Οι γείτονες των Βυζαντινών 🏰

Το Βυζάντιο δεν ήταν μόνο. Ολόγυρα από τα σύνορά του ζούσαν πολλοί διαφορετικοί λαοί: κάποιοι είχαν εγκατασταθεί εκεί από πολύ παλιά, ενώ άλλοι έφταναν καινούριοι, καθώς μετακινούνταν από τόπο σε τόπο αναζητώντας καλύτερη γη. Οι Βυζαντινοί ήξεραν τους γείτονές τους καλά και προσπαθούσαν να έχουν μαζί τους ειρηνικές σχέσεις, όμως αυτό δεν ήταν πάντα εύκολο.

⚔️ Γιατί οι γείτονες ήταν απειλή

Πολλοί από τους γειτονικούς λαούς δεν αρκούνταν στη φιλία με το Βυζάντιο. Έμπαιναν συχνά στα εδάφη της αυτοκρατορίας με στρατό, έκαναν επιδρομές και άρπαζαν ό,τι έβρισκαν. Κατέστρεφαν χωράφια και σοδειές, καταλάμβαναν παραμεθόριες περιοχές και έπαιρναν αιχμαλώτους τους ανθρώπους που ζούσαν εκεί. Έφταναν μάλιστα να κλείνουν σημαντικά περάσματα στη στεριά και στη θάλασσα, με αποτέλεσμα να δυσκολεύουν τον ανεφοδιασμό της Κωνσταντινούπολης με σιτάρι και άλλα απαραίτητα αγαθά.

Η ίδια η πρωτεύουσα, η Κωνσταντινούπολη, ήταν ο μεγάλος στόχος. Ήταν γνωστή σε όλους τους γύρω λαούς για τον πλούτο και τη λαμπρότητά της, και πολλοί ονειρεύονταν να την κυριεύσουν. Ανάμεσα στον 7ο και τον 11ο αιώνα δέχτηκε αρκετές φορές πολιορκία, με εχθρικά στρατεύματα και στόλους να την περικυκλώνουν από στεριά και από θάλασσα.

🛡️ Πώς αντιδρούσαν οι Βυζαντινοί

Οι Βυζαντινοί δεν έμεναν άπραγοι μπροστά σε αυτούς τους κινδύνους. Φρόντιζαν πρώτα απ' όλα να οχυρώνουν την πρωτεύουσα και τις σημαντικές πόλεις τους με ισχυρά τείχη. Όταν χρειαζόταν, πολεμούσαν με τον στρατό τους. Χρησιμοποιούσαν όμως και άλλα, εξίσου σημαντικά, μέσα: οικονομικά, όπως χρήματα και δώρα, και διπλωματικά, δηλαδή συνομιλίες και συνθήκες ειρήνης. Πολλές φορές μια καλά διαπραγματευμένη συνθήκη γλίτωνε την αυτοκρατορία από πόλεμο.

🌍 Οι Σλάβοι

Οι Σλάβοι ήταν γνωστοί στους Βυζαντινούς ήδη από τον 4ο αιώνα. Ζούσαν βόρεια του Δούναβη, στην περιοχή ανάμεσα στους ποταμούς Δνείπερο και Βιστούλα. Ασχολούνταν κυρίως με τη γεωργία και ήταν επιδέξιοι ξυλουργοί, ιδιαίτερα στην κατασκευή πλωτών μέσων.

Όταν οι Άβαροι εγκαταστάθηκαν στην ίδια περιοχή, οι δύο λαοί ήρθαν σε επαφή και δημιουργήθηκαν εντάσεις μεταξύ τους. Πολλοί Σλάβοι, πιεσμένοι από τους Αβάρους, πέρασαν τον Δούναβη και εγκαταστάθηκαν σε βυζαντινά εδάφη πιο νότια. Άλλοι Σλάβοι συνεργάστηκαν με τους Αβάρους και έκαναν μαζί επιδρομές που έφταναν μέχρι τη Θεσσαλονίκη.

🐎 Οι Άβαροι

Οι Άβαροι ήταν λαός συγγενικός με τους Ούννους και καταγόταν από τη μακρινή Μογγολία. Στην πορεία τους προς τη Δύση σταμάτησαν αρχικά στην περιοχή του Καυκάσου, και αργότερα, χρησιμοποιώντας πλωτά μέσα, προχώρησαν ακόμη πιο δυτικά. Εγκαταστάθηκαν βόρεια του Δούναβη, στις περιοχές όπου ζούσαν οι Σλάβοι, και έχτισαν εκεί ένα μεγάλο και ισχυρό κράτος, βρισκόμενοι σε συνεχείς προστριβές με τους γείτονές τους.

Στο τέλος του 6ου αιώνα, Άβαροι και Σλάβοι πέρασαν μαζί τον Δούναβη και κατέκλυσαν τις βόρειες βυζαντινές επαρχίες. Έφτασαν ως τη Θράκη και τη Μακεδονία, λεηλατώντας τη Φιλιππούπολη, την Αδριανούπολη και τη Θεσσαλονίκη.

Για να αντιμετωπίσουν αυτή τη διπλή απειλή, οι Βυζαντινοί χρησιμοποίησαν στρατό, χρήματα και συνθήκες ειρήνης. Οι συνθήκες όμως συχνά παραβιάζονταν από τους ίδιους τους επιδρομείς.

🏹 Οι Βούλγαροι

Οι Βούλγαροι ήταν λαός ασιατικής καταγωγής. Εμφανίστηκαν στην Ευρώπη στα τέλη του 5ου αιώνα και εγκαταστάθηκαν αρχικά στη βορειοανατολική περιοχή του Εύξεινου Πόντου. Στη συνέχεια μετακινήθηκαν νοτιότερα και κατέλαβαν την περιοχή πάνω από τις εκβολές του Δούναβη, δηλαδή ακριβώς πάνω στο βόρειο σύνορο της αυτοκρατορίας.

Στα μέσα του 7ου αιώνα, χρησιμοποιώντας αυτή την περιοχή ως ορμητήριο, πέρασαν τον Δούναβη, λεηλάτησαν βυζαντινές επαρχίες και εγκαταστάθηκαν μόνιμα ανάμεσα στον Δούναβη, την οροσειρά του Αίμου και τον Εύξεινο Πόντο. Οι Βυζαντινοί δεν κατάφεραν να τους σταματήσουν στρατιωτικά, γι' αυτό υπέγραψαν μαζί τους συνθήκη ειρήνης: τους επέτρεπαν να μείνουν μόνιμα εκεί, με αντάλλαγμα οι Βούλγαροι να εμποδίζουν άλλους λαούς να κάνουν το ίδιο.

🐫 Οι Άραβες και ο Μωάμεθ

Ως τα μέσα του 7ου αιώνα οι Άραβες ζούσαν στην άγονη αραβική χερσόνησο, χωρισμένοι σε φυλές. Οι περισσότεροι ήταν νομάδες, που μετακινούνταν αναζητώντας νερό και καλύτερες συνθήκες ζωής στις παρυφές της ερήμου. Άλλοι ήταν έμποροι και καμηλιέρηδες που μετέφεραν με καραβάνια ταξιδιώτες και εμπορεύματα σε γειτονικές χώρες.

Μέσα από τα ταξίδια τους, οι Άραβες έμποροι γνώρισαν τις θρησκείες και τους πολιτισμούς άλλων λαών. Ένιωθαν παράλληλα θαυμασμό και δισταγμό απέναντί τους. Αυτό το μικτό συναίσθημα το εκμεταλλεύτηκε ο Μωάμεθ, ένας έξυπνος και τολμηρός αρχηγός καραβανιών. Ο Μωάμεθ συνδύασε στοιχεία από τον χριστιανισμό και τον ιουδαϊσμό με στοιχεία από την περσική και την αραβική παράδοση και δημιούργησε μια νέα θρησκεία, τον ισλαμισμό. Οι αρχές αυτής της θρησκείας καταγράφηκαν στο ιερό βιβλίο των μουσουλμάνων, το Κοράνιο.

📋 Οι γείτονες του Βυζαντίου με μια ματιά

Όλοι αυτοί οι λαοί, με διαφορετικό τρόπο ο καθένας, ανάγκασαν τους Βυζαντινούς να είναι συνεχώς σε ετοιμότητα, συνδυάζοντας στρατιωτική δύναμη, οικονομικά μέσα και διπλωματία για να προστατεύσουν την αυτοκρατορία τους.