Η γλώσσα των ελληνιστικών χρόνων 📜
Μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Έλληνες από τη Μακεδονία, την Αττική, την Πελοπόννησο, τα νησιά και τη Μικρά Ασία βρέθηκαν να ζουν δίπλα δίπλα στις νέες πόλεις της Ανατολής — και μαζί τους εκατομμύρια γηγενείς κάτοικοι. Όλοι αυτοί έπρεπε να συνεννοηθούν: στο εμπόριο, στη διοίκηση, στον στρατό, στην καθημερινή ζωή. Από αυτή την ανάγκη γεννήθηκε η σημαντικότερη γλωσσική εξέλιξη της εποχής, η Κοινή Ελληνική.
Πώς δημιουργήθηκε η Κοινή
Ως τότε ο ελληνικός κόσμος μιλούσε πολλές διαλέκτους: ιωνική, αττική, δωρική, αιολική. Καθεμιά ήταν δεμένη με μια περιοχή. Στην Ανατολή όμως, όπου συνωστίζονταν ομιλητές όλων αυτών των διαλέκτων, οι τοπικές ιδιαιτερότητες γίνονταν εμπόδιο.
Η λύση ήρθε από μόνη της, μέσα από τη χρήση: οι διάλεκτοι άρχισαν να συγχωνεύονται και να επικρατούν οι απλούστεροι τύποι, αυτοί δηλαδή που ήταν κατανοητοί από τους περισσότερους. Το αποτέλεσμα ήταν ένα ενιαίο γλωσσικό σύστημα για τον γραπτό και τον προφορικό λόγο, η Κοινή Ελληνική ή, απλώς, η Κοινή.
Βάση της Κοινής έγινε η αττική διάλεκτος. Δεν ήταν τυχαία επιλογή: η Αθήνα είχε αφήσει πίσω της ένα τεράστιο κύρος στη λογοτεχνία, στη ρητορική και στη φιλοσοφία, και η αττική ήταν ήδη η γλώσσα που διάβαζαν και μιμούνταν οι μορφωμένοι παντού. Πάνω σε αυτή τη βάση προστέθηκαν στοιχεία και από άλλες διαλέκτους, ενώ οι πιο δύσκολοι τύποι απλοποιήθηκαν.
Είναι εύκολο λάθος να ταυτίσει κανείς την Κοινή με την αττική διάλεκτο. Η αττική ήταν η βάση της, όχι η ίδια η Κοινή: η Κοινή προέκυψε από τη συγχώνευση των διαλέκτων και από την απλοποίηση των πιο δύσκολων ιδιωματισμών, ώστε να τη μαθαίνει εύκολα και όποιος δεν είχε ελληνική καταγωγή.
Μια γλώσσα οικουμενική
Το πιο εντυπωσιακό γνώρισμα της Κοινής ήταν η οικουμενικότητά της. Δεν τη χρησιμοποιούσαν μόνο οι Έλληνες, αλλά και οι εξελληνισμένοι γηγενείς πληθυσμοί της Ανατολής, που τη μάθαιναν για να συναλλάσσονται, να υπηρετούν στη διοίκηση και να μορφωθούν. Έτσι, για πρώτη φορά, μια γλώσσα ένωνε ανθρώπους από την Αίγυπτο ως τη Μεσοποταμία και από το Αιγαίο ως τα βάθη της Ασίας.
Πού χρησιμοποιήθηκε η Κοινή
Η Κοινή δεν έμεινε γλώσσα των μορφωμένων. Απλώθηκε σε τρία μεγάλα πεδία:
- Στην καθημερινή επικοινωνία: ήταν η γλώσσα του λαού, της αγοράς, των συμβολαίων και της αλληλογραφίας.
- Στη λογοτεχνία: πολλοί συγγραφείς της εποχής έγραψαν τα έργα τους σε αυτήν.
- Στη διάδοση του Χριστιανισμού: το κήρυγμα των πρώτων χριστιανών μεταδόθηκε στην Κοινή, και στην ίδια γλώσσα γράφτηκαν τα κείμενα της Αγίας Γραφής που απευθύνονταν στον ελληνόφωνο κόσμο.
Επειδή η Κοινή μιλιόταν σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο, το χριστιανικό κήρυγμα μπόρεσε να ταξιδέψει από πόλη σε πόλη χωρίς μεταφραστή. Μια γλωσσική εξέλιξη που ξεκίνησε από πρακτική ανάγκη συνεννόησης κατέληξε να καθορίσει τη διάδοση μιας θρησκείας που άλλαξε την πορεία του κόσμου.
Η κληρονομιά της Κοινής
Η Κοινή ήταν κάτι περισσότερο από ένα εργαλείο συνεννόησης: υπήρξε φορέας πολιτισμού και θρησκείας. Μέσα από αυτήν ταξίδεψαν λογοτεχνικά έργα, επιστημονικές γνώσεις και θρησκευτικές ιδέες σε μια τεράστια γεωγραφική περιοχή. Είναι, μαζί με τις πόλεις και την τέχνη, ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα του ελληνιστικού κόσμου, και δείχνει πόσο μεγάλη δύναμη έχει μια κοινή γλώσσα στην ενοποίηση των λαών.