Οι φίλοι τραγουδάνε 🎶
Στην Κρήτη υπάρχει ένας τρόπος να πεις κάτι σημαντικό με δύο μόνο αράδες: η μαντινάδα. Είναι ένα δίστιχο — δύο στίχοι — που ομοιοκαταληκτούν και έχουν ο καθένας δεκαπέντε συλλαβές. Οι Κρητικοί τις φτιάχνουν αυθόρμητα, εκείνη τη στιγμή, για να σχολιάσουν κάτι που συμβαίνει γύρω τους ή να πουν αυτό που νιώθουν. Οι έξι μαντινάδες που ακολουθούν μιλούν όλες για τη φιλία.
Η φιλία μας!
Σαν το πουλί απού πετά και μπάλα δεν το πιάνει,
ετσά 'ναι η φιλία μας κι ο κόσμος δεν τη βάνει! 🕊️
Η φιλία παρομοιάζεται με ένα πουλί που πετάει τόσο ψηλά ώστε ούτε σφαίρα δεν το φτάνει. Είναι δηλαδή ελεύθερη και απρόσβλητη: ό,τι κι αν πει ο κόσμος, δεν μπορεί να τη χαλάσει.
Το φως του φίλου
Όταν θα έχει ο φίλος σου λόγο κι εμπιστοσύνη,
βαστάς 'να φως και πορπατείς τη νύχτα και δε σβήνει. 🕯️
Ο αληθινός φίλος είναι σαν φως που δε σβήνει ποτέ. Και οι δύο προϋποθέσεις μετράνε: να κρατάει τον λόγο του και να μπορείς να τον εμπιστεύεσαι.
Φίλος
Κάνε έναν φίλο Κρητικό και άμα σε συμπαθήσει
τότε να είσαι σίγουρος πως δε θα σε πουλήσει. 🤝
Εδώ ο μαντιναδολόγος καμαρώνει για τον τόπο του: ο Κρητικός φίλος δε σε προδίδει ποτέ.
Φίλος γκαρδιακός
Λένε πως η καρδιά χτυπά για να μας δίνει αίμα
μα γω την έχω να χτυπά για φίλους σαν κι εσένα. ❤️
Η μαντινάδα παίζει με δύο σημασίες. Η επιστήμη λέει ότι η καρδιά χτυπά για να στέλνει αίμα στο σώμα· ο ποιητής απαντάει ότι η δική του χτυπά για τους φίλους του.
Και οι δύο στίχοι αυτής της μαντινάδας δηλώνουν σκοπό: «για να μας δίνει αίμα» και «να χτυπά για φίλους σαν κι εσένα». Είναι δηλαδή τελικές προτάσεις — από την αρχαία λέξη τέλος, που σήμαινε σκοπός.
Φτωχός αλλά…
Είμαι φτωχός και το θωρώ, μα έχω καρδιά ατσαλένη
που σε κιντύνους εκατό για τη φιλιά της μπαίνει. 🛡️
Ο πλούτος δεν έχει σχέση με την αξία ενός φίλου. Χρήματα δεν έχει, αλλά έχει «καρδιά ατσαλένη» και μπαίνει σε εκατό κινδύνους για τη φιλία του.
Κάποιες φορές
Καμιά φορά οι φίλοι σου δεν ξέρουνε τι λένε
και σε πληγώνουνε βαθιά χωρίς να το κατένε. 😔
Η μόνη μαντινάδα με πικρή διάθεση: μερικές φορές οι φίλοι μάς πληγώνουν χωρίς να το καταλαβαίνουν.
Οι ιδιωματικές λέξεις 🗣️
Οι μαντινάδες είναι γεμάτες ιδιωματικές λέξεις, δηλαδή λέξεις της κρητικής ντοπιολαλιάς:
| Ιδιωματική λέξη | Σημασία |
|---|---|
| απού | που |
| μπάλα | σφαίρα |
| ετσά | έτσι |
| βάνει | βάζει (εδώ: δεν τη λογαριάζει, δεν την πιάνει) |
| βαστάς | κρατάς |
| 'να | ένα |
| πορπατείς | περπατάς |
| γκαρδιακός | καρδιακός, αγαπημένος |
| θωρώ | βλέπω |
| ατσαλένη | ατσαλένια, δυνατή σαν ατσάλι |
| κιντύνους | κινδύνους |
| φιλιά | φιλία |
| κατένε | καταλαβαίνουν |
Οι λέξεις αυτές δεν είναι ορθογραφικά λάθη ούτε «κακά ελληνικά». Είναι ο ζωντανός τρόπος που μιλάει ο κόσμος σε μια περιοχή, και συχνά διατηρούν παλιότερες μορφές της γλώσσας μας. Στα γραπτά μας όμως στο σχολείο χρησιμοποιούμε την κοινή νεοελληνική.
Ας το σκεφτούμε 💭
- Ποια από τις έξι μαντινάδες σου άρεσε περισσότερο και γιατί;
- Γιατί μια μαντινάδα πρέπει να χωράει σε δύο μόνο στίχους;
- Μπορείς να φτιάξεις κι εσύ ένα δίστιχο για έναν φίλο σου;