Οι Πέρσες και οι Άβαροι συμμαχούν εναντίον του Βυζαντίου ⚔️
Ένας αυτοκράτορας αναλαμβάνει σε δύσκολη ώρα 👑
Στις αρχές του 7ου αιώνα το Βυζάντιο βρισκόταν σε πολύ δύσκολη θέση. Δύο λαοί το απειλούσαν ταυτόχρονα: οι Άβαροι, που είχαν κάνει επιδρομές στα ευρωπαϊκά εδάφη της αυτοκρατορίας, και οι Πέρσες, που είχαν καταλάβει μεγάλο μέρος των ασιατικών της κτήσεων. Και οι δύο στρατοί είχαν προκαλέσει τεράστιες καταστροφές: πόλεις είχαν πέσει στα χέρια των εχθρών και ο βυζαντινός στρατός είχε υποστεί βαριές ήττες.
Σε αυτό το κλίμα ανέλαβε αυτοκράτορας ο Ηράκλειος, ο οποίος μέχρι τότε ήταν έξαρχος της Καρχηδόνας. Παρέλαβε ένα κράτος εξουθενωμένο, με άδεια ταμεία. Χωρίς χρήματα, ήταν αδύνατο να ανασυγκροτηθούν ο στρατός και ο στόλος, και οι δύο αντίπαλοι δεν άφηναν περιθώρια για ειρήνη: οι Πέρσες αρνούνταν κάθε συζήτηση, ενώ οι Άβαροι ζητούσαν υπερβολικά ανταλλάγματα για να σταματήσουν τις επιθέσεις τους.
Ο Ηράκλειος δεν ήταν ο πρώτος αυτοκράτορας που αντιμετώπισε αυτά τα προβλήματα· τα βρήκε έτοιμα όταν ανέλαβε την εξουσία. Πρόσεξε να μην τον μπερδεύεις με τον Ιουστινιανό, που είχε βασιλέψει νωρίτερα και επί των ημερών του είχαν πρωτοεμφανιστεί οι Άβαροι στο Βυζάντιο.
Η εκκλησία σώζει τα οικονομικά του κράτους 💰
Στην κρίσιμη αυτή στιγμή, καθοριστική βοήθεια πρόσφερε ο Πατριάρχης Σέργιος. Αποφάσισε να δανείσει στο κράτος τα χρήματα της εκκλησίας, ενώ παρέδωσε στον αυτοκράτορα πολύτιμα χρυσά και ασημένια αντικείμενα από τη Μεγάλη Εκκλησία, όπως πολυκάντηλα και ιερά σκεύη. Ο Ηράκλειος τα μετέτρεψε σε νομίσματα.
Είναι εντυπωσιακό ότι η σωτηρία του βυζαντινού κράτους εκείνη την περίοδο δεν ήρθε από νέους φόρους, αλλά από τον θησαυρό της εκκλησίας. Ο Πατριάρχης Σέργιος έδωσε ακόμη και αντικείμενα λατρείας για να λιώσουν και να γίνουν νομίσματα, ώστε να χρηματοδοτηθεί ο στρατός.
Με τα χρήματα αυτά ο Ηράκλειος μπόρεσε επιτέλους να ανασυγκροτήσει τις δυνάμεις του: οργάνωσε ξανά τον στρατό και τον στόλο, επισκεύασε τα τείχη της Κωνσταντινούπολης και φρόντισε να υπάρχουν αρκετά εφόδια και τρόφιμα για τους κατοίκους της. Μοίρασε επίσης γη σε στρατιώτες που φύλαγαν τα σύνορα, με αντάλλαγμα να την καλλιεργούν και να την υπερασπίζονται όταν χρειαστεί. Παράλληλα, έκλεισε ειρήνη με τον Χαγάνο, τον αρχηγό των Αβάρων, δίνοντάς του τα χρήματα που ζητούσε.
Ο Ηράκλειος εκστρατεύει κατά των Περσών 🐎
Απαλλαγμένος πια από την απειλή των Αβάρων, ο Ηράκλειος στράφηκε εναντίον των Περσών, οι οποίοι με βασιλιά τον Χοσρόη είχαν καταλάβει τη Συρία, την Παλαιστίνη και την Αίγυπτο. Στην Παλαιστίνη μάλιστα είχαν αιχμαλωτίσει τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων και είχαν μεταφέρει τον Τίμιο Σταυρό στη δική τους πρωτεύουσα, την Κτησιφώντα.
Ο Ηράκλειος οδήγησε ο ίδιος τον στρατό σε δύο μεγάλες εκστρατείες. Στην πρώτη διέσχισε τη Μικρά Ασία και, αντί να συγκρουστεί εκεί με τους Πέρσες, προχώρησε κατευθείαν προς την ίδια την Περσία, θέλοντας να χτυπήσει τον αντίπαλο στην καρδιά της χώρας του. Την προστασία της Κωνσταντινούπολης, όσο εκείνος έλειπε, την ανέθεσε στον Πατριάρχη Σέργιο και στον μάγιστρο Βώνο. Το σχέδιο πέτυχε: οι Πέρσες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη Μικρά Ασία και να επιστρέψουν στη χώρα τους.
Η μεγάλη πολιορκία της Κωνσταντινούπολης το 626 μ.Χ. 🏙️
Κατά τη δεύτερη εκστρατεία του, το 626 μ.Χ., ο Ηράκλειος βρέθηκε αντιμέτωπος με μια απρόσμενη εξέλιξη. Ενώ ο ίδιος πολεμούσε βαθιά μέσα στην Περσία, οι Πέρσες συνεννοήθηκαν με τους Άβαρους και οι δύο λαοί πολιόρκησαν από κοινού την Κωνσταντινούπολη, από στεριά και από θάλασσα. Ο αυτοκράτορας βρισκόταν πολύ μακριά για να επιστρέψει έγκαιρα και να υπερασπιστεί ο ίδιος την πρωτεύουσα.
Θυμήσου ότι ο Ηράκλειος είχε ήδη κλείσει ειρήνη με τους Αβάρους νωρίτερα, πληρώνοντάς τους. Το 626 μ.Χ. όμως εκείνοι παρασπόνδησαν, δηλαδή έσπασαν τη συμφωνία τους και συμμάχησαν με τους Πέρσες εναντίον του Βυζαντίου.
Στην Κωνσταντινούπολη είχαν μείνει ο Πατριάρχης Σέργιος και ο μάγιστρος Βώνος, οι οποίοι προσπάθησαν αρχικά να προσφέρουν περισσότερα χρήματα στους Άβαρους, ώστε να σεβαστούν την παλιά συνθήκη και να λύσουν την πολιορκία. Οι Άβαροι όμως αρνήθηκαν και ζήτησαν την άμεση παράδοση της πόλης, με μια απάντηση γεμάτη περιφρόνηση προς τους πολιορκημένους κατοίκους.
Η προκλητική αυτή στάση, αντί να τρομάξει τους Βυζαντινούς, τους έκανε ακόμη πιο αποφασισμένους να αντισταθούν. Υπερασπίστηκαν την πόλη τους με κάθε δυνατό μέσο: απέκρουσαν τις χερσαίες επιθέσεις στα τείχη και, με τα πολεμικά τους πλοία, τους δρόμωνες, κατέστρεψαν στη θάλασσα τα μικρά ξύλινα σκάφη των Αβάρων, γνωστά ως μονόξυλα. Βλέποντας την εξέλιξη αυτή, οι Πέρσες αποφάσισαν να λύσουν κι εκείνοι την πολιορκία και αποχώρησαν βιαστικά.
Μετά τη λύση της πολιορκίας, οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης πίστεψαν πως η σωτηρία τους οφειλόταν στην προστασία της Παναγίας. Πέρασαν όρθιοι όλη τη νύχτα ψάλλοντας προς τιμή της έναν ύμνο που έμεινε γνωστός ως Ακάθιστος Ύμνος, επειδή ψαλλόταν χωρίς να κάθονται οι πιστοί.
Η τελική νίκη του Ηράκλειου 🏆
Η χαρμόσυνη είδηση της σωτηρίας της πρωτεύουσας έφτασε στον Ηράκλειο ενώ ακόμη βρισκόταν στην εκστρατεία. Ο στρατός του, με αναπτερωμένο πλέον το ηθικό, κέρδισε τους Πέρσες σε μια σειρά από μάχες. Έτσι ελευθερώθηκαν οι περιοχές που είχαν κατακτηθεί, ο Τίμιος Σταυρός επέστρεψε στα χέρια των Βυζαντινών και οι Πέρσες αναγκάστηκαν να υπογράψουν ειρήνη, επιστρέφοντας στα σύνορα που ίσχυαν πριν από τον πόλεμο. Ο Ηράκλειος επέστρεψε θριαμβευτής στην Κωνσταντινούπολη, έχοντας σώσει την αυτοκρατορία από δύο ταυτόχρονους κινδύνους.
Ποιοι ήταν οι Άβαροι και οι Πέρσες 🌍
Οι δύο λαοί που απείλησαν το Βυζάντιο εκείνη την εποχή είχαν πολύ διαφορετική ιστορία.
| Λαός | Πότε εμφανίστηκαν στο Βυζάντιο | Χαρακτηριστικά |
|---|---|---|
| Άβαροι | Το 558 μ.Χ., επί Ιουστινιανού | Νομαδικός λαός με μακριά μαλλιά σε πλεξούδες· ζήτησαν εδάφη για εγκατάσταση, αίτημα που απορρίφθηκε |
| Πέρσες | Γνωστοί από την αρχαιότητα (Μαραθώνας, Θερμοπύλες, Σαλαμίνα) | Το αρχαίο τους κράτος είχε διαλυθεί από τον Μέγα Αλέξανδρο· ανασυντάχθηκαν αργότερα και ήρθαν σε σύγκρουση με το Βυζάντιο για περίπου διακόσια χρόνια |
Οι Άβαροι εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στην Κωνσταντινούπολη ως πρεσβευτές, την εποχή του Ιουστινιανού, προτείνοντας συμμαχία. Ο αυτοκράτορας δέχτηκε ειρηνικές σχέσεις μαζί τους, αλλά αρνήθηκε να τους παραχωρήσει εδάφη μέσα στα σύνορα του κράτους.
Οι Πέρσες, αντίθετα, ήταν παλιοί γνώριμοι των Ελλήνων από την αρχαιότητα. Το κράτος τους είχε διαλυθεί μετά την ήττα τους από τον Μεγαλέξανδρο, αλλά αργότερα ξαναοργανώθηκε και επιδίωξε να ανακτήσει την παλιά του δύναμη. Αυτή η προσπάθεια οδήγησε σε μακρόχρονες συγκρούσεις με τους Βυζαντινούς, οι οποίες κράτησαν από τον 5ο έως τον 7ο αιώνα, ώσπου το περσικό κράτος καταλύθηκε οριστικά αργότερα από τους Άραβες.