Ο Φωκίων ήταν ελάφι 🦌
Ο Μάνος Κοντολέων διηγείται την ιστορία του Πολυτεχνείου με ήρωες ζώα. Τα μερμήγκια είναι οι φοιτητές. Τα φίδια, οι σαύρες και οι ποντικοί είναι η δικτατορία. Το χελιδόνι, ο σπουργίτης και ο σκίουρος είναι όσοι παρακολουθούν και θέλουν να βοηθήσουν.
Αυτός ο τρόπος γραφής λέγεται αλληγορία. Μοιάζει με μύθο του Αισώπου: πίσω από τα ζώα κρύβονται άνθρωποι.
Το κείμενο
– Εμείς ξεκινήσαμε!
Ο Λευτέρης –ναι– ήταν περήφανος.
– Εμείς ξεκινήσαμε! ξανάπε. Κι άρχισαν να τρέμουν τα φίδια 🐍 κι οι σαύρες 🦎 απ' τον φόβο τους! συνέχισε.
Και ήταν –ναι!– περήφανος ο Λευτέρης.
Ο Ιάκωβος σάστισε:
– Μπράβο σας! 👏
– Κι εμείς που μόλις τώρα αρχίσαμε την προσπάθειά μας να σας βοηθήσουμε!
Το χελιδόνι 🐦 φοβήθηκε πως τώρα κανείς δε θα το χρειαζόταν.
– Μα δε θα μπορούσατε να βρείτε πιο κατάλληλη στιγμή! Τώρα είναι που χρειαζόμαστε τη βοήθεια όλων! το καθησύχασε ο σπουργίτης 🐤.
– Συμφωνώ κι εγώ! Μια μικρή μονάχα αλλαγή θα γίνει στο σχέδιό μας. Μια ευχάριστη αλλαγή! χαμογελούσε ο σκίουρος 🐿️. Λευτέρη, εξακολουθώ να θέλω να τραβήξω φωτογραφίες 📸!
– Από φωτογραφίες όσες θες! Έλα μαζί μου!
Ο σπουργίτης φτερούγισε προς την πολιτεία.
Τα μερμήγκια 🐜 είχαν γεμίσει όλη την πλατεία.
Παντού μερμήγκια τραγουδούσαν, φώναζαν, ύψωναν σημαίες 🚩 και πλακάτ.
«ΛΕΥΤΕΡΙΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ» ο σκίουρος διάβασε ένα.
«ΟΧΙ ΠΙΑ ΑΛΛΗ ΤΥΡΑΝΝΙΑ» συλλάβισε ένα άλλο το χελιδόνι δίπλα του.
Ο σπουργίτης ήταν όλο καμάρι. Πλησίασε πιο κοντά στους άλλους δυο. Είχε μεγάλη φασαρία και ήθελε να τον ακούσουν.
– Τα μερμήγκια πρώτα ξεκίνησαν τον αγώνα! τους φώναξε.
Το χελιδόνι απόρησε:
– Τα μερμήγκια!
– Και γιατί κλείστηκαν μέσα σ' αυτό το κτίριο; ρώτησε ο σκίουρος.
– Είναι το πιο μεγάλο σχολειό της χώρας! Γι' αυτό κλείστηκαν εδώ. Επειδή τα γράμματα δεν αντέχουν την καταπίεση! Όμως θα σας τα πει πιο καλά ένα απ' αυτά τα μερμήγκια. Οποιοδήποτε απ' αυτά.
Ο σπουργίτης έγνεψε σ' ένα μερμήγκι που περνούσε δίπλα τους.
– Μπήκαμε εδώ μέσα κι αποφασίσαμε να μη βγούμε παρά μονάχα με βία, αν δε μας ξαναδώσουν τη λευτεριά μας. Ήταν καιρός να δώσουμε ένα μάθημα σε όλα τα φίδια και στις σαύρες, σε όλους τους ποντικούς 🐭! τους εξήγησε αυτό.
– Καλά και τι περιμένετε πως θα πετύχετε; ρώτησε το χελιδόνι.
– Να σου πω εγώ! είπε ένα άλλο μερμήγκι που ήρθε και στάθηκε δίπλα τους. Ελπίζουμε πως έτσι θα κάνουμε τους συμπατριώτες μας να νικήσουν τον φόβο τους και να ενωθούν μαζί μας. Να ξεσηκωθούμε όλοι και να απαιτήσουμε λευτεριά και δικαιοσύνη ⚖️.
– Και δε φοβάστε;
Ο σκίουρος έβλεπε κάπως μικρό το μερμήγκι για έναν τόσο μεγάλο αγώνα.
Εκείνο έδειξε πίσω απ' τα κάγκελα που περιτριγύριζαν τον τοίχο του μεγάλου κτιρίου:
– Δείτε εκεί έξω!
Φίδια, σαύρες, ποντικοί με όπλα, με κράνη και με σκοτεινά, ολοσκότεινα πρόσωπα στέκονταν και κοιτούσαν τα κλεισμένα μερμήγκια.
Κάτι κρύο, παγωμένο, πέρασε πάνω απ' τα πούπουλα του χελιδονιού.
Κάτι κρύο, παγωμένο, άγγιξε τη γούνα του σκίουρου.
– Ναι, φοβόμαστε! συνέχισε το μερμήγκι. Όμως πρέπει να νικήσουμε αυτόν τον φόβο.
Το άλλο μερμήγκι πλησίασε τα κάγκελα:
– Κι έπειτα δες! Δες εκεί πίσω. Πίσω απ' τα φίδια, πίσω απ' τα ποντίκια υπάρχουν όλοι εκείνοι που μας συμπαραστέκονται. Βουβά τώρα. Πιο ζωντανά σε λίγο. Κοντεύουμε να τους πείσουμε.
– Ναι, πρέπει κάτι να κάνουν! φώναξε ο σκίουρος κι η φωτογραφική μηχανή υψώθηκε στο μάτι του.
Ένα μερμήγκι με ένα πανό που έγραφε «ΛΕΥΤΕΡΙΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ» πέρασε μπροστά απ' τον φακό και καθρεφτίστηκε μέσα του.
Μάνος Κοντολέων, Ο Φωκίων ήταν ελάφι, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα, 1992
Ποιος είναι ποιος 🔎
| Ζώο | Ποιον συμβολίζει | Γιατί ταιριάζει |
|---|---|---|
| Μερμήγκια 🐜 | Οι φοιτητές και ο λαός | Μικρά και αδύναμα μόνα τους, ασταμάτητα όταν είναι μαζί |
| Φίδια 🐍, σαύρες 🦎, ποντικοί 🐭 | Οι δικτάτορες και οι συνεργοί τους | Ζώα που κρύβονται, γλιστρούν και μας τρομάζουν |
| Χελιδόνι 🐦 | Όσοι θέλουν να βοηθήσουν αλλά φοβούνται πως δεν χρειάζονται | Το πουλί που φέρνει την άνοιξη, δηλαδή την αλλαγή |
| Σπουργίτης 🐤 | Ο σύμμαχος που ενθαρρύνει και εξηγεί | Μικρό, κοινό πουλί — ένας απλός άνθρωπος |
| Σκίουρος 🐿️ | Αυτός που καταγράφει και δείχνει την αλήθεια | Κρατά φωτογραφική μηχανή σε όλη την ιστορία |
Τα δυνατά σημεία της ιστορίας 💡
«Είναι το πιο μεγάλο σχολειό της χώρας!»
Δεν διάλεξαν τυχαία κτίριο. Ο αγώνας ξεκινά από εκεί όπου μαθαίνει κανείς — γιατί, όπως λέει το κείμενο, «τα γράμματα δεν αντέχουν την καταπίεση».
«Ναι, φοβόμαστε! Όμως πρέπει να νικήσουμε αυτόν τον φόβο.»
Το μερμήγκι δεν κάνει τον γενναίο. Παραδέχεται τον φόβο και μετά τον αντιμετωπίζει. Αυτό είναι το αληθινό θάρρος.
«Πίσω απ' τα φίδια […] υπάρχουν όλοι εκείνοι που μας συμπαραστέκονται.»
Ο κόσμος είναι ακόμη «βουβός», αλλά είναι εκεί. Το μερμήγκι το βλέπει και ελπίζει.
Ένα μερμήγκι μόνο του δεν κάνει τίποτα. Χιλιάδες μερμήγκια όμως χτίζουν, κουβαλούν βάρη πολύ μεγαλύτερα από τα ίδια και δεν σταματούν με τίποτα. Είναι η τέλεια εικόνα για ανθρώπους που έχουν δύναμη μόνο όταν είναι ενωμένοι.
Πρόσεξε το τέλος. Τα μερμήγκια είναι ακόμη κλεισμένα, τα φίδια ακόμη απ' έξω με τα όπλα. Το τελευταίο που βλέπουμε είναι μια λέξη — «ΛΕΥΤΕΡΙΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ» — να καθρεφτίζεται στον φακό. Ο συγγραφέας δεν μας δίνει εύκολο τέλος· μας δίνει μια εικόνα που μένει.
Για να το σκεφτούμε 💭
- Γιατί ο συγγραφέας διάλεξε ζώα αντί για ανθρώπους;
- Γιατί ο σκίουρος επιμένει τόσο να τραβήξει φωτογραφίες;
- Τι εννοεί το μερμήγκι λέγοντας ότι οι άλλοι είναι «βουβά τώρα, πιο ζωντανά σε λίγο»;