Η αμερικανική επανάσταση 🗽
Οι 13 αγγλικές αποικίες στην Αμερική
Κατά την περίοδο 1607-1732 δημιουργήθηκαν στα ανατολικά παράλια της Βόρειας Αμερικής 13 αποικίες υπό αγγλικό έλεγχο. Οι άποικοι ήταν κυρίως Άγγλοι, αλλά και Γάλλοι, Γερμανοί και Σουηδοί. Τεχνίτες και κατεστραμμένοι μικροεπιχειρηματίες, θύματα θρησκευτικών διώξεων αλλά και κατάδικοι, όλοι αναζητούσαν μια καλύτερη τύχη σε μια νέα πατρίδα.
Οι αποικίες του Βορρά
Το 1763 οι αποικίες του Βορρά είχαν περίπου 1.000.000 κατοίκους, από τους οποίους οι 40.000 περίπου ήταν μαύροι σκλάβοι. Σε οικονομικές συνθήκες παρόμοιες με εκείνες της δυτικής Ευρώπης είχε αναπτυχθεί μια δυναμική αγροτική οικονομία, ενώ άκμαζε το εμπόριο με κέντρα τις μεγάλες πόλεις Βοστόνη, Νέα Υόρκη και Φιλαδέλφεια. Τα πρώτα πανεπιστήμια (Χάρβαρντ, Γέιλ, Πρίνστον) ήταν χώροι διάδοσης των ιδεών του Διαφωτισμού.
Οι αποικίες του Νότου
Το 1763 οι αποικίες του Νότου είχαν περίπου 750.000 κατοίκους, εκ των οποίων οι 300.000 περίπου ήταν μαύροι σκλάβοι. Η οικονομία βασιζόταν στις μεγάλες φυτείες καπνού, ρυζιού και βαμβακιού. Ιδιοκτήτες των φυτειών ήταν αποκλειστικά Ευρωπαίοι άποικοι, οι οποίοι δέσποζαν στην οικονομική και κοινωνική ζωή. Η γη καλλιεργούνταν από μαύρους σκλάβους που ζούσαν σε άθλιες συνθήκες. Οι μεγάλες πόλεις στον Νότο ήταν λίγες.
Ο Βορράς και ο Νότος των αποικιών είχαν αναπτύξει εντελώς διαφορετικά οικονομικά μοντέλα: εμπόριο και γεωργία μικρής κλίμακας στον Βορρά, απέναντι σε τεράστιες φυτείες που στηρίζονταν στη δουλεία στον Νότο. Αυτή η διαφορά θα αποτελέσει αργότερα πηγή έντονων εντάσεων στην ιστορία των ΗΠΑ.
Πολιτική οργάνωση και σχέση με την Αγγλία
Κάθε πολιτεία διοικούνταν από έναν κυβερνήτη, που διοριζόταν από την Αγγλία. Παράλληλα, υπήρχε μια συνέλευση αποίκων που είχε λόγο στην ψήφιση νόμων και στην έγκριση φόρων. Το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στη συνέλευση αυτή είχαν μόνο ορισμένοι από τους πλούσιους αποίκους. Οι άποικοι δεν εκπροσωπούνταν στο αγγλικό κοινοβούλιο, ενώ το εξωτερικό εμπόριο των αποικιών ελεγχόταν πλήρως από την Αγγλία.
Οι άποικοι πλήρωναν φόρους στην Αγγλία και υπάκουαν σε αγγλικούς νόμους, χωρίς όμως να έχουν κανέναν εκπρόσωπο στο αγγλικό κοινοβούλιο. Αυτή η έλλειψη πολιτικής εκπροσώπησης, σε συνδυασμό με τον οικονομικό έλεγχο από τη μητρόπολη, στάθηκε μία από τις βασικότερες αιτίες της αποικιακής κρίσης.
Η αποικιακή κρίση
Η γρήγορη ανάπτυξη των αποικιών έκανε πολλούς αποίκους, ιδίως τους πλουσιότερους, να δυσφορούν για την οικονομική κηδεμονία της Αγγλίας.
Μετά τον Επταετή Πόλεμο (1756-1763), η Αγγλία όχι μόνο απαγόρευσε στους Αμερικανούς να εκμεταλλευτούν τον Καναδά και τη Φλόριντα, που μόλις είχε καταλάβει, αλλά απαίτησε και νέους φόρους από τους αποίκους, ώστε να καλυφθεί ένα μέρος των πολεμικών δαπανών.
Οι άποικοι αντέδρασαν σταματώντας να αγοράζουν αγγλικά προϊόντα. Η Αγγλία κατάργησε τους περισσότερους νέους φόρους, αλλά διατήρησε, ίσως για λόγους γοήτρου, τον φόρο στο τσάι. Οι άποικοι, ωστόσο, ήταν ανένδοτοι: όχι μόνο σταμάτησαν να αγοράζουν τσάι από την Αγγλία, αλλά προχώρησαν και στην καταστροφή αγγλικών φορτίων τσαγιού στο λιμάνι της Βοστόνης, σε μια πράξη διαμαρτυρίας που έμεινε γνωστή ως «γιορτή του τσαγιού».
Αντιδρώντας, η Αγγλία επέβαλε εμπορικούς περιορισμούς στο λιμάνι της Βοστόνης. Τότε οι Αμερικανοί συγκάλεσαν το Κογκρέσο (συνέλευση) της Φιλαδέλφειας (Σεπτέμβριος 1774), στο οποίο συμμετείχαν αντιπρόσωποι όλων των αποικιών. Ενώ όμως η πλειοψηφία του Κογκρέσου έδειχνε διάθεση συμβιβασμού, ο Άγγλος βασιλιάς Γεώργιος Γ΄ διάλεξε την ένοπλη σύγκρουση. Η νίκη των αμερικανικών δυνάμεων στη μάχη του Λέξινγκτον (Απρίλιος 1775) σήμανε την οριστική ρήξη ανάμεσα στις αποικίες και τη μητρόπολη.
Παράλληλα κυκλοφορούσαν μαχητικά φυλλάδια, γραμμένα από ριζοσπάστες διανοούμενους οπαδούς του Διαφωτισμού, όπως ο Τόμας Πέιν, που υποστήριζαν ότι η Αγγλία δεν δικαιούνταν να ασκεί εξουσία στις αποικίες. Την ίδια στιγμή, καθώς οι άποικοι συνειδητοποιούσαν τα κοινά τους στοιχεία, γεννιόταν η αμερικανική εθνική συνείδηση.
Η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας
Στο πλαίσιο αυτό, το Κογκρέσο της Φιλαδέλφειας ψήφισε τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας στις 4 Ιουλίου 1776, ένα κείμενο που απηχούσε τις ιδέες του Διαφωτισμού και είχε συνταχθεί από τους Τόμας Τζέφερσον και Βενιαμίν Φραγκλίνο. Η 4η Ιουλίου αποτελεί έκτοτε εθνική γιορτή των ΗΠΑ.
Στο προοίμιο της Διακήρυξης διατυπώνονταν με σαφήνεια οι αρχές του Διαφωτισμού πάνω στις οποίες θεμελιωνόταν το νέο κράτος:
«Θεωρούμε ως αλήθειες αυταπόδεικτες ότι όλοι οι άνθρωποι πλάστηκαν ίσοι, ότι προικίστηκαν από τον Δημιουργό τους με μερικά απαράγραπτα δικαιώματα, όπως αυτά της ζωής, της ελευθερίας και της αναζήτησης της ευτυχίας. Για να εξασφαλιστούν αυτά τα δικαιώματα, καθιερώθηκαν οι κυβερνήσεις των ανθρώπων, αντλώντας τη δίκαιη εξουσία τους από τη συγκατάθεση των κυβερνωμένων. Όποτε οποιαδήποτε μορφή διακυβέρνησης έρθει σε αντίθεση με αυτές τις αρχές, είναι δικαίωμα του λαού να την αλλάξει ή να την καταργήσει και να καθιερώσει νέα κυβέρνηση βασισμένη σε αυτές τις αρχές.»
Η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας δεν ήταν απλώς μια πολιτική ανακοίνωση αποχώρησης από τη βρετανική κυριαρχία: ήταν το πρώτο κείμενο που θεμελίωνε επίσημα ένα κράτος πάνω στις ιδέες της ισότητας των ανθρώπων και των φυσικών δικαιωμάτων, επηρεάζοντας βαθιά μεταγενέστερα κινήματα και διακηρύξεις σε ολόκληρο τον κόσμο.
Ο πόλεμος της ανεξαρτησίας
Ο πόλεμος που ακολούθησε έμεινε γνωστός ως αμερικανική επανάσταση ή πόλεμος της ανεξαρτησίας. Αρχικά οι Αμερικανοί, με αρχιστράτηγο τον Τζορτζ Ουάσινγκτον, αντιμετώπισαν προβλήματα. Μετά το 1778, όμως, εκμεταλλευόμενοι τις αντιθέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών δυνάμεων, σύναψαν συμμαχίες με τη Γαλλία, την Ισπανία και την Ολλανδία, οι οποίες επιδίωκαν τον περιορισμό της δύναμης της Αγγλίας. Η άφιξη γαλλικών στρατευμάτων στην Αμερική επηρέασε καθοριστικά την έκβαση της σύγκρουσης. Η ήττα των Άγγλων στη μάχη του Γιόρκταουν (Οκτώβριος 1781) σήμανε το τέλος του πολέμου.
Η μάχη του Λέξινγκτον (1775) ήταν η πρώτη ένοπλη σύγκρουση που σήμανε την οριστική ρήξη ανάμεσα στις αποικίες και την Αγγλία, ενώ η μάχη του Γιόρκταουν (1781) ήταν η τελευταία μεγάλη μάχη, που οδήγησε στην ήττα των Άγγλων και στο τέλος του πολέμου.
Ανεξαρτησία και νέο κράτος
Η Αγγλία υποχρεώθηκε να αναγνωρίσει τις 13 αποικίες, με τη συνθήκη των Βερσαλιών (1783), ως ανεξάρτητο κράτος με το όνομα Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (ΗΠΑ).
Το σύνταγμα των ΗΠΑ (1787), που ισχύει κατά βάση μέχρι σήμερα, ανακήρυξε τη χώρα ένωση (ομοσπονδία) πολιτειών και βασίστηκε στην αρχή της διάκρισης των εξουσιών.
Πώς μοιράζεται η εξουσία
- Η κεντρική κυβέρνηση αποφασίζει για την οικονομία, την άμυνα και την εξωτερική πολιτική.
- Οι πολιτείες ρυθμίζουν μόνες τους ζητήματα τοπικής αυτοδιοίκησης, δικαιοσύνης, εκπαίδευσης και αστυνόμευσης.
- Η νομοθετική εξουσία ασκείται από το Κογκρέσο, που αποτελείται από τη Γερουσία και τη Βουλή των Αντιπροσώπων. Κάθε πολιτεία εκπροσωπείται στη Γερουσία από δύο γερουσιαστές, ανεξαρτήτως πληθυσμού, ενώ στη Βουλή των Αντιπροσώπων οι πολιτείες εκπροσωπούνται από αριθμό βουλευτών ανάλογο του πληθυσμού τους.
- Η εκτελεστική εξουσία ασκείται από τον Πρόεδρο, ο οποίος εκλέγεται κάθε τέσσερα χρόνια από ένα σώμα εκλεκτόρων και μπορεί να επανεκλεγεί μόνο μία φορά.
- Η δικαστική εξουσία ορίστηκε να είναι ανεξάρτητη και αιρετή.
Πρώτος Πρόεδρος των ΗΠΑ εκλέχτηκε, το 1789, ο Τζορτζ Ουάσινγκτον, προς τιμή του οποίου η πρωτεύουσα των ΗΠΑ πήρε αργότερα το όνομά του.
Το σύνταγμα των ΗΠΑ του 1787 παραμένει, με τροποποιήσεις, σε ισχύ μέχρι σήμερα — κάτι σπάνιο για ένα πολιτειακό κείμενο δύο και πλέον αιώνων. Η αρχή της διάκρισης των εξουσιών που καθιέρωσε αποτέλεσε πρότυπο για πολλά μεταγενέστερα συντάγματα σε όλο τον κόσμο.