Φίλοι από άλλες χώρες 🌍
Πριν υπάρξουν τα κινητά, το ίντερνετ και τα μηνύματα, τα παιδιά έκαναν φίλους σε μακρινές χώρες με έναν τρόπο που σήμερα μοιάζει σχεδόν μαγικός: έγραφαν γράμματα και περίμεναν εβδομάδες για την απάντηση. Το κείμενο που ακολουθεί μάς ταξιδεύει στο 1967, όταν μαθητές από ένα σχολείο της Χίου έγιναν φίλοι με μαθητές ενός σχολείου της Νέας Υόρκης χωρίς ποτέ να συναντηθούν.
Πολλά σχολεία της χώρας μας έχουν επικοινωνία με σχολεία άλλων χωρών, έτσι ώστε να δώσουν την ευκαιρία στους μαθητές τους να κάνουν φίλους παντού 🤝. Αυτό γίνεται από παλιά σε αρκετά σχολεία μας. Βέβαια, τότε η επικοινωνία γινόταν αποκλειστικά με επιστολές ✉️.
Δείτε τι δημοσίευσε ένα σχολείο της Χίου για εκείνη την εποχή στην ιστοσελίδα του:
«Το σχολείο μας πάντα ανέπτυσσε σχέσεις φιλίας με άλλα σχολεία του εσωτερικού και του εξωτερικού. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η φιλία που ανέπτυξαν οι μαθητές του σχολείου μετά του σχολείου της Νέας Υόρκης της Αμερικής Little Tor Elementary School το 1967. Κάθε παιδί του Η' Δημοτικού Σχολείου αλληλογραφούσε με ένα παιδί του σχολείου Λιτλ Τορ».
Αποτέλεσμα αυτής της αλληλογραφίας ήταν η ανάπτυξη φιλίας μεταξύ μαθητών και δασκάλων με ανταλλαγή αναμνηστικών δώρων 🎁. Ένα από τα ενθύμια της εποχής αυτής είναι:
«…ένα χρυσομέταλλο σετ λουστραρισμένο με καρυδί χρώμα εις ανταπόδοσιν της αλληλογραφίας μεταξύ των μαθητών των δύο σχολείων. Τρεις γραμμές των ωραίων χαραγμένων ελληνικών ακολούθησαν γραμμές χαραγμένες εις τα αγγλικά... Μετά έρχεται το όνομα και η διεύθυνση του τοπικού σχολείου».
Από απόσπασμα αλληλογραφίας της εποχής μαθαίνουμε:
«...Δέματα και επιστολές διπλού ενδιαφέροντος αντηλλάγησαν το πρώτο έτος. Στην Ελλάδα εστάλησαν νομίσματα αμερικάνικα, μικρές εθνικές πέτρες, φωτογραφίες τοπικές 📸, μικρά ανθοδοχεία και μικροί προσωπικοί θησαυροί. Από την Ελλάδα έφθασαν μικρά πακέτα της τσίχλας παραγωγής Χίου, τεμάχια άγευστων κρυστάλλων εκ των οποίων έγινε η μαστίχα, φωτογραφίες της νήσου Χίου και χρωματιστά βιβλία 📚...».
Η γλώσσα των παλιών κειμένων 📜
Διαβάζοντας τα αποσπάσματα, κάποιες λέξεις μάς φαίνονται περίεργες: αντηλλάγησαν, εστάλησαν, εις ανταπόδοσιν, τεμάχια, της νήσου. Δεν είναι λάθη. Είναι καθαρεύουσα, η επίσημη γλώσσα που χρησιμοποιούσαν παλιότερα στα έγγραφα και στις εφημερίδες. Σήμερα γράφουμε στη δημοτική και λέμε ανταλλάχθηκαν, στάλθηκαν, σε ανταπόδοση, κομμάτια, του νησιού.
Η καθαρεύουσα ήταν η επίσημη γλώσσα του ελληνικού κράτους μέχρι το 1976. Γι' αυτό ένα κείμενο του 1967, όπως αυτό της αλληλογραφίας, ακούγεται τόσο διαφορετικό από τον τρόπο που μιλάμε σήμερα.
Πώς κάνουμε μια πρόσκληση ✉️
Οι δύο πλευρές δεν αντάλλασσαν μόνο δώρα· έστελναν και προσκλήσεις για να επισκεφτούν μαθητές του ενός σχολείου το άλλο. Όταν προσκαλούμε κάποιον, πρέπει να αναφέρουμε τον σκοπό της πρόσκλησης: γιατί τον καλούμε. Έτσι χρησιμοποιούμε δύο ειδών προτάσεις:
| Είδος πρότασης | Ξεκινά με | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| Τελική | για να, να | Σε καλώ για να γνωρίσεις την οικογένειά μου |
| Αποτελεσματική (συμπερασματική) | ώστε | Θα μείνει δύο βδομάδες, ώστε να δει τη ζωή μας |
Η λέξη τελική δεν σημαίνει «η τελευταία». Έρχεται από την αρχαία λέξη τέλος, που σήμαινε σκοπός.
Δεν είναι κάθε πρόταση με να τελική. Άλλες φορές το να εισάγει το αντικείμενο ενός ρήματος. Για να τις ξεχωρίσεις, δοκίμασε να βάλεις στη θέση του να το για να: «Θέλω να βγω έξω να πάρω αέρα» ⇒ «Θέλω να βγω έξω για να πάρω αέρα» (τελική ✔). Αντίθετα, στο «Θέλω να βγω έξω» το για να δεν ταιριάζει: εκεί το να δίνει το αντικείμενο του θέλω.
Η οικογένεια της λέξης «φίλος» 👨👩👧
Η λέξη φίλος προέρχεται από το αρχαίο ρήμα φιλώ, που σήμαινε αγαπώ. Η οικογένειά της είναι τεράστια και χωρίζεται σε δύο ομάδες:
- Παράγωγα (φιλ- + κατάληξη): φιλία, φιλικός, φιλαράκος, φιλενάδα, φιλί, φίλημα, φιλιώνω, φιλάω, φιλεύω.
- Σύνθετα (φιλ- + άλλη λέξη): φιλάνθρωπος, φιλόζωος, φιλόξενος, φιλόσοφος, φιλάργυρος, φιλειρηνικός, φιλελεύθερος, φιλαναγνώστης.
Στις σύνθετες λέξεις μπορούμε να μαντέψουμε τη σημασία αν τις χωρίσουμε στα κομμάτια τους: φιλαναγνώστης = φίλος της ανάγνωσης, δηλαδή αυτός που του αρέσει πολύ να διαβάζει. Φιλάσθενος = αυτός που αρρωσταίνει εύκολα. Φιλύποπτος = αυτός που υποψιάζεται συνέχεια τους άλλους.
Προσέχουμε την ορθογραφία 🔤
| Λέξη | Σημασία |
|---|---|
| ο φίλος — τον φίλο | ο αγαπημένος μας άνθρωπος |
| το φύλλο | το φύλλο του δέντρου ή του χαρτιού |
Οι δύο λέξεις ακούγονται ολόιδια, αλλά γράφονται διαφορετικά και σημαίνουν άλλο πράγμα. Τέτοιες λέξεις λέγονται ομώνυμα.
Ας το σκεφτούμε 💭
- Γιατί χρειάζονταν τόση υπομονή οι φιλίες με γράμματα σε σχέση με τις σημερινές φιλίες στο διαδίκτυο;
- Τι μας λένε τα δώρα που αντάλλαξαν τα δύο σχολεία για τον τόπο του καθενός;
- Ποια λέξη της οικογένειας του φίλος σου αρέσει περισσότερο και γιατί;