Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος προσπαθεί να σώσει την πρωτεύουσα 👑
Το 1448 πεθαίνει ο αυτοκράτορας Ιωάννης Η' Παλαιολόγος, χωρίς να έχει καταφέρει να λύσει το μεγάλο πρόβλημα της ένωσης των εκκλησιών. Ο θάνατός του αφήνει την Κωνσταντινούπολη χωρίς σταθερή κατεύθυνση, σε μια στιγμή που ο κίνδυνος από τους Οθωμανούς Τούρκους μεγαλώνει συνεχώς. Οι άρχοντες και ο λαός της Πόλης στρέφονται τότε στον αδελφό του νεκρού αυτοκράτορα, τον Κωνσταντίνο, που ως εκείνη τη στιγμή κυβερνούσε ως Δεσπότης τον Μιστρά, στην Πελοπόννησο. Ο Κωνσταντίνος είχε ήδη αποδείξει εκεί πως ήταν ικανός στρατιωτικός και δίκαιος κυβερνήτης, κερδίζοντας τον σεβασμό όσων τον γνώριζαν.
Ένα ταξίδι γεμάτο ελπίδες ⛵
Η είδηση ότι τον διάλεξαν για αυτοκράτορα ταξιδεύει από την Κωνσταντινούπολη ως τον Μοριά με ένα γρήγορο πλοίο. Οι άνθρωποι της εποχής θεωρούσαν τον ερχομό του σαν μια τελευταία ελπίδα για την πόλη, κάτι που αποτυπώθηκε αργότερα και σε λαϊκά τραγούδια που μιλούν για καράβια, κορόνες και χρυσά κλειδιά που περιμένουν τον άξιο βασιλιά. Ο Κωνσταντίνος δέχεται την πρόταση και στέφεται αυτοκράτορας με μια απλή τελετή στον Μιστρά, από τον τοπικό επίσκοπο. Δεν χάνει καιρό: επιβιβάζεται στο ίδιο πλοίο και ξεκινά αμέσως για την Κωνσταντινούπολη, όπου το πλήθος τον υποδέχεται με χαρά και μεγάλες προσδοκίες.
Σε αντίθεση με πολλούς προκατόχους του, ο Κωνσταντίνος δεν στέφθηκε στην Αγία Σοφία με μεγαλοπρεπή τελετή, αλλά σε μια μικρή εκκλησία του Μιστρά. Οι δύσκολες συνθήκες της εποχής δεν άφηναν περιθώριο για επίδειξη.
Ο νέος αυτοκράτορας οργανώνει την άμυνα 🛡️
Ο Κωνσταντίνος γνωρίζει καλά ότι η θέση της αυτοκρατορίας είναι πλέον εξαιρετικά δύσκολη. Γι' αυτό, από τις πρώτες μέρες της βασιλείας του, κινείται σε πολλά μέτωπα ταυτόχρονα:
| Ενέργεια | Σκοπός |
|---|---|
| Στέλνει απεσταλμένους στον σουλτάνο Μουράτ Β' | Να εξασφαλίσει προσωρινή ειρήνη |
| Συνεργάζεται με ενωτικούς και ανθενωτικούς | Να περιορίσει τον εσωτερικό διχασμό |
| Ενισχύει τη φρουρά και τον στόλο | Να βελτιώσει τη στρατιωτική ετοιμότητα |
| Κλείνει την είσοδο του Κεράτιου κόλπου με μεγάλη αλυσίδα | Να εμποδίσει εχθρικά πλοία να μπουν |
| Απευθύνεται στον Πάπα | Να ζητήσει τη βοήθεια που είχε υποσχεθεί παλαιότερα |
| Καλεί τις ξένες παροικίες της Πόλης | Να συνεισφέρουν χρήματα και άνδρες στην άμυνα |
Ο σουλτάνος Μουράτ Β' αναγνωρίζει τελικά τον Κωνσταντίνο ως αυτοκράτορα και δέχεται τη συμφωνία ειρήνης που του προτείνει. Παράλληλα, ο Κωνσταντίνος προσπαθεί να πείσει ενωτικούς και ανθενωτικούς να συνεργαστούν, μιλώντας τους για την ανάγκη ενότητας απέναντι στον κοινό κίνδυνο.
Πολλοί μαθητές νομίζουν ότι, αφού ο σουλτάνος δέχτηκε ειρήνη, ο κίνδυνος για την Κωνσταντινούπολη πέρασε. Στην πραγματικότητα η ειρήνη ήταν προσωρινή· λίγα χρόνια αργότερα, με νέο σουλτάνο, οι απειλές θα γίνουν πιο έντονες από ποτέ.
Λίγη βοήθεια, πολλή αφοσίωση 🤝
Το κάλεσμα του Κωνσταντίνου προς τη Δύση δεν φέρνει τα αποτελέσματα που περίμενε: η μεγάλη, οργανωμένη βοήθεια από τον Πάπα και τους ηγεμόνες της Ευρώπης δεν έρχεται ποτέ. Κάποια στήριξη όμως υπάρχει από πιο κοντινούς συμμάχους:
- Οι Βενετοί που ζούσαν στην Κωνσταντινούπολη προσφέρουν πλοία, μαχητές και τεχνίτες για τη συντήρηση του στόλου.
- Οι Γενουάτες στέλνουν εφτακόσιους μαχητές, με επικεφαλής τον έμπειρο στρατιωτικό Ιωάννη Ιουστινιάνη, στον οποίο ο Κωνσταντίνος αναθέτει την οργάνωση της άμυνας και την επισκευή των τειχών.
- Αρκετοί εθελοντές, Έλληνες και ξένοι, προστίθενται στους υπερασπιστές της πόλης.
Παρά τις προσπάθειες συγκέντρωσης βοήθειας από παντού, το σύνολο των μάχιμων ανδρών που είχε στη διάθεσή του ο Κωνσταντίνος δεν ξεπερνούσε τις δέκα χιλιάδες, αριθμός πολύ μικρός για να υπερασπιστεί τα μακριά τείχη της Κωνσταντινούπολης απέναντι σε πολυάριθμο εχθρικό στρατό.
Ο διχασμός επιστρέφει 🔥
Στην αρχή της βασιλείας του Κωνσταντίνου, οι διαμάχες ανάμεσα σε ενωτικούς και ανθενωτικούς φαίνεται να ηρεμούν. Η ηρεμία όμως είναι προσωρινή: το 1452, μια κοινή λειτουργία στην Αγία Σοφία, όπου συμμετέχουν και καθολικοί ιερωμένοι μαζί με ορθόδοξους κληρικούς, αναζωπυρώνει τις αντιδράσεις των ανθενωτικών, που τη θεωρούν προδοσία της ορθόδοξης παράδοσης. Οι εσωτερικές αυτές έριδες δεν περνούν απαρατήρητες από τους Οθωμανούς, οι οποίοι τις εκμεταλλεύονται γνωρίζοντας ότι μια διχασμένη πόλη είναι πιο ευάλωτη.
Ένας νέος, αποφασισμένος σουλτάνος ⚔️
Το 1451 πεθαίνει ο σουλτάνος Μουράτ Β' και τον διαδέχεται ο γιος του, Μωάμεθ Β', μόλις 21 ετών τότε. Ο νέος σουλτάνος θεωρεί την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης προσωπικό του στόχο και συνεχίζει τα σχέδια που είχε ήδη ξεκινήσει ο πατέρας του εναντίον της πόλης.
Ο Μουράτ Β' είναι αυτός που αναγνώρισε τον Κωνσταντίνο ως αυτοκράτορα και δέχτηκε ειρήνη μαζί του. Ο Μωάμεθ Β', ο γιος του, είναι διαφορετικό πρόσωπο και ο πιο αποφασισμένος εχθρός της Κωνσταντινούπολης, που θα οργανώσει την τελική επίθεση εναντίον της.
Έτσι, παρά τις προσπάθειες του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου να ενισχύσει την άμυνα, να συμφιλιώσει τους Βυζαντινούς και να βρει συμμάχους, η αυτοκρατορία μπαίνει στα τελευταία, πιο κρίσιμα χρόνια της ιστορίας της με λίγες δυνάμεις, εσωτερικό διχασμό και έναν νέο, φιλόδοξο αντίπαλο απέναντί της.