Τί βλέπουμε στο διάστημα 🌌👀
Πριν διαβάσουμε 📖
Το κείμενο που ακολουθεί δεν είναι λογοτεχνικό: είναι ενημερωτικό, από το Πλανητάριο Θεσσαλονίκης. Ξεκινάει καταρρίπτοντας έναν πολύ διαδεδομένο μύθο και μετά δίνει πραγματικά νούμερα και τα λόγια ενός αστροναύτη που έζησε στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.
Καθώς διαβάζεις, κράτα τα δύο ύψη που αναφέρονται: πόσο ψηλά πετάει το διαστημικό λεωφορείο και πόσο ψηλά ο διαστημικός σταθμός.
Το κείμενο ✍️
Υπάρχει ένας παλιός μύθος ότι το Σινικό Τείχος στην Κίνα είναι το μοναδικό ανθρώπινο κατασκεύασμα που μπορεί κανείς να δει από το διάστημα. Στην πραγματικότητα, πολλές ανθρώπινες κατασκευές φαίνονται από περίγεια τροχιά.
Οι αστροναύτες σε περίγεια τροχιά στο διαστημικό λεωφορείο μπορούν να δουν λεωφόρους, αεροδρόμια, φράγματα, ακόμα και μεγάλα οχήματα, από ύψος γύρω στα 217 χιλιόμετρα.
Οι πόλεις ξεχωρίζουν καθαρά, και αυτό ισχύει ακόμα και για την ανώτερη τροχιά του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού, ο οποίος περιφέρεται γύρω από τον πλανήτη σε ύψος 400 χιλιομέτρων.
Ο αστροναύτης Εντ Λου, ο επιστήμονας της Αποστολής Επτά πάνω στον σταθμό, λέει: «Μπορείς να δεις πάρα πολλά πράγματα από το διάστημα. Μπορείς να δεις τις πυραμίδες, ειδικά με ένα ζευγάρι κιάλια. Είναι λίγο δύσκολο να τις διακρίνεις με γυμνό μάτι».
Οι πυραμίδες των Αιγυπτίων έχουν φωτογραφηθεί πολλές φορές από το διάστημα με συνηθισμένες ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές και φακούς υψηλής μεγέθυνσης. Η μεγαλύτερη πυραμίδα, αυτή της Γκίζας, στα περίχωρα του Καΐρου, έχει μήκος πλευράς 227 μέτρα και ύψος 137 μέτρα.
Όταν ένας φίλος του διαστήματος ρώτησε το Λου τι άλλο μπορεί να δει κάποιος, εκείνος απάντησε: «Με κιάλια μπορείς να δεις απίστευτα πράγματα. Μπορείς να δεις δρόμους. Μπορείς να δεις λιμάνια. Μπορείς ακόμα να δεις και πλοία, μεγάλα δεξαμενόπλοια στον ωκεανό».
Υπάρχουν και μερικές εκπλήξεις.
«Μπορείς να δεις τα ίχνη που αφήνουν οι κινητήρες των αεροπλάνων, κάποτε βλέπεις και την αντανάκλαση από το ίδιο το αεροσκάφος» λέει ο Λου. «Και μερικές φορές βλέπεις άλλους δορυφόρους να περνάνε. Είναι πολύ ωραίο θέαμα».
Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός τρέχει με περίπου 28.000 χιλιόμετρα την ώρα και κάνει έναν γύρο της Γης σε 90 λεπτά. Οι αστροναύτες πάνω του βλέπουν δηλαδή δεκαέξι ανατολές και δεκαέξι δύσεις κάθε μέρα!
Τι μας λέει το κείμενο 🔍
Ο μύθος και η πραγματικότητα
Πολλοί λένε ότι το Σινικό Τείχος είναι το μοναδικό ανθρώπινο κατασκεύασμα που φαίνεται από το διάστημα. Το κείμενο ξεκαθαρίζει ότι αυτό είναι μύθος: από περίγεια τροχιά φαίνονται πολλές ανθρώπινες κατασκευές.
Ο μύθος δεν είναι ότι «το Σινικό Τείχος φαίνεται». Ο μύθος είναι ότι φαίνεται μόνο αυτό. Το κείμενο δεν λέει ότι το τείχος είναι αόρατο· λέει ότι μαζί του φαίνονται και δεκάδες άλλες κατασκευές.
Δύο διαφορετικά ύψη
| Σκάφος | Ύψος τροχιάς | Τι φαίνεται από εκεί |
|---|---|---|
| Διαστημικό λεωφορείο | γύρω στα 217 χιλιόμετρα | Λεωφόροι, αεροδρόμια, φράγματα, ακόμα και μεγάλα οχήματα |
| Διεθνής Διαστημικός Σταθμός | 400 χιλιόμετρα | Οι πόλεις ξεχωρίζουν καθαρά ακόμη κι από εκεί ψηλά |
Τι βλέπει ο αστροναύτης Εντ Λου
Ο Εντ Λου, ο επιστήμονας της Αποστολής Επτά, ξεχωρίζει τι φαίνεται με γυμνό μάτι και τι χρειάζεται κιάλια.
| Με κιάλια ή φακό | Εκπλήξεις |
|---|---|
| Οι πυραμίδες (με γυμνό μάτι είναι δύσκολο) | Τα ίχνη από τους κινητήρες των αεροπλάνων |
| Δρόμοι και λιμάνια | Η αντανάκλαση από το ίδιο το αεροσκάφος |
| Πλοία, μεγάλα δεξαμενόπλοια στον ωκεανό | Άλλοι δορυφόροι που περνούν |
Οι πυραμίδες έχουν φωτογραφηθεί πολλές φορές από το διάστημα, με συνηθισμένες ψηφιακές μηχανές και φακούς υψηλής μεγέθυνσης. Η μεγαλύτερη, της Γκίζας, έχει μήκος πλευράς 227 μέτρα και ύψος 137 μέτρα — γι' αυτό και ξεχωρίζει.
Γραμματική: πότε δε χρησιμοποιούμε το άρθρο; 📝
Μερικές φορές αυτός που μιλάει δε βάζει άρθρο στο αντικείμενο του ρήματος, γιατί δε θέλει να μιλήσει για κάτι συγκεκριμένο αλλά απλώς να αναφέρει το είδος του.
| Με άρθρο | Χωρίς άρθρο |
|---|---|
| Μπορείς να δεις τις πυραμίδες. (συγκεκριμένες, τις γνωστές) | Μπορείς να δεις δρόμους. (όχι κάποιους ορισμένους) |
| Βρήκα ένα μολύβι. (ένα που ήταν στο πάτωμα) | Βρήκα μολύβι. (δεν είχα μολύβι πριν) |
Το άρθρο μπορεί επίσης να λείπει από το αντικείμενο όταν η πρόταση είναι αρνητική, ερωτηματική ή υποθετική: Δεν έχω σκύλο. Έχεις σκύλο; Αν είχα σκύλο, θα τον φρόντιζα πολύ.
Τέλος, υπάρχουν φράσεις με τα ρήματα έχω και κάνω όπου το άρθρο συνήθως απουσιάζει: έχω διάβασμα, έχει σημασία, έχω προπόνηση, κάνω μάθημα, κάνει ζέστη, κάνω γερμανικά.
Ένα συνηθισμένο λάθος: μεγέθυνση ✏️
Ακούγεται συχνά, και μερικές φορές γράφεται, «μεγένθυνση» ή «μεγένθυση» αντί του σωστού μεγέθυνση. Για να μην κάνουμε το λάθος, θυμόμαστε ότι η λέξη βγαίνει από το ρήμα μεγεθύνω, που, όπως και η λέξη μέγεθος, δεν έχει -ν-.
| Από τη λέξη | Ρήμα | Ουσιαστικά και άλλες λέξεις |
|---|---|---|
| μέγεθος | μεγεθύνω | μεγέθυνση, μεγεθυντικός |
| βάρος | επιβαρύνω | επιβάρυνση, επιβαρυντικός |
| θάρρος | ενθαρρύνω | ενθάρρυνση, αποθαρρύνω, αποθάρρυνση |
| μήκος | επιμηκύνω | επιμήκυνση |
| οξύς | οξύνω | όξυνση |
| ευθύς | διευθύνω | διεύθυνση, διευθυντής |
Ψάξε τη λέξη από την οποία βγαίνει το ρήμα. Αν εκείνη δεν έχει -ν- (μέγεθος, βάρος, θάρρος, μήκος), τότε δεν έχει -ν- ούτε το ουσιαστικό: μεγέθυνση, επιβάρυνση, ενθάρρυνση, επιμήκυνση.
Ενεργητική και παθητική σύνταξη 🔄
Την ίδια πράξη μπορούμε να τη διατυπώσουμε με δύο τρόπους.
| Σύνταξη | Υποκείμενο | Ρήμα | Το τρίτο μέρος |
|---|---|---|---|
| Ενεργητική | Ένας φίλος του διαστήματος | ρώτησε | το Λου (αντικείμενο) |
| Παθητική | Ο Λου | ρωτήθηκε | από έναν φίλο του διαστήματος (από ποιον) |
Στην ενεργητική σύνταξη το υποκείμενο κάνει την πράξη. Στην παθητική το υποκείμενο δέχεται την πράξη, και αυτός που την κάνει μπαίνει στο τέλος με το «από».
Έλεγξε αν το κατάλαβες ✅
- Ποιος είναι ο παλιός μύθος για το Σινικό Τείχος και γιατί δεν ισχύει;
- Σε ποιο ύψος κινείται το διαστημικό λεωφορείο και σε ποιο ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός;
- Τι χρειάζεται ο αστροναύτης για να διακρίνει καλά τις πυραμίδες;
- Ποιες τρεις «εκπλήξεις» αναφέρει ο Εντ Λου;
- Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο «Βρήκα ένα μολύβι» και στο «Βρήκα μολύβι»;
- Γιατί η λέξη «μεγέθυνση» δεν παίρνει -ν-;