έως τότε ο ελληνικός στρατός. Σε συνέντευξή του, ο Ρακτιβάν παρουσίασε τις βάσεις πάνω στις οποίες θα στηριζόταν η οργάνωση της ελληνικής διοίκησης.

Συνέχεια, όχι ανατροπή

Ο Ρακτιβάν δήλωσε ότι δεν σκόπευε να ανατρέψει τα πάντα: ο διοικητικός και ο δικαστικός οργανισμός, όπως και οι υπόλοιποι κλάδοι της υπηρεσίας, θα λειτουργούσαν περίπου όπως και επί τουρκικής κυριαρχίας, με τις αλλαγές που επέβαλλε φυσικά η νέα κατάσταση των πραγμάτων.

Ισότητα και δικαιοσύνη προς όλες τις εθνότητες

Ανέλαβε να συμπεριφερθεί προς όλες τις εθνότητες με ισότητα και δικαιοσύνη, να σεβαστεί τα δικαιώματα των ατόμων και να εργαστεί για την ευημερία όλων των κατοίκων της χώρας αδιακρίτως. Όπως τόνιζε, αυτές ήταν έτσι κι αλλιώς οι γενικές αρχές που καθοδηγούσαν τη διοίκηση στην Ελλάδα, και επικαλέστηκε ως μάρτυρες γι' αυτό τους Ισραηλίτες (Εβραίους) της Ελλάδας.

Εξασφάλιση της δημόσιας τάξης

Δεύτερη προτεραιότητά του ήταν να εξασφαλίσει τη δημόσια τάξη. Δήλωνε μάλιστα έτοιμος να δεχτεί και να ακούσει όλους τους δυσαρεστημένους, αν ο πληθυσμός δεν ήταν ευχαριστημένος: «Το γραφείον μου είναι ανοικτόν εις όλον τον πληθυσμόν». Οι θέσεις αυτές καταγράφονται στα Έγγραφα και σημειώσεις εκ της πρώτης Ελληνικής Διοικήσεως της Μακεδονίας (1912-1913) του Κ. Ρακτιβάν.

Ολοκληρώνοντας το κεφάλαιο θυμόμαστε ότι… 📌

• Το κίνημα του 1909 έθεσε επιτακτικά το ζήτημα της «ανόρθωσης» της χώρας και έγινε δεκτό με ενθουσιασμό από μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας.
• Μετά το 1909 στην ελληνική πολιτική ζωή κυριάρχησε ο Ελευθέριος Βενιζέλος, εφαρμόζοντας ριζοσπαστικές αλλαγές με στόχο τον εκσυγχρονισμό και την εδαφική επέκταση της χώρας.
• Με τους βαλκανικούς πολέμους η Ελλάδα σχεδόν διπλασιάστηκε εδαφικά και πληθυσμιακά.