Η ιστορία των Εβραίων 📜
Η ιστορία των Εβραίων παραδοσιακά χωρίζεται σε τέσσερις μεγάλες περιόδους, καθεμιά από τις οποίες παίρνει το όνομά της από τους ανθρώπους που ηγήθηκαν του λαού: τους πατριάρχες, τους κριτές, τους βασιλείς και τους προφήτες. Η διαίρεση αυτή δεν είναι απλώς βολική· δείχνει ότι σε κάθε φάση η ηγεσία είχε διαφορετικό χαρακτήρα, ανάλογα με τις ανάγκες της εποχής.
Η περίοδος των Πατριαρχών ⛺
Την πορεία των Εβραίων τη γνωρίζουμε με λεπτομέρειες, μέχρι τον 2ο αιώνα π.Χ., μέσα από τα κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης.
Ξεκίνησαν από την Ουρ της Χαλδαίας, στη νότια Μεσοποταμία, την εποχή της ακμής του Αρχαίου Βαβυλωνιακού κράτους. Πιθανότατα στα χρόνια της βασιλείας του Χαμμουραμπί, ο πατριάρχης Αβραάμ οδήγησε τη φυλή του από τη Μεσοποταμία στη Χαναάν. Εκεί ονομάστηκαν Εβραίοι, όνομα που σημαίνει «αυτοί που ήρθαν μακριά από τον ποταμό» — δηλαδή από τον Ευφράτη, τον οποίο άφησαν πίσω τους.
Αργότερα, υπό την ηγεσία του Ιωσήφ και κατά την περίοδο της κυριαρχίας των Υξώς στην Αίγυπτο, εγκαταστάθηκαν στη χώρα του Νείλου.
Η περίοδος κλείνει με το σημαντικότερο γεγονός της: την Έξοδο. Οι φαραώ του Νέου Βασιλείου, αφού απομάκρυναν τους Υξώς, εκδίωξαν και τους Εβραίους. Ο Μωυσής ανέλαβε να τους οδηγήσει έξω από την Αίγυπτο και να τους καθοδηγήσει στις περιπλανήσεις τους ως την αποκατάστασή τους στη Χαναάν, στη «Γη της Επαγγελίας».
Στο διάστημα αυτό απέκτησαν και νομοθεσία: σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη, στο όρος Σινά δόθηκαν στον Μωυσή από τον Θεό οι Δέκα Εντολές. Ο Μωσαϊκός νόμος χαράχτηκε σε λίθινες πλάκες, οι οποίες έκτοτε μεταφέρονταν σε κέδρινο κιβώτιο, την Κιβωτό της Διαθήκης.
Το ίδιο το όνομα «Εβραίοι» κρύβει μέσα του τη μετακίνηση: δηλώνει αυτούς που πέρασαν απέναντι, που ήρθαν από την άλλη πλευρά του ποταμού. Λίγοι λαοί φέρουν στο όνομά τους τη μνήμη της πορείας τους.
Η περίοδος των Κριτών ⚔️
Η επιστροφή στη Χαναάν δεν σήμαινε και εύκολη εγκατάσταση. Οι Εβραίοι χρειάστηκε να δώσουν αγώνες δύο ολόκληρων αιώνων, τον 12ο και τον 11ο αιώνα π.Χ., εναντίον των Φιλισταίων και των Χαναναίων που κατοικούσαν ήδη εκεί.
Την ηγεσία σε αυτούς τους αγώνες ανέλαβαν οι Κριτές. Χαρακτηριστικό της περιόδου είναι ότι οι φυλές, που συνήθως δρούσαν χωριστά, ενώνονταν όταν χρειαζόταν να αντιμετωπίσουν κοινό εχθρό.
Οι Κριτές αναδεικνύονταν περιστασιακά, μόνο σε ώρα ανάγκης, και η εξουσία τους έσβηνε μαζί με την κρίση που την είχε γεννήσει. Απέναντι όμως σε έναν μόνιμο και οργανωμένο εχθρό, όπως οι Φιλισταίοι, μια τέτοια ηγεσία δεν αρκούσε. Ακριβώς αυτή η αδυναμία οδήγησε στο αίτημα για μόνιμο ηγέτη, δηλαδή για βασιλιά.
Η περίοδος των Βασιλέων 👑
Σαούλ
Ο Σαούλ ήταν ο πρώτος βασιλιάς των Εβραίων. Σκοτώθηκε πολεμώντας εναντίον των Φιλισταίων, των εχθρών που είχαν κάνει αναγκαία τη βασιλεία.
Δαβίδ
Ο Δαβίδ οργάνωσε ένα ισχυρό γεωργικό κράτος στα τέλη του 11ου και τις αρχές του 10ου αιώνα π.Χ. Έμεινε γνωστός και για τους ψαλμούς του, θρησκευτικούς ύμνους μεγάλης λογοτεχνικής αξίας.
Το πιο σημαντικό όμως στοιχείο της βασιλείας του είναι θεσμικό: κυβέρνησε στο όνομα του Ενός Θεού, χωρίς ποτέ να θεωρηθεί ο ίδιος θεός. Σε μια εποχή που οι ηγεμόνες της Ανατολής παρουσιάζονταν ως θεοί ή γιοι θεών, η διαφορά αυτή ήταν εντυπωσιακή.
Σολομών
Ο Σολομών διαδέχθηκε τον Δαβίδ και κυβέρνησε περίπου πενήντα χρόνια. Έμεινε στην ιστορία για τη σοφία και τη δικαιοσύνη του.
Ανέπτυξε το κράτος μέσω του διαμετακομιστικού εμπορίου αγαθών, εκμεταλλευόμενος τη θέση της χώρας πάνω στους δρόμους ανάμεσα στην Ασία και την Αφρική. Το σημαντικότερο έργο του ήταν η οικοδόμηση του περίφημου ναού στην Ιερουσαλήμ.
Ο ναός της Ιερουσαλήμ δεν ήταν απλώς ένας τόπος λατρείας ανάμεσα σε άλλους: έγινε το μοναδικό κέντρο της λατρείας για ολόκληρο τον λαό. Έδωσε έτσι σε έναν λαό χωρισμένο σε φυλές ένα κοινό σημείο αναφοράς, ένα σύμβολο ενότητας που στήριζε ταυτόχρονα τη θρησκευτική και την πολιτική συνοχή.
Η περίοδος των Προφητών 📜
Ο διχασμός και οι πρώτες κατακτήσεις
Μετά τον θάνατο του Σολομώντα, οι διαμάχες οδήγησαν στη διάσπαση του κράτους σε δύο βασίλεια, με αποτέλεσμα τη γενική εξασθένηση. Το 722 π.Χ. το Ισραήλ υπέκυψε στους Ασσύριους.
Η Βαβυλώνια αιχμαλωσία
Το 587 π.Χ. ο Ναβουχοδονόσορ, βασιλιάς της Βαβυλώνας, κατέλαβε την Ιερουσαλήμ και εξόρισε τους Εβραίους στη Βαβυλώνα. Η περίοδος αυτή έμεινε γνωστή ως Βαβυλώνια αιχμαλωσία.
Το 722 π.Χ. αφορά την υποταγή του Ισραήλ στους Ασσύριους, το 587 π.Χ. την κατάληψη της Ιερουσαλήμ και την εξορία στη Βαβυλώνα από τον Ναβουχοδονόσορα, και το 538 π.Χ. την επιστροφή με άδεια του Κύρου Β'. Τα δύο πρώτα είναι καταστροφές, το τρίτο είναι η ανάκαμψη.
Η επιστροφή και η ανασυγκρότηση
Το 538 π.Χ. ο Κύρος Β' των Περσών επέτρεψε στους Εβραίους να επιστρέψουν στην πατρίδα τους και να ανοικοδομήσουν τον ναό. Η Παλαιστίνη παρέμεινε στη συνέχεια υπό περσική κυριαρχία, μέχρι που καταλήφθηκε από τον Μέγα Αλέξανδρο το 332 π.Χ.
Η πολιτιστική συμβολή 🎨
Η προσφορά των Εβραίων στηρίζεται σε δύο πυλώνες. Ο πρώτος είναι νομοθετικός: οι Δέκα Εντολές, που παραδόθηκαν στον Μωυσή στο όρος Σινά και αποτέλεσαν το θεμέλιο της εβραϊκής νομοθεσίας και ηθικής. Ο δεύτερος είναι θρησκευτικός: η μονοθεϊστική πίστη, που έγινε θεμέλιο του Ιουδαϊσμού και επηρέασε σημαντικά και άλλες θρησκείες.
Το πιο αξιοσημείωτο στην ιστορία τους είναι ακριβώς αυτό: παρότι έχασαν την πολιτική τους ελευθερία και γνώρισαν διαδοχικές κατακτήσεις, διατήρησαν τη θρησκεία, τον πολιτισμό και την ιστορική τους ταυτότητα.