Ποιοι είναι οι συγγραφείς; 📚
Πίσω από κάθε βιβλίο που αγαπάς υπάρχει ένας άνθρωπος με τη δική του ιστορία. Εδώ θα διαβάσεις το βιογραφικό μιας από τις σημαντικότερες Ελληνίδες συγγραφείς για παιδιά, της Άλκης Ζέη. Θα δεις επίσης ότι το ίδιο νόημα μπορεί να ειπωθεί με δύο τρόπους, και θα μάθεις πώς ενώνουμε σωστά τις προτάσεις μεταξύ τους.
Άλκη Ζέη 🌟
Η Άλκη Ζέη γεννήθηκε στην Αθήνα και πέρασε τα πρώτα παιδικά της χρόνια στη Σάμο. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Αθηνών, στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών και σεναριογραφία στο Κινηματογραφικό Ινστιτούτο της Μόσχας 🎓. Ασχολήθηκε με το γράψιμο από μικρή. Όταν ήταν μαθήτρια γυμνασίου, άρχισε να γράφει έργα για το κουκλοθέατρο. Ένας από τους χαρακτήρες που δημιούργησε, ο Κλούβιος, έγινε μετέπειτα ένας από τους κυριότερους ήρωες του κουκλοθέατρου Αθηνών «Μπαρμπα-Μυτούσης» 🎭.
Αργότερα συνέχισε το γράψιμο, δημοσιεύοντας σειρά διηγημάτων της στο περιοδικό Νεανική Φωνή, ένα περιοδικό για νέους, που είχε ως συντακτική επιτροπή το Μάριο Πλωρίτη, τον Τάσο Λιγνάδη και τον Κωστή Σκαλιώρα. Από το 1954 έως το 1964 έζησε ως πολιτική πρόσφυγας στη Μόσχα 🌏. Το 1964 επέστρεψε οικογενειακώς στην Ελλάδα, απ’ όπου ξαναέφυγε το 1967, με τον ερχομό της Χούντας, αυτή τη φορά για το Παρίσι 🇫🇷. Κατά τη διάρκεια της παραμονής της στη Ρωσία έγραψε διηγήματα και νουβέλες, που τα έστειλε στην Ελλάδα και δημοσιεύτηκαν στο λογοτεχνικό περιοδικό Επιθεώρηση Τέχνης 📖.
Τα παιδικά της βιβλία έχουν μεταφραστεί σε 20 γλώσσες 🌐, ενώ το πρώτο της μυθιστόρημα έγινε μπεστ σέλερ και έχει μεταφραστεί σε 6 γλώσσες 📚.
Το πρώτο μυθιστόρημα της Άλκης Ζέη είναι «Το καπλάνι της βιτρίνας», που εκδόθηκε το 1966. Ακολούθησαν βιβλία που τα ξέρουν γενιές παιδιών, όπως «Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου», «Ο θείος Πλάτων» και «Η μωβ ομπρέλα».
Ρηματικές και ονοματικές φράσεις ✍️
Κοίτα τρεις φράσεις από το βιογραφικό της Άλκης Ζέη και πώς αλλάζουν:
| Με ρήμα (ρηματική φράση) | Χωρίς ρήμα (ονοματική φράση) |
|---|---|
| Γεννήθηκε στην Αθήνα. | Γέννηση στην Αθήνα. |
| Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών. | Σπουδές στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών. |
| Ασχολήθηκε με το γράψιμο. | Ασχολία με το γράψιμο. |
Τι παρατηρούμε; Το νόημα μένει ίδιο, αλλάζει μόνο ο τρόπος. Στην πρώτη στήλη το κέντρο της φράσης είναι ένα ρήμα — αυτή είναι η ρηματική φράση. Στη δεύτερη το κέντρο είναι ένα ουσιαστικό — αυτή είναι η ονοματική φράση.
Σε τίτλους εφημερίδων («Επιστροφή του πρωταθλητή»), σε πινακίδες («Απαγόρευση στάθμευσης») και στα βιογραφικά σημειώματα. Είναι σύντομες και χωράνε σε λίγο χώρο, γι’ αυτό και τις προτιμούν όπου το μέγεθος μετράει.
Πώς συνδέουμε τις προτάσεις 🔗
Η πρόταση που έχει ένα ολοκληρωμένο νόημα και μπορεί να σταθεί στον λόγο μόνη της λέγεται κύρια ή, αλλιώς, ανεξάρτητη.
Η πρόταση που δεν μπορεί να σταθεί στον λόγο μόνη της λέγεται δευτερεύουσα ή, αλλιώς, εξαρτημένη.
Στη φράση «Όταν ήταν μαθήτρια γυμνασίου, άρχισε να γράφει έργα για το κουκλοθέατρο», το δεύτερο μέρος στέκει μόνο του, άρα είναι κύρια πρόταση. Το πρώτο («Όταν ήταν μαθήτρια γυμνασίου») δε στέκει μόνο του — περιμένεις να ακούσεις τι έγινε τότε. Είναι δευτερεύουσα.
Για να ενώσουμε δύο προτάσεις κάνοντας τη μία δευτερεύουσα, χρησιμοποιούμε λέξεις-συνδέσμους:
| Σύνδεσμος | Τι δηλώνει | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| γιατί, επειδή | αιτία | Διαβάζω πολλά βιβλία γιατί μου αρέσει το διάβασμα. |
| όταν, μόλις | χρόνο | Ενθουσιάστηκα όταν είδα το πολύχρωμο βιβλίο. |
| αν | υπόθεση | Αν σου αρέσει το διάβασμα, να αγοράζεις βιβλία. |
| ώστε | αποτέλεσμα | Διάβαζε τόσο σιγανά ώστε μόλις μπορούσα να τον ακούσω. |
| αν και | αντίθεση | Αν και είχε πολλά βιβλία, δεν έδινε κανένα. |
Πού μπαίνει το κόμμα ⚠️
Χωρίζουμε με κόμμα τις δευτερεύουσες προτάσεις (αιτιολογικές, χρονικές, υποθετικές, εναντιωματικές, αποτελεσματικές) από τις κύριες όταν το νόημά τους δεν είναι στενά δεμένο με το νόημα της κύριας πρότασης. Σε αυτή την περίπτωση συνήθως τοποθετούνται πριν από αυτήν:
- Όταν διαβάσεις αυτό το βιβλίο, θα μάθεις πολλά χρήσιμα πράγματα.
- Επειδή ήταν αδιάβαστος, δεν ήρθε στο σχολείο σήμερα.
- Αν σου αρέσει το διάβασμα, να αγοράζεις πολλά λογοτεχνικά βιβλία.
Δεν τις χωρίζουμε με κόμμα όταν το νόημά τους είναι στενά δεμένο με το νόημα της κύριας πρότασης· τότε συνήθως τοποθετούνται μετά από αυτήν:
- Χαίρομαι όταν σκέφτομαι ότι θα μπορέσω επιτέλους να διαβάσω το αγαπημένο μου βιβλίο.
- Ήταν πολύ στενοχωρημένος γιατί έχασε το βιβλίο που του έδωσα.
- Θα στενοχωρηθώ πολύ αν δεν πάμε σήμερα στην έκθεση βιβλίου.
Δες πού βρίσκεται η δευτερεύουσα. Μπροστά από την κύρια, συνήθως θέλει κόμμα. Πίσω από την κύρια και κολλητά στο νόημά της, συνήθως δε θέλει. Δεν είναι απόλυτος κανόνας, αλλά σε βγάζει σωστό στις περισσότερες περιπτώσεις.
Ας δούμε αν το πιάσαμε 🤔
- Πού σπούδασε η Άλκη Ζέη και σε πόσες γλώσσες μεταφράστηκαν τα παιδικά της βιβλία;
- Πώς μετατρέπεις τη φράση «Επέστρεψε στην Ελλάδα» σε ονοματική;
- Ποια πρόταση λέγεται ανεξάρτητη και ποια εξαρτημένη;
- Σε ποια θέση μιας πρότασης η δευτερεύουσα θέλει συνήθως κόμμα;