Η Αυτοκρατορία χωρίζεται σε Ανατολική και Δυτική 🏛️

Στα τέλη του 4ου αιώνα μ.Χ. η ρωμαϊκή αυτοκρατορία ήταν ακόμη μία, αλλά κινδύνευε από κάθε πλευρά. Νέοι λαοί πίεζαν τα βόρεια σύνορα και αναζητούσαν καλύτερη ζωή μέσα στα εδάφη της. Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος πήρε τότε μια απόφαση που άλλαξε για πάντα την ιστορία: χώρισε το κράτος στα δύο, ελπίζοντας ότι έτσι θα το προστάτευε καλύτερα.

👑 Ο διαμελισμός του κράτους

Λίγο πριν πεθάνει, το 395 μ.Χ., ο Θεοδόσιος μοίρασε την αυτοκρατορία στους δύο γιους του, για να την κυβερνήσουν μαζί. Ο καθένας ανέλαβε το δικό του κομμάτι:

Ο σκοπός του Θεοδόσιου δεν ήταν να δημιουργήσει δύο εχθρικά κράτη, αλλά δύο τμήματα της ίδιας αυτοκρατορίας που θα συνεργάζονταν. Στην πράξη, όμως, τα δύο κομμάτια ακολούθησαν πολύ διαφορετική πορεία.

🏰 Το Ανατολικό κράτος οργανώνεται

Στην Ανατολή, ο Αρκάδιος και αργότερα ο γιος του, ο Θεοδόσιος Β', προσπάθησαν συστηματικά να θωρακίσουν το κράτος τους απέναντι στους κινδύνους. Δεν στηρίχτηκαν μόνο στα όπλα, αλλά συνδύασαν στρατιωτικά μέτρα με έξυπνη διπλωματία:

• Έχτισαν διπλό τείχος γύρω από την Κωνσταντινούπολη, καθιστώντας την πρακτικά απόρθητη.
• Τοποθέτησαν πλωτές φρουρές στον ποταμό Δούναβη, στα βόρεια σύνορα, για να ελέγχουν τις κινήσεις των λαών που πλησίαζαν.
• Έκλεισαν ακριβές συμφωνίες ειρήνης με γειτονικούς λαούς, ώστε να αποφύγουν πολέμους.
• Παραχώρησαν γη σε κάποιους από αυτούς τους λαούς για να την καλλιεργήσουν, ενώ άλλους τους ενέταξαν ως μισθοφόρους στον βυζαντινό στρατό.

Αυτή η πολιτική είχε αποτέλεσμα: οι κάτοικοι του Ανατολικού κράτους ένιωθαν ασφάλεια και στήριζαν το έργο των αυτοκρατόρων τους. Παρότι προέρχονταν από διαφορετικές καταγωγές, τους ένωναν τρία κοινά στοιχεία — ο ρωμαϊκός νόμος, η χριστιανική θρησκεία και η ελληνική γλώσσα.

⚔️ Το Δυτικό κράτος δέχεται επιθέσεις

Στη Δύση τα πράγματα εξελίχθηκαν πολύ διαφορετικά. Το 410 μ.Χ. οι Γότθοι, με αρχηγό τον Αλάριχο, κατάφεραν να μπουν στη Ρώμη. Λεηλάτησαν την πόλη επί τρεις ημέρες και έφυγαν παίρνοντας μαζί τους πολλούς από τους θησαυρούς της.

Λίγα χρόνια αργότερα εμφανίστηκε νέος κίνδυνος: οι Ούννοι, με αρχηγό τον φοβερό Αττίλα, απείλησαν τα σύνορα του Δυτικού κράτους. Ο Ρωμαίος στρατηγός Αέτιος συμμάχησε τότε με τους Γότθους και κατάφερε να νικήσει τους Ούννους σε μεγάλη μάχη στα Καταλαυνικά Πεδία.

Η νίκη αυτή, όμως, δεν έσωσε τη Δύση. Το Δυτικό κράτος ήταν πλέον εξασθενημένο, τόσο οικονομικά όσο και στρατιωτικά, και δεν είχε πια δύναμη να αντισταθεί σε νέες επιθέσεις.

🌍 Οι Βάνδαλοι φτάνουν στην Αφρική

Ανάμεσα στους λαούς που πίεζαν τη Δύση ήταν και οι Βάνδαλοι. Με αρχηγό τον Γελίμερο, πέρασαν τον ποταμό Ρήνο και διέσχισαν τη Γαλλία και την Ισπανία, φτάνοντας ως το Γιβραλτάρ. Από εκεί πέρασαν σχεδόν χωρίς αντίσταση στη βόρεια Αφρική, κατέλαβαν την Καρχηδόνα και την έκαναν πρωτεύουσά τους.

Ταυτόχρονα, οι Γότθοι επεκτάθηκαν και κατέκτησαν τις δυτικές επαρχίες της Γαλλίας, της Ισπανίας και της Ιταλίας. Στην Ιταλία, ο αρχηγός των Οστρογότθων Θευδέριχος ίδρυσε δικό του βασίλειο με πρωτεύουσα τη Ραβέννα.

Έτσι, το 476 μ.Χ. το Δυτικό ρωμαϊκό κράτος έπαψε πλέον να υπάρχει ως ενιαίο κράτος.

📖 Η ελληνική γλώσσα κερδίζει έδαφος στην Ανατολή

Ενώ η Δύση κατέρρεε, στο Ανατολικό κράτος σημειώνονταν σημαντικές εσωτερικές αλλαγές. Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος Β' και η σύζυγός του, η Ελληνίδα αυτοκράτειρα Ευδοκία, ίδρυσαν στην Κωνσταντινούπολη το Πανδιδακτήριο, όπου διδάσκονταν μαθήματα τόσο στα ελληνικά όσο και στα λατινικά.

Η ελληνική γλώσσα άρχισε σταδιακά να αποκτά επίσημη θέση στη διοίκηση: χρησιμοποιούνταν πλέον, μαζί με τα λατινικά, για τη σύνταξη διαθηκών, δικαστικών αποφάσεων και αυτοκρατορικών διαταγμάτων. Η αλλαγή αυτή έδειχνε ότι το Ανατολικό κράτος στρεφόταν όλο και περισσότερο προς τον ελληνικό πολιτισμό, μια πορεία που θα το χαρακτήριζε στους επόμενους αιώνες ως Βυζαντινή αυτοκρατορία.

🗺️ Δύο δρόμοι, δύο διαφορετικά πεπρωμένα

Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει πόσο διαφορετικά εξελίχθηκαν τα δύο τμήματα της αυτοκρατορίας μετά τον χωρισμό του 395 μ.Χ.:

Ο χωρισμός της αυτοκρατορίας του 395 μ.Χ. αποδείχτηκε τελικά καθοριστικός: το Ανατολικό τμήμα κατάφερε να επιβιώσει και να εξελιχθεί στη Βυζαντινή αυτοκρατορία, ενώ το Δυτικό κατέρρευσε μέσα σε λίγες δεκαετίες κάτω από τη διαρκή πίεση των λαών που του επιτέθηκαν.