Ανασκαφές στα τυφλά 🎒🔍
Εδώ θα δεις κάτι σπάνιο: το ίδιο περιστατικό γραμμένο δύο φορές. Πρώτα όπως το αφηγείται το βιβλίο και μετά όπως μετατράπηκε σε σενάριο, δηλαδή σε κείμενο έτοιμο να παιχτεί σαν θέατρο. Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο «Παιδιά αναγνώστες» της Γιέιτς Αϊρίν. Καθώς διαβάζεις, πρόσεξε τι κρατήθηκε, τι προστέθηκε και τι εξαφανίστηκε στο πέρασμα από τη μία μορφή στην άλλη.
ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ 📖
Ζητωκραυγές ακούστηκαν καθώς το σχολικό λεωφορείο έφτασε στο παλιό μοναστήρι όπου γίνονταν αρχαιολογικές ανασκαφές. Η πέμπτη τάξη έκανε την καλοκαιρινή της εκδρομή. Είχαν καθίσει ώρες στο λεωφορείο – τουλάχιστον έτσι τούς φάνηκε – και γι’ αυτό, μόλις έφτασαν, πετάχτηκαν έξω να ξεμουδιάσουν.
Βγήκαν όλοι, εκτός από το Νίκο και τη Σοφία, που έμειναν στο πίσω κάθισμα. Αυτοί οι δυο βαριούνταν τρομερά. Η αρχαιολογική σκαπάνη δεν ήταν η ιδανική τους διασκέδαση!
«Τυφλοπόντικες!» φώναξε ο δάσκαλός τους, ο κ. Γεωργίου. «Τυφλοπόντικες, σκάψτε τη γη και βγάλτε στην επιφάνεια ό,τι έχει στα σωθικά της...»
Όμως, ο Νίκος κι η Σοφία δεν άκουσαν τίποτα, γιατί είχαν μείνει πίσω, ενώ όλοι οι άλλοι σκαρφάλωναν με μεγάλο ενθουσιασμό το φράχτη για να μπουν στο λιβάδι.
ΤΟ ΣΕΝΑΡΙΟ 🎭
Σκηνή:
Μια τάξη παιδιών κατεβαίνει από το πούλμαν στην είσοδο του παλιού μοναστηριού, όπου έφτασαν για μια ημερήσια εκδρομή. Ο Νίκος κι η Σοφία, 11 χρονών, μένουν πίσω, καθώς τα υπόλοιπα παιδιά προχωρούν πίσω απ’ τον δάσκαλό τους διασχίζοντας τον αγρό.
Νίκος:
Φαίνεται πως είναι όμορφη μέρα σήμερα. Κρίμα που είναι τόσο βαρετή... Κοίτα! Από αυτή την πλευρά του αγρού μπορείς να δεις τον χώρο όπου γίνεται η ανασκαφή. Ένα είδος ανασκαφής στα χωράφια.
Σοφία:
Α! Είναι απίθανα! Κοίτα πρόβατα, Νίκο! Κοίτα πόσα πρόβατα... 🐑🐑
Νίκος:
Ποπό! Πολλά πρόβατα!
Σοφία:
...και σκηνές! Τι κάνουν στις σκηνές; Διακοπές; ⛺
Νίκος:
Μην είσαι ανόητη! Μάλλον είναι οι άνθρωποι που σκάβουν. Πρέπει κάπου να κοιμούνται, έτσι δεν είναι;
Σοφία:
Νόμιζα ότι μόλις ήρθαν, έσκαψαν λίγο και πήγαν...
Νίκος:
Όχι... είναι όλοι φοιτητές που έρχονται και σκάβουν στις διακοπές τους. Και δε σκάβουν. Αυτό δεν είναι κανονικό σκάψιμο! Ξεσκεπάζουν αργά, καθαρίζουν ένα σκουπιδάκι την ώρα... με πινέλα ζωγραφικής και κάτι άλλα. 🖌️
Σοφία:
Ναι, έτσι είναι... Προσεκτικά. Κι έτσι, δε χαλάνε τίποτα.
Νίκος:
Καλά, αλλά εγώ εξακολουθώ να βαριέμαι!
Σοφία:
Τι είναι αυτό;
Νίκος:
Η πόρτα του φράχτη. Προχώρα, υπάρχει άλλη μια που περνάει μέσα απ' το χωράφι... Οι άλλοι όλοι έχουν φτάσει τώρα κάτω στο ποτάμι...
(Τα παιδιά σκαρφαλώνουν, πηδούν και διασχίζουν το χωράφι.)
Σοφία:
Είχε δίκιο ο κύριος Γεωργίου για τους τυφλοπόντικες – πρέπει να είναι χιλιάδες από δαύτους. Κοίτα! Τρύπες από τυφλοπόντικες παντού... 🕳️
Γιέιτς Αϊρίν, Παιδιά αναγνώστες, εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 1997
Από το βιβλίο στο σενάριο 🔄
Οι δύο μορφές λένε την ίδια ιστορία, αλλά με τελείως διαφορετικά εργαλεία.
| ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ | ΤΟ ΣΕΝΑΡΙΟ | |
|---|---|---|
| Ποιος μιλάει | Ένας αφηγητής που τα ξέρει όλα | Μόνο οι ήρωες, με τα λόγια τους |
| Πώς μαθαίνουμε τι σκέφτονται | Μας το λέει ο αφηγητής: «βαριούνταν τρομερά» | Το καταλαβαίνουμε από τα λόγια τους: «εγώ εξακολουθώ να βαριέμαι!» |
| Χρόνος των ρημάτων | Παρελθόν: έφτασε, βγήκαν, φώναξε | Παρόν: κοίτα, φαίνεται, είναι |
| Περιγραφή του χώρου | Μέσα στην αφήγηση | Ξεχωριστά, στην αρχή, ως οδηγία σκηνής |
| Κινήσεις των ηρώων | Μέσα στην αφήγηση | Σε παρένθεση και πλάγια: (Τα παιδιά σκαρφαλώνουν...) |
Ένα σενάριο έχει πάντα δύο πράγματα: τον διάλογο (τι λένε οι ήρωες) και τις οδηγίες (πού βρίσκονται, τι κάνουν, πώς το λένε). Χωρίς τις οδηγίες, οι ηθοποιοί δε θα ήξεραν πού να σταθούν.
Αυτή είναι η μεγάλη αλλαγή. Στο βιβλίο ο αφηγητής μάς λέει ευθέως ότι τα δύο παιδιά «βαριούνταν τρομερά». Στο σενάριο κανείς δεν μπορεί να μας το πει — πρέπει να το ακούσουμε από τον ίδιο τον Νίκο: «εγώ εξακολουθώ να βαριέμαι!». Στο θέατρο δείχνεις, δε διηγείσαι.
Τι ανακαλύπτουν τελικά τα παιδιά 🔍
Ο Νίκος και η Σοφία ξεκινούν βαριεστημένοι, όμως ο διάλογός τους δείχνει κάτι ενδιαφέρον: όσο περιγράφουν αυτό που βλέπουν, τόσο περισσότερο ενδιαφέρονται. Η Σοφία μετράει τα πρόβατα, ρωτάει για τις σκηνές, και ο Νίκος τελικά της εξηγεί πώς δουλεύουν πραγματικά οι αρχαιολόγοι: δεν είναι κανονικό σκάψιμο, «ξεσκεπάζουν αργά, καθαρίζουν ένα σκουπιδάκι την ώρα... με πινέλα ζωγραφικής».
Στο τέλος, η Σοφία θυμάται τα λόγια του δασκάλου για τους τυφλοπόντικες — και τα βλέπει αλλιώς. Ο κ. Γεωργίου είχε πει στα παιδιά «τυφλοπόντικες» για να τα παρακινήσει να σκάψουν και να βγάλουν στο φως ό,τι κρύβει η γη. Η Σοφία, βλέποντας τις πραγματικές τρύπες των τυφλοπόντικων, καταλαβαίνει ότι «είχε δίκιο ο κύριος Γεωργίου».
Οι αρχαιολόγοι αφαιρούν το χώμα σε λεπτές στρώσεις, γιατί η θέση κάθε αντικειμένου μέσα στη γη κρύβει πληροφορία: δείχνει την εποχή του και τη σχέση του με τα υπόλοιπα ευρήματα. Ένα βιαστικό φτυάρι θα κατέστρεφε αυτή την πληροφορία για πάντα — γι' αυτό δουλεύουν με πινέλα και βουρτσάκια.
Ας δούμε αν το πιάσαμε 🤔
- Γιατί ο Νίκος και η Σοφία δεν κατέβηκαν από το λεωφορείο με τους άλλους;
- Γιατί ο δάσκαλος αποκάλεσε τα παιδιά «τυφλοπόντικες»;
- Ποιοι είναι οι άνθρωποι στις σκηνές, σύμφωνα με τον Νίκο;
- Τι δύο στοιχεία περιέχει πάντα ένα σενάριο και τι χάνεται όταν μια ιστορία γίνεται σενάριο;