Το παλάτι, ο ιππόδρομος και οι Δήμοι 🏛️

Στην καρδιά της Κωνσταντινούπολης υπήρχαν δύο κτίρια που καθόριζαν τη ζωή όλης της πόλης: το παλάτι και ο ιππόδρομος. Το ένα ήταν ο τόπος όπου κατοικούσε και κυβερνούσε ο αυτοκράτορας. Το άλλο ήταν ο χώρος όπου ο απλός λαός διασκέδαζε, φώναζε και μερικές φορές έκανε γνωστές τις απόψεις του. Δίπλα τους λειτουργούσαν οι Δήμοι, σωματεία που οργάνωναν τους αγώνες και χώριζαν τους θεατές σε αντίπαλες παρέες.

🏰 Το ιερό παλάτι του αυτοκράτορα

Ο Κωνσταντίνος, όταν έχτισε τη νέα πρωτεύουσα, φρόντισε πρώτα απ' όλα να χτίσει έναν κατάλληλο τόπο διαμονής για τον εαυτό του και τους διαδόχους του. Το παλάτι χτίστηκε σε πλαγιά λόφου, με θέα στον Βόσπορο και στην Προποντίδα, ώστε να δεσπόζει πάνω από την πόλη και τη θάλασσα.

Δεν ήταν ένα μόνο κτίριο, αλλά ένα ολόκληρο συγκρότημα με πολλές λειτουργίες:

Όλοι αυτοί οι χώροι δεν ήταν σκόρπιοι τυχαία, αλλά ενώνονταν μεταξύ τους με ανοιχτές στοές, διαδρόμους, εσωτερικές αυλές και κήπους. Οι κήποι ήταν στολισμένοι με πηγές νερού, δάπεδα με ψηφιδωτά και έργα τέχνης, καθώς και σπάνια φυτά και λουλούδια, ώστε το παλάτι να θυμίζει έναν μικρό, κλειστό κόσμο ομορφιάς.

🐎 Ο ιππόδρομος, φυσική συνέχεια του παλατιού

Δίπλα στο παλάτι, σαν προέκτασή του, βρισκόταν ο ιππόδρομος. Οι Βυζαντινοί τον σχεδίασαν έχοντας ως πρότυπο το Κολοσσαίο της Ρώμης, αλλά τον προσάρμοσαν στις ανάγκες και στο χώρο της νέας πρωτεύουσας.

Ο ιππόδρομος διέθετε μαρμάρινες κερκίδες, δηλαδή σειρές καθισμάτων, όπου χωρούσαν χιλιάδες θεατές. Εκεί ο λαός της Κωνσταντινούπολης μαζευόταν αρκετές φορές τον χρόνο για να παρακολουθήσει ιπποδρομίες, αγώνες και άλλες γιορτές. Οι ιπποδρομίες γίνονταν σε συγκεκριμένες, καθορισμένες ημέρες. Συχνά παρακολουθούσε κι ο ίδιος ο αυτοκράτορας, καθισμένος σε ειδικό θεωρείο απ' όπου έβλεπε άνετα το θέαμα.

Μερικές φορές γίνονταν ιπποδρομίες και σε έκτακτες περιστάσεις, ύστερα από άδεια του παλατιού· λόγου χάρη, για να γιορταστεί κάποιο χαρούμενο γεγονός ή για να τιμηθούν ξένοι ηγεμόνες και πρεσβείες που επισκέπτονταν την Πόλη.

Ο ιππόδρομος όμως δεν ήταν μόνο χώρος διασκέδασης. Ήταν και ο τόπος όπου ο λαός μπορούσε να έρθει πιο κοντά στον αυτοκράτορα. Κατά τη διάρκεια των αγώνων, οι θεατές τον επευφημούσαν, αλλά άδραχναν επίσης την ευκαιρία να του φωνάξουν τα αιτήματα ή και τα παράπονά τους.

🎪 Όταν ο ιππόδρομος γινόταν τσίρκο

Στις περιόδους που δεν γίνονταν ιπποδρομίες, ο ιππόδρομος δεν έμενε άδειος. Μεταμορφωνόταν σε έναν χώρο θεάματος που θύμιζε πολύ τα σημερινά τσίρκα. Εκεί εμφανίζονταν καλλιτέχνες από διάφορα μέρη του κόσμου, που παρουσίαζαν ακροβατικά νούμερα, ταχυδακτυλουργίες, χορούς και κωμικές παραστάσεις. Έφερναν ακόμη και άγρια ζώα, όπως λιοντάρια, λεοπαρδάλεις, αρκούδες και άγριους γαϊδάρους της Ασίας, τα οποία έβαζαν να παλέψουν μεταξύ τους μπροστά στο κοινό.

Η μαρτυρία αυτή προέρχεται από έναν περιηγητή που επισκέφτηκε την Κωνσταντινούπολη και θαύμασε το θέαμα, γράφοντας ότι πουθενά αλλού στον κόσμο δεν μπορούσε κανείς να απολαύσει κάτι παρόμοιο.

🐴 Τα χάλκινα άλογα με το μακρύ ταξίδι

Πάνω από την αφετηρία των αγώνων στον ιππόδρομο, ήταν στημένα τέσσερα εντυπωσιακά χάλκινα άλογα, έργο του αρχαίου γλύπτη Λυσίππου. Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος Α΄ τα μετέφερε εκεί το 390 μ.Χ. από τη Χίο, το νησί που θεωρείται πατρίδα του Ομήρου.

Τα άλογα έμειναν στον ιππόδρομο περίπου 800 χρόνια. Το 1204 μ.Χ., όταν οι Βενετοί κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη, τα πήραν μαζί τους στη Βενετία. Αργότερα, ο Γάλλος αυτοκράτορας Ναπολέων τα μετέφερε για ένα διάστημα στο Παρίσι, όμως το 1814 επέστρεψαν στη Βενετία, όπου βρίσκονται μέχρι σήμερα, στολίζοντας την πλατεία του Αγίου Μάρκου.

🚩 Οι Δήμοι, τα σωματεία των οπαδών

Την οργάνωση των ιπποδρομιών δεν την αναλάμβανε το ίδιο το παλάτι, αλλά ειδικά σωματεία που ονομάζονταν Δήμοι. Οι Δήμοι λειτουργούσαν όπως σήμερα λειτουργούν οι αθλητικοί σύλλογοι: είχαν μέλη, αλλά και πλήθος οπαδών, δηλαδή πολίτες που αγαπούσαν τους ιππικούς αγώνες και υποστήριζαν μια συγκεκριμένη ομάδα.

Κάθε Δήμος ξεχώριζε από το χρώμα των στολών και των λαβάρων του. Έτσι υπήρχαν τέσσερις Δήμοι:

Το πάθος των οπαδών για τη νίκη της δικής τους ομάδας ήταν τόσο έντονο, που συχνά ξεσπούσαν φιλονικίες ανάμεσα στους υποστηρικτές διαφορετικών Δήμων.