Οι Βυζαντινοί και οι Άραβες ⚔️

Στα χρόνια που ακολούθησαν τη γέννηση του Ισλάμ, ένας νέος και πολύ δυναμικός λαός εμφανίστηκε στην ιστορία: οι Άραβες. Μέσα σε λίγες δεκαετίες θα γίνουν ο πιο επικίνδυνος αντίπαλος του Βυζαντίου, θα φτάσουν να πολιορκήσουν δύο φορές την ίδια την Κωνσταντινούπολη και θα αλλάξουν για πάντα τον χάρτη γύρω από τη Μεσόγειο.

🌍 Η ραγδαία επέκταση των Αράβων

Πριν εμφανιστούν οι Άραβες ως απειλή, το Βυζάντιο είχε ήδη εξαντληθεί από πολύχρονους πολέμους με τους Πέρσες. Και οι δύο πλευρές είχαν φθαρεί σοβαρά, χωρίς όμως να το καταλάβουν εγκαίρως πόσο ευάλωτες είχαν μείνει απέναντι σε έναν τρίτο αντίπαλο. Αυτή ακριβώς την αδυναμία εκμεταλλεύτηκαν οι Άραβες.

Ξεκινώντας από τη φτωχή σε πόρους Αραβική χερσόνησο, κατάφεραν μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα να καταλάβουν εκτεταμένες περσικές και βυζαντινές εδαφικές περιοχές. Πρωτεύουσά τους έγινε η Δαμασκός, στη σημερινή Συρία, και από εκεί οργάνωσαν τις επόμενες κατακτήσεις τους. Το νεοσύστατο αραβικό κράτος εξελίχθηκε γρήγορα σε μόνιμη και σοβαρή απειλή για τη βυζαντινή αυτοκρατορία.

🚢 Ο δρόμος προς την Κωνσταντινούπολη

Οι Άραβες δεν στηρίχθηκαν μόνο στον στεριανό τους στρατό, αλλά ανέπτυξαν και σημαντικό στόλο. Με αυτόν κατέλαβαν την Κύπρο, τη Ρόδο και άλλα νησιά του Αιγαίου, ανοίγοντας έτσι θαλάσσιο δρόμο προς την πρωτεύουσα των Βυζαντινών. Η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης αποτελούσε σταθερό και μόνιμο στόχο τους, αφού η πόλη ήλεγχε τον δρόμο ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση.

Δύο φορές οι Άραβες έστειλαν μεγάλες δυνάμεις, με πολυάριθμο στρατό και ισχυρό στόλο, για να κυριεύσουν τη βασιλεύουσα. Και τις δύο φορές η πόλη βρέθηκε αποκλεισμένη ταυτόχρονα από στεριά και από θάλασσα, σε μια κατάσταση εξαιρετικά δύσκολη για τους κατοίκους της.

🔥 Το υγρό πυρ σώζει την Κωνσταντινούπολη

Στη δεύτερη μεγάλη πολιορκία, ο αυτοκράτορας Λέων Γ' ο Ίσαυρος οργάνωσε την άμυνα της πόλης. Οι πολιορκημένοι Βυζαντινοί πέρασαν πολύ δύσκολες στιγμές, αλλά αντιστάθηκαν με γενναιότητα. Αυτό όμως που έκρινε τελικά τη νίκη τους ήταν ένα εκπληκτικό όπλο: το υγρό πυρ.

Με το υγρό πυρ οι Βυζαντινοί κατέστρεψαν μεγάλο μέρος του αραβικού στόλου, αναγκάζοντας τους πολιορκητές να σηκώσουν την πολιορκία και να αποχωρήσουν ηττημένοι. Ήταν εφεύρεση ενός μηχανικού από τη Συρία, του Καλλίνικου, φτιαγμένη πιθανότατα από θειάφι, πίσσα, νίτρο και άλλα εύφλεκτα υλικά. Η ακριβής σύνθεσή του παρέμεινε αυστηρά κρατικό μυστικό, κάτι που εξηγεί γιατί ακόμη και σήμερα δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα πώς ακριβώς παρασκευαζόταν.

Το όπλο αυτό εκτοξευόταν είτε με ειδικούς σωλήνες, τα λεγόμενα σιφώνια, είτε σε πήλινα δοχεία μέσω βαλλίστρων και καταπελτών, τοποθετημένων πάνω στα βυζαντινά πολεμικά πλοία, τους λεγόμενους δρόμωνες.

🇪🇸 Η στροφή προς τη Δύση και η μάχη του Πουατιέ

Μετά την αποτυχία τους στην Κωνσταντινούπολη, οι Άραβες δεν εγκατέλειψαν τα κατακτητικά τους σχέδια, απλώς άλλαξαν κατεύθυνση. Στράφηκαν προς τη Δύση, κατέλαβαν την Αίγυπτο και την Καρχηδόνα στη βόρεια Αφρική και, στις αρχές του 8ου αιώνα, πέρασαν σχεδόν χωρίς αντίσταση στην Ισπανία.

Αφού εδραιώθηκαν καλά εκεί, επιχείρησαν να προχωρήσουν βαθύτερα στην Ευρώπη περνώντας τα Πυρηναία. Απέναντί τους όμως βρέθηκαν ενωμένοι οι Φράγκοι, με αρχηγό τον Κάρολο Μαρτέλο. Στη μάχη του Πουατιέ, στη Γαλλία, το 732 μ.Χ., οι Φράγκοι νίκησαν τους Άραβες και τους ανάγκασαν να υποχωρήσουν πίσω στην Ισπανία.

Οι δύο αυτές ήττες, στην Κωνσταντινούπολη και στο Πουατιέ, ήταν καθοριστικές: έκλεισαν οριστικά τον δρόμο των Αράβων προς την υπόλοιπη Ευρώπη.

🏴‍☠️ Οι Σαρακηνοί και η κατάληψη της Κρήτης

Οι Άραβες που είχαν εγκατασταθεί στην Ισπανία αφιερώθηκαν για αρκετά χρόνια σε ειρηνικές δραστηριότητες. Τον 9ο αιώνα όμως, μια μεγάλη ομάδα Αράβων, γνωστοί ως Σαρακηνοί, στράφηκε στην πειρατεία και κυριάρχησε στη Μεσόγειο θάλασσα.

Σε μία από τις επιδρομές τους επιτέθηκαν στην Κρήτη. Παρά την αντίσταση των κατοίκων του νησιού, κατάφεραν να το καταλάβουν και το μετέτρεψαν σε ορμητήριο για τις πειρατικές τους επιχειρήσεις σε όλη τη Μεσόγειο. Η Κρήτη παρέμεινε υπόδουλη στους Σαρακηνούς για περίπου εκατό χρόνια, ώσπου ο βυζαντινός στρατηγός Νικηφόρος Φωκάς, έπειτα από σκληρές μάχες, κατάφερε να απελευθερώσει το νησί και να απαλλάξει τη Μεσόγειο από την πειρατική τους δράση.

🤝 Η άλλη πλευρά: ειρήνη, εμπόριο και πολιτισμός

Η σχέση Βυζαντίου και Αράβων δεν ήταν όμως μόνο εχθρική. Στις περιοχές που κατέλαβαν, οι Άραβες ήρθαν σε επαφή με τον ελληνικό πολιτισμό που άνθιζε εκεί από τα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Σε πόλεις όπως η Αντιόχεια, η Δαμασκός και η Αλεξάνδρεια υπήρχαν σχολές, μουσεία και σημαντική πνευματική παράδοση. Οι Άραβες δεν την κατέστρεψαν· αντίθετα, τη σεβάστηκαν και ενσωμάτωσαν πολλά στοιχεία της στον δικό τους πολιτισμό.

Ανάμεσα στα δύο κράτη υπήρξαν, εκτός από πολέμους, και μακρές περίοδοι ειρήνης και συνεργασίας: