Ο Μάρκος Μπότσαρης ⚔️
Στη διάρκεια του 1823 οι συγκρούσεις των Ελλήνων επαναστατών με τον οθωμανικό στρατό γενικεύτηκαν. Στη Στερεά Ελλάδα οι Έλληνες πολιορκήθηκαν από τους Τούρκους στο Μεσολόγγι. Εκεί ξεχώρισε για τη δράση του ο Μάρκος Μπότσαρης, ο οποίος σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια νυχτερινής αιφνιδιαστικής επίθεσης που επιχείρησε τον Αύγουστο του 1823.
Η οχύρωση του Μεσολογγίου
Μετά την καταστροφή στη μάχη του Πέτα, στις 4 Ιουλίου του 1822, μέρος των αποδεκατισμένων ελληνικών δυνάμεων κατάφερε να φτάσει στο Μεσολόγγι και βάλθηκε να το οχυρώνει, ώστε να καθυστερήσουν οι Τούρκοι πολιορκώντας το.
Η ελληνική επαναστατική Κυβέρνηση, για ν' αντιμετωπίσει την κρίσιμη κατάσταση, διόρισε στρατηγό τον Μάρκο Μπότσαρη, ο οποίος καταγόταν από ονομαστή οικογένεια του Σουλίου. Ο Μπότσαρης, στα τέλη του φθινοπώρου του 1822, ήρθε σ' επαφή με τον Τούρκο πασά Ομέρ Βρυώνη, που πολιορκούσε το Μεσολόγγι, και άρχισε διαπραγματεύσεις μαζί του για την παράδοση της πόλης. Κέρδισε έτσι χρόνο, αναγκάζοντας τα οθωμανικά στρατεύματα, όταν ήρθε ο χειμώνας, να αποχωρήσουν προσωρινά.
Ο Μπότσαρης δεν οχύρωσε μόνο το Μεσολόγγι με τείχη· άνοιξε και διαπραγματεύσεις με τον ίδιο τον πασά που το πολιορκούσε, τον Ομέρ Βρυώνη, προσποιούμενος συζήτηση για παράδοση της πόλης. Έτσι κέρδισε πολύτιμο χρόνο και ανάγκασε τα οθωμανικά στρατεύματα να αποχωρήσουν προσωρινά με τον χειμώνα.
Η μάχη στο Κεφαλόβρυσο
Το καλοκαίρι του 1823 ο Σουλτάνος έστειλε στη Στερεά Ελλάδα τον Μουσταφά Πασά με πολυάριθμο στρατό και στόχο την άλωση του Μεσολογγίου. Οι τουρκικές δυνάμεις στρατοπέδευσαν στη θέση Κεφαλόβρυσο, κοντά στο Καρπενήσι. Την ίδια στιγμή οι Έλληνες οπλαρχηγοί ήταν διχασμένοι μεταξύ τους για την αρχιστρατηγία.
Μπροστά στον κίνδυνο που τους απειλούσε, ο Μπότσαρης κάλεσε τους οπλαρχηγούς να συμφιλιωθούν και ενωμένοι ν' απωθήσουν τους Τούρκους. Δίνοντας ο ίδιος το παράδειγμα, έσκισε το δίπλωμα της στρατηγίας του και τη νύχτα στις 8 Αυγούστου του 1823 έκανε αιφνιδιαστική επίθεση (γιουρούσι) στο οθωμανικό στρατόπεδο με λιγοστούς Σουλιώτες και γυμνές σπάθες.
Ο Μπότσαρης δεν ζήτησε απλώς από τους άλλους οπλαρχηγούς να ενωθούν· έσκισε ο ίδιος το επίσημο δίπλωμα που τον έκανε στρατηγό, δείχνοντας ότι η ενότητα μετρούσε περισσότερο από τον δικό του τίτλο. Μην το συγχέεις με παραίτηση από τη μάχη — αντίθετα, λίγο μετά ηγήθηκε ο ίδιος της νυχτερινής επίθεσης.
Κατά τη διάρκεια όμως της επίθεσης ο Μπότσαρης έπεσε νεκρός από ένα εχθρικό βόλι και μεταφέρθηκε από παλικάρια του στο Μεσολόγγι, όπου και τάφηκε με τιμές. Στη μάχη αυτή οι Σουλιώτες εξόντωσαν εκατοντάδες Οθωμανούς στρατιώτες και κέρδισαν πολλά λάφυρα, επιβεβαιώνοντας τη φήμη τους ως γενναίων και αδάμαστων πολεμιστών. Η μάχη στο Κεφαλόβρυσο θεωρείται το σημαντικότερο πολεμικό γεγονός στη διάρκεια του 1823 στην περιοχή της Στερεάς Ελλάδας. Ωστόσο, ένας από τους γενναιότερους και τιμιότερους αγωνιστές της Επανάστασης, ο Μάρκος Μπότσαρης, είχε θυσιαστεί στον αγώνα για την ελευθερία.
Οι πηγές αφηγούνται...
«Στην πλάκα του Μάρκου καθίζει
η Δόξα λαμπράδες γιομάτη.
Κλεισμένο για πάντα το μάτι,
Οπούχε πολέμου φωτιά.
Ελάτε ν' ακούστε παιδιά!»— Διονυσίου Σολωμού, Άπαντα, τόμ. 1, Ποιήματα, επιμέλεια-σημειώσεις Λίνου Πολίτη, Αθήνα 1993 έκτη ανατύπωση, σ. 137.
«Θρήνος μεγάλος γένεται μέσα στο Μεσολόγγι
τον Μάρκο παν στην εκκλησιά, το Μάρκο παν στον τάφο
'ξηντα παπάδες παν μπροστά και δέκα δεσποτάδες
κι από μεργιά Σουλιώτισσες τόνε μοιργιολογάνε».— Του Μάρκου Μπότσαρη, Δημοτικό τραγούδι
Ματιά στο παρελθόν: Ο θάνατος του Μάρκου Μπότσαρη
Ο ηρωισμός και η ανιδιοτέλεια του Μάρκου Μπότσαρη συγκίνησαν πολλούς Φιλέλληνες. Ο αμερικανός ποιητής Fitz-Greene Halleck, για να τον τιμήσει, έγραψε στα αγγλικά το ποίημα με τίτλο «Marco Bozzaris», ενώ ανάλογο ποίημα του αφιέρωσε και ο Ελβετός ποιητής Just Olivier. Επίσης, ο Επτανήσιος μουσικοσυνθέτης Παύλος Καρρέρ έγραψε το 1858 την όπερα «Μάρκος Μπότσαρης».
Ο θάνατος του Μάρκου Μπότσαρη δεν συγκίνησε μόνο τους Έλληνες. Ένας Αμερικανός ποιητής του αφιέρωσε ποίημα στα αγγλικά, ένας Ελβετός ποιητής έγραψε δικό του ποίημα προς τιμήν του, και το 1858 ένας Έλληνας συνθέτης, ο Παύλος Καρρέρ, τον έκανε ήρωα ολόκληρης όπερας.