Μουσική και άλλες τέχνες 🎨🎶
Η μουσική που ζωγραφίζεται 👀
Η μουσική δεν έχει σχήμα ούτε χρώμα. Την ακούμε, δεν τη βλέπουμε. Και όμως, εδώ και αιώνες οι ζωγράφοι προσπαθούν να τη ζωγραφίσουν — να βάλουν πάνω στον καμβά κάτι που μπαίνει από τα αυτιά μας.
Πώς το καταφέρνουν; Άλλοι ζωγραφίζουν τους μουσικούς την ώρα που παίζουν. Άλλοι ζωγραφίζουν τις νότες και τις παρτιτούρες. Άλλοι χρησιμοποιούν χρώματα και σχήματα που νιώθουμε σαν μουσική, χωρίς να υπάρχει ούτε ένα όργανο στον πίνακα.
Ας δούμε τρία έργα που έχουν όλα την ίδια αφορμή — τη μουσική — αλλά τρεις εντελώς διαφορετικές ματιές.
Τρία έργα, τρεις ματιές 🖼️
1. Pablo Picasso — «Τρεις μουσικοί»
Στο έργο αυτό του Πικάσο βλέπουμε τρεις φιγούρες που παίζουν μουσικά όργανα. Δεν είναι όμως κανονικά σώματα: μοιάζουν φτιαγμένα από χαρτιά κομμένα και κολλημένα το ένα δίπλα στο άλλο. Ο Πικάσο χρησιμοποιεί γεωμετρικά σχήματα και έντονα χρώματα, με έναν μοναδικό κυβιστικό τρόπο.
Οι τρεις μουσικοί κάθονται ο ένας κολλητά στον άλλον, σαν να έχουν γίνει ένα σώμα. Έτσι ο πίνακας δείχνει κάτι που ισχύει σε κάθε συγκρότημα: όταν παίζουν μαζί, τρεις άνθρωποι ακούγονται σαν ένας.
2. René Magritte — «Η λαϊκή γιορτή»
Το έργο του Μαγκρίτ παρουσιάζει έναν άνδρα και ένα πουλί, και τα δύο καλυμμένα με νότες από παρτιτούρες. Πρόκειται για έναν πίνακα που συνδυάζει τη μουσική με τον σουρεαλισμό και μας προτρέπει να δούμε τη μουσική με διαφορετικό τρόπο.
Εδώ δεν υπάρχει ούτε ένα μουσικό όργανο. Η μουσική δεν παίζεται: έχει καταπιεί ολόκληρες τις μορφές. Είναι σαν να μας λέει ο ζωγράφος ότι, όταν ακούς κάτι που σε συγκινεί, η μουσική δε σε συνοδεύει — σε γεμίζει.
3. Γ. Σταθόπουλος — «Κοπέλα με άρπα»
Στον πίνακα αυτόν μια κοπέλα παίζει άρπα. Το έργο είναι γεμάτο ζεστά χρώματα και απλότητα, αναδεικνύοντας την ηρεμία και την ομορφιά της μουσικής.
Δεν υπάρχει κοινό, δεν υπάρχει σκηνή. Μόνο μία μορφή και το όργανό της. Ο ζωγράφος επιλέγει τη στιγμή που η μουσική δεν είναι θέαμα για τους άλλους, αλλά προσωπική συντροφιά.
Ας τα συγκρίνουμε 🔍
| Έργο | Τι δείχνει | Ύφος | Πώς νιώθουμε |
|---|---|---|---|
| Τρεις μουσικοί | τρεις μουσικούς που παίζουν μαζί | κυβιστικό, γεωμετρικό, με έντονα χρώματα | ζωντάνια, ρυθμός, παρέα |
| Η λαϊκή γιορτή | μορφές καλυμμένες με νότες | σουρεαλιστικό, ονειρικό | απορία, μυστήριο |
| Κοπέλα με άρπα | μια κοπέλα που παίζει άρπα | παραστατικό, απλό, με ζεστά χρώματα | ηρεμία, τρυφερότητα |
Και οι τρεις καλλιτέχνες παρουσιάζουν μέσα από τα έργα τους τη στενή σχέση της μουσικής με τις εικαστικές τέχνες, φέρνοντας στο προσκήνιο την έκφραση και τη δημιουργικότητα μέσω διαφορετικών στυλ και τεχνικών.
Ο κυβισμός γεννήθηκε από μια απλή απορία: γιατί να δείχνουμε ένα πρόσωπο μόνο από μία πλευρά; Στην πραγματικότητα, όταν κοιτάμε κάποιον, τον βλέπουμε από πολλές γωνίες καθώς κινούμαστε. Ο Πικάσο έβαλε όλες αυτές τις γωνίες στον ίδιο πίνακα, ταυτόχρονα. Γι' αυτό οι μορφές του μοιάζουν σπασμένες σε κομμάτια.
Και τα δύο δείχνουν τον κόσμο «παράξενα», αλλά για διαφορετικό λόγο:
- Κυβισμός → αλλάζει το σχήμα των πραγμάτων. Σπάει τα αντικείμενα σε γεωμετρικά κομμάτια και τα δείχνει από πολλές γωνίες μαζί.
- Σουρεαλισμός → αλλάζει τη λογική. Τα σχήματα μένουν κανονικά, αλλά συμβαίνουν αδύνατα πράγματα, όπως στα όνειρα — ένα πουλί φτιαγμένο από παρτιτούρες.
Μαθαίνω περισσότερα για τη μουσική 📚
Βιβλία που μπορείς να αναζητήσεις στη βιβλιοθήκη:
- Γραμματικάκη Μαριβίτα, Το νησί της αρμονίας, εκδ. «Η δυναμική της επιτυχίας», Αθήνα, 2003.
- Γρηγορίου Μιχάλης, Μουσική για παιδιά και για έξυπνους μεγάλους, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα, 1994.
- Θεοδωράκη Μάρω, Η Πιπίτσα ταξιδεύει, εκδ. Διάπλαση, Αθήνα, 2004.
- Κυνηγού-Φλάμπουρα Μαρία, Λαϊκά μουσικά όργανα του κόσμου, εκδ. Ακρίτα, Αθήνα, 1998.
- Μυράτ Γιάννα, Για πάντα μαζί, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα, 2003.
- Σακελλαρίδης Γιώργος, Μουσική και χρώμα, εκδ. Gutenberg, Αθήνα, 1996.
- Χούνος Νέστορας, Ο κόσμος της μουσικής, εκδ. Άγκυρα, Αθήνα, 2002.
Διορθώνω το γραπτό μου ✍️
Κάθε φορά που γράφω ένα κείμενο, το ξαναδιαβάζω. Προσέχω όλα τα παρακάτω και διορθώνω όσα χρειάζεται. Μπορεί να χρειαστεί να ξαναγράψω κάποια μέρη του κειμένου μου.
Το περιεχόμενο
- Ποιος ήταν ο σκοπός μου; Τον πέτυχα;
- Τι μου άρεσε περισσότερο απ' όσα έγραψα;
- Τι θα μπορούσα να έχω γράψει καλύτερα; Πώς μπορώ να το γράψω τώρα;
- Τι θα μπορούσα να γράψω ακόμα;
Ο αναγνώστης
- Θα καταλάβουν το κείμενο οι συμμαθητές μου;
- Ποια σημεία θα τους αρέσουν περισσότερο και ποια λιγότερο;
Η μορφή
- Οργάνωσα το γραπτό μου σε παραγράφους;
- Πώς είναι η ορθογραφία; Χρησιμοποίησα το λεξικό μου;
- Χρησιμοποίησα σωστά τις τελείες και τα κόμματα;
- Χρησιμοποίησα πολλές διαφορετικές λέξεις ή επανέλαβα τις ίδιες;
- Πώς είναι η εμφάνιση του γραπτού μου; Μπορεί να το διαβάσει κανείς εύκολα;
Οι περισσότεροι μαθητές ξαναδιαβάζουν το γραπτό τους ψάχνοντας μόνο ορθογραφικά λάθη. Όμως οι δύο πρώτες ερωτήσεις είναι οι σημαντικότερες: πέτυχα τον σκοπό μου; και θα με καταλάβει ο αναγνώστης; Ένα κείμενο χωρίς ορθογραφικά λάθη που δε λέει αυτό που ήθελες να πεις, δεν είναι διορθωμένο.
Ας το σκεφτούμε 🤔
- Αν έπρεπε να ζωγραφίσεις τη μουσική χωρίς να βάλεις ούτε ένα όργανο, τι θα ζωγράφιζες;
- Ποιο από τα τρία έργα σου αρέσει περισσότερο και γιατί;
- Γιατί άραγε ο Μαγκρίτ σκέπασε με νότες ακόμη και το πουλί;
- Ποιο χρώμα σού θυμίζει το αγαπημένο σου τραγούδι;