Τραγούδια και στίχοι 🎶
Πριν διαβάσουμε 👀
Κάθε τραγούδι που αγαπάμε έχει δύο μισά: τη μελωδία, που την κρατάει το αυτί μας, και τους στίχους, που είναι στην ουσία ένα μικρό ποίημα. Τα τρία τραγούδια που ακολουθούν μιλούν όλα για το ίδιο πράγμα — για τα παιδιά — αλλά το κάνουν με τρεις εντελώς διαφορετικούς τρόπους.
Καθώς τα διαβάζεις, πρόσεξε τις εικόνες: αυτά που ο ποιητής ζωγραφίζει με λέξεις και εμείς τα βλέπουμε στο μυαλό μας.
Αν όλα τα παιδιά της γης 🌍
Αν όλα τα παιδιά της γης
πιάναν γερά τα χέρια
κορίτσια, αγόρια στη σειρά
και στήνανε χορό,
ο κύκλος θα γινότανε
πολύ πολύ μεγάλος
κι ολόκληρη τη γη μας
θ’ αγκάλιαζε θαρρώ.
Αν όλα τα παιδιά της γης
φώναζαν τους μεγάλους
κι αφήναν τα γραφεία τους
και μπαίναν στον χορό,
ο κύκλος θα γινότανε
ακόμα πιο μεγάλος
και δυο φορές τη γη μας
θ’ αγκάλιαζε θαρρώ.
Θα ’ρχόνταν τότε τα πουλιά,
θα ’ρχόνταν τα λουλούδια,
θα ’ρχότανε κι η Άνοιξη
να μπει μες στον χορό
κι ο κύκλος θα γινότανε
ακόμα πιο μεγάλος
και τρεις φορές τη γη μας
θ’ αγκάλιαζε θαρρώ.
στίχοι: Γ. Ρίτσος
Τι προσέχουμε εδώ
Και οι τρεις στροφές αρχίζουν με το ίδιο «Αν…». Είναι μια υπόθεση: ο ποιητής δε λέει ότι έγινε, λέει τι θα γινόταν αν γινόταν. Και ο κύκλος μεγαλώνει σκαλί σκαλί:
| Ποιοι μπαίνουν στον χορό | Πόσες φορές αγκαλιάζει τη γη |
|---|---|
| μόνο τα παιδιά | μία |
| τα παιδιά και οι μεγάλοι | δύο |
| και η φύση — πουλιά, λουλούδια, Άνοιξη | τρεις |
Ο Γιάννης Ρίτσος είναι ένας από τους πιο γνωστούς Έλληνες ποιητές. Το «Αν όλα τα παιδιά της γης» μελοποιήθηκε και έγινε τραγούδι που το ξέρουν παιδιά σε όλη την Ελλάδα — τραγουδιέται σε σχολικές γιορτές εδώ και δεκαετίες.
Τα μικρά παιδιά 👶
Τα μικρά παιδιά,
τα μικρά παιδιά,
που κρατούνε στο χέρι τους
σαν τον ήλιο τον χάρτινο
τις ελπίδες μας...
Τα μικρά παιδιά,
τα μικρά παιδιά,
που μπερδεύουν τα λόγια τους,
που μιλούν με νοήματα
στα παιχνίδια τους.
Μες σε κήπους και χώματα
με λουλούδια ή λάσπη
έναν κόσμο ζουν,
τον πιο όμορφο.
Τα μικρά παιδιά,
τα μικρά παιδιά
που κρατούνε στο χέρι τους
σαν τον ήλιο το χάρτινο
τις ελπίδες μας...
Ένα φύλλο ή μια μέλισσα,
ένα τόπι ή μια βέργα
γίνονται αυτοκίνητα, χαρά,
κόσμος, ζωή.
Τα μικρά παιδιά,
τα μικρά παιδιά,
που κρατούνε στο χέρι τους
σαν τον ήλιο τον χάρτινο
τις ελπίδες μας...
Δυο κουτιά σπίρτων γίνηκαν
ο σταθμός και τα τρένα,
που μπορούνε να φτάσουνε
στην άκρη της γης.
Τα μικρά παιδιά,
τα μικρά παιδιά
που κρατούνε στο χέρι τους
σαν τον ήλιο τον χάρτινο
τις ελπίδες μας...
στίχοι και μουσική: Αρλέτα
Τι προσέχουμε εδώ
Οι στίχοι «Τα μικρά παιδιά… τις ελπίδες μας» επαναλαμβάνονται τέσσερις φορές. Αυτό λέγεται ρεφρέν και είναι που κάνει το τραγούδι να μας μένει.
Το τραγούδι στηρίζεται σε μια μεταμόρφωση: μέσα από τη φαντασία, τα πιο απλά πράγματα γίνονται τεράστια.
- Ένα φύλλο, μια μέλισσα, ένα τόπι, μια βέργα → αυτοκίνητα, χαρά, κόσμος, ζωή
- Δυο κουτιά σπίρτων → ο σταθμός και τα τρένα που φτάνουν στην άκρη της γης
«Σαν τον ήλιο τον χάρτινο» είναι παρομοίωση: τα παιδιά κρατούν τις ελπίδες μας όπως θα κρατούσαν έναν χάρτινο ήλιο. Ο χάρτινος ήλιος είναι λαμπερός και όμορφος, αλλά και εύθραυστος — ένα μικρό σκίσιμο τον χαλάει. Έτσι ακριβώς είναι και οι ελπίδες που εμπιστευόμαστε στα παιδιά.
Μια βραδιά στο Πόρτο Λίλι 🌙
Μια βραδιά στο Πόρτο Λίλι,
στα δρομάκια τα παλιά
αντηχήσανε κιθάρες,
μαντολίνα και βιολιά.
Κι όλοι οι παιδικοί μου φίλοι
μια βραδιά στο Πόρτο Λίλι
κάνανε μαζί βαρκάδα
στη μεγάλη φεγγαράδα.
Μια βραδιά στο Πόρτο Λίλι,
μια ζεστή, γλυκιά βραδιά
έτρεξα στην προκυμαία
να φωνάξω τα παιδιά.
Κι όλοι οι παιδικοί μου φίλοι
μια βραδιά στο Πόρτο Λίλι
γίνανε άστρα και μπαλόνια,
τρεχαντήρια και τριζόνια.
Μια βραδιά στο Πόρτο Λίλι,
στα δρομάκια τα παλιά
αντηχήσανε κιθάρες,
μαντολίνα και βιολιά.
στίχοι: Μ. Κριεζή
Τι προσέχουμε εδώ
Εδώ ο ποιητής θυμάται. Το τραγούδι είναι μια ανάμνηση από μια βραδιά σε ένα λιμανάκι. Πρόσεξε ότι η πρώτη και η τελευταία στροφή είναι ίδιες: το τραγούδι κλείνει όπως άνοιξε, σαν κύκλος.
Οι φίλοι δε γίνονται απλώς χαρούμενοι — «γίνανε άστρα και μπαλόνια, τρεχαντήρια και τριζόνια». Οι λέξεις είναι διαλεγμένες και για τον ήχο τους: μπαλόνια – τριζόνια, βαρκάδα – φεγγαράδα κάνουν ομοιοκαταληξία.
| Λέξη | Τι σημαίνει |
|---|---|
| αντηχήσανε | ακούστηκαν δυνατά και ο ήχος τους γύρισε πίσω σαν ηχώ |
| προκυμαία | ο πλακόστρωτος δρόμος δίπλα στη θάλασσα, στο λιμάνι |
| φεγγαράδα | η δυνατή λάμψη του φεγγαριού |
| τρεχαντήρια | μικρά ξύλινα ψαροκάικα με πανιά |
| μαντολίνα | μικρά έγχορδα όργανα, σαν μικρές στρογγυλές κιθάρες |
Πότε γράφουμε -ία, -ιά και -εία ✍️
Στα τραγούδια συναντήσαμε λέξεις όπως βραδιά. Πώς ξέρουμε πότε βάζουμε ι και πότε ει; Η απάντηση κρύβεται στην ιστορία της λέξης — από πού βγήκε.
| Λέξη | Πώς γράφεται | Γιατί |
|---|---|---|
| πολιτεία | με -εία | Βγήκε από ρήμα σε -εύω (πολιτεύω). |
| πλατεία | με -εία | Ήταν αρχαίο επίθετο (πλατύς, πλατεία, πλατύ) — από τη φράση πλατεία οδός = πλατύς δρόμος. |
| αλήθεια | με -εια | Βγήκε από επίθετο σε -ης (αληθής). |
| κοινωνία | με -ία | Βγήκε από το ρήμα κοινωνώ. |
| βραδιά | με -ιά | Από τη φράση βραδεία ώρα, με το αρχαίο επίθετο βραδύς = αργός. |
Οι κανόνες με μια ματιά
- Ρήμα σε -εύω → θηλυκό ουσιαστικό σε -εία: γοητεύω → γοητεία, μαγεύω → μαγεία, μαντεύω → μαντεία.
- Επίθετο σε -ης → ουσιαστικό σε -εια: αληθής → αλήθεια, ασθενής → ασθένεια, διαρκής → διάρκεια, συνήθης → συνήθεια.
- Ρήμα σε -ώ → ουσιαστικό σε -ία: κοινωνώ → κοινωνία, επιθυμώ → επιθυμία.
Η ίδια αρχαία λέξη έδωσε δύο σημερινές λέξεις που γράφονται διαφορετικά:
- η πλατεία (ουσιαστικό — ο ανοιχτός χώρος της πόλης) → με ει
- η πλατιά (επίθετο — η φαρδιά) → με ι
Ρώτα τον εαυτό σου: μιλάω για πράγμα ή περιγράφω πώς είναι κάτι;
Ας το σκεφτούμε 🤔
- Και τα τρία τραγούδια μιλούν για παιδιά. Τι διαφορετικό λέει το καθένα;
- Στο «Αν όλα τα παιδιά της γης» ο κύκλος μεγαλώνει τρεις φορές. Τι θέλει να μας πει ο ποιητής με αυτό;
- Ποια εικόνα από τα τρία τραγούδια θα ζωγράφιζες, αν έπρεπε να διαλέξεις μόνο μία;
- Ποιο είναι το δικό σου αγαπημένο τραγούδι και τι σε τραβάει σε αυτό — οι στίχοι ή η μουσική;