Τα ζώα της εξοχής 🐐🌾
Τι θα δούμε εδώ 📖
Σε αυτή την ενότητα φεύγουμε από την πόλη και πάμε στο χωριό, εκεί όπου οι άνθρωποι ζουν καθημερινά δίπλα σε ζώα: κατσίκες, κότες, πρόβατα, σκύλους και γάτες. Θα δούμε τρία πράγματα:
- μια αληθινή ιστορία με ένα κατσικάκι και τη σειρά των παραγράφων μιας αφήγησης,
- τα οριστικά και τα αόριστα άρθρα,
- πώς ετοιμάζουμε ένα αφιέρωμα για τη ζωή στο αγρόκτημα.
Η ιστορία με το κατσικάκι 🐐
Η Σοφία Ζαραμπούκα, στο βιβλίο της «Φίλοι φίλοι καρδιοφίλοι», διηγείται πώς ένα κατσικάκι έγινε μέλος της οικογένειας.
Παραμονές του Πάσχα τους φέρανε δώρο από ένα χωριό ένα υπέροχο μικρό κατσικάκι, και η μαμά αναρωτιόταν απελπισμένη τι θα το κάνουν. Το έβαλαν στην πίσω αυλή, αλλά μόλις το άφηναν μόνο του βέλαζε συνέχεια και σου έκαιγε την καρδιά· σταματούσε μόνο όταν το χάιδευες και το έπαιρνες αγκαλιά, γιατί ήθελε να αισθάνεται τη ζεστασιά σου και νόμιζε πως είσαι η μάνα του. Όλη την ώρα που έτρωγαν το βραδινό τους αυτό βέλαζε, και ο πατέρας αγρίεψε: «Αύριο θα πάει στον χασάπη!» φώναξε θυμωμένος. Εκείνο το βράδυ το παιδί δεν μπορούσε να ηρεμήσει. Σηκώθηκε, κατέβηκε τη σκάλα στις μύτες των ποδιών, βγήκε στην πίσω αυλή, πήρε το κατσικάκι, το έβαλε στο αυτοκίνητο, μπήκε κι εκείνο μέσα, το αγκάλιασε και κοιμήθηκαν εκεί μαζί όλη τη νύχτα. Ο πατέρας είχε καλή καρδιά, κι έτσι το σπίτι απέκτησε ένα κατσικάκι — και όποτε πήγαιναν εκδρομή, το παιδί καθόταν πίσω με το κατσικάκι αγκαλιά, σαν να ήταν σκυλάκι. «Είμαστε η ποιμενική ασυμφωνία» έλεγε ο πατέρας.
Η φράση «ποιμενική ασυμφωνία» είναι λογοπαίγνιο. Ο πατέρας παίζει με τον τίτλο της «Ποιμενικής συμφωνίας», ενός πολύ γνωστού μουσικού έργου του Μπετόβεν, και τον γυρίζει σε α-συμφωνία, γιατί το αυτοκίνητο με το κατσικάκι μέσα ήταν οτιδήποτε άλλο εκτός από αρμονικό.
Πώς βάζουμε τις παραγράφους στη σειρά 🔢
Μια ιστορία δεν στέκει αν οι παράγραφοί της είναι ανακατεμένες. Για να βρούμε τη σωστή σειρά, ψάχνουμε τις λέξεις-κλειδιά που δείχνουν τον χρόνο ή τη σύνδεση:
| Λέξη | Τι μας λέει |
|---|---|
| Παραμονές του Πάσχα | Πότε ξεκινά η ιστορία |
| Έπειτα | Ό,τι ακολουθεί αμέσως μετά |
| Όλη την ώρα που τρώγαμε το βραδινό | Το βράδυ της ίδιας μέρας |
| Εκείνο το βράδυ | Η νύχτα που ακολουθεί |
| Έτσι, το σπίτι μας απέκτησε | Το αποτέλεσμα, δηλαδή το τέλος |
Η πρώτη παράγραφος είναι σχεδόν πάντα αυτή που παρουσιάζει το πρόσωπο ή το γεγονός για πρώτη φορά, χωρίς να προϋποθέτει τίποτα από πριν. Η τελευταία είναι αυτή που δίνει το αποτέλεσμα, με λέξεις όπως «έτσι», «τελικά», «από τότε».
Τα οριστικά και τα αόριστα άρθρα 📌
Διάβασε αυτό το κείμενο και πρόσεξε τις υπογραμμισμένες λέξεις:
Η φίλη μου η Βασιλική συχνά πηγαίνει στο χωριό της. Εκεί μένει η γιαγιά της, σ' ένα σπίτι με μεγάλο περιβόλι γύρω του. Στο περιβόλι υπάρχουν πολλών ειδών ζώα, γάτες, σκύλοι, κατσίκες και κότες. Της Βασιλικής τής αρέσει να τα φροντίζει και να παίζει μαζί τους. Πιο πολύ όμως τρελαίνεται για το καφετί σκυλάκι, τον Φοξ, τον φύλακα άγγελο του αγροκτήματος της γιαγιάς της. Ο Φοξ, μόλις βλέπει τη Βασιλική, κουνάει την ουρά του και τρέχει κοντά της. Χοροπηδάει γύρω της και της γλείφει τα παπούτσια της. Όσο καιρό μένει εκεί, κοιμάται έξω από το παραθύρι της. Αχ! Πόσο θα ήθελα να έχω κι εγώ ένα σκυλάκι που να το αγαπάω και να με αγαπάει.
Καταλαβαίνεις τη διαφορά ανάμεσα στις φράσεις η φίλη μου η Βασιλική, το καφετί σκυλάκι και ένα σκυλάκι;
- Τα ο, η, το (και οι πληθυντικοί τους οι, οι, τα) είναι οριστικά άρθρα.
- Τα ένας, μία, ένα είναι αόριστα άρθρα.
Πότε χρησιμοποιούμε το καθένα
| Άρθρο | Πότε το βάζουμε | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| Οριστικό (ο, η, το) | Όταν μιλάμε για κάτι συγκεκριμένο και γνωστό | Το σκυλάκι αυτό είναι ο Φοξ. |
| Αόριστο (ένας, μία, ένα) | Όταν μιλάμε για κάτι άγνωστο, που δεν το ξέραμε από πριν | Είδα ένα σκυλάκι στον δρόμο. |
Πρόσεξε πώς αλλάζουν τα άρθρα μέσα στην ίδια ιστορία: Είδα ένα σκυλάκι στον δρόμο (κάποιο σκυλάκι, άγνωστο). Το σκυλάκι αυτό… (τώρα πια το ξέρουμε, έγινε συγκεκριμένο).
Το αόριστο άρθρο δεν έχει πληθυντικό. Δεν λέμε «ένα σκυλάκια». Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για πολλά άγνωστα πράγματα, ή δεν βάζουμε άρθρο («Είδα σκυλάκια στον δρόμο») ή χρησιμοποιούμε λέξεις όπως «μερικά», «κάποια».
Ο λύκος, ο μεγάλος εχθρός του κοπαδιού 🐺
Στο αγρόκτημα τα ζώα έχουν έναν μεγάλο εχθρό, τον λύκο. Να ένα κείμενο από τους Μύθους του Αισώπου, όπου τα άρθρα κάνουν όλη τη δουλειά:
Μια κατσίκα απομακρύνθηκε μια μέρα από το κοπάδι της, χωρίς να το καταλάβει, και βρέθηκε ανάμεσα σε μερικούς θάμνους. Ξαφνικά, μέσα από έναν θάμνο ξεφυτρώνει ένας λύκος. Η κατσίκα τρόμαξε τόσο πολύ, που έμεινε ακίνητη, γιατί είχαν παραλύσει τα πόδια της. Φοβήθηκε πως ήρθε η τελευταία της στιγμή. Ο λύκος θα έπεφτε πάνω της και… Όμως ο λύκος δεν κουνήθηκε από τη θέση του.
Πρόσεξε: την πρώτη φορά που εμφανίζεται ο λύκος έχει αόριστο άρθρο (ένας λύκος), γιατί δεν τον ξέραμε. Από τη δεύτερη φορά και μετά παίρνει οριστικό (ο λύκος), γιατί έχει γίνει πια γνωστός.
Ένα αφιέρωμα για το αγρόκτημα 📰
Ας υποθέσουμε ότι η τάξη ετοιμάζει ένα αφιέρωμα για τη ζωή στο αγρόκτημα, για την εφημερίδα του σχολείου. Χωριζόμαστε σε τρεις ομάδες, με διαφορετικό ρόλο η καθεμιά:
| Ομάδα | Ρόλος | Τι παραδίδει |
|---|---|---|
| Α | Δημοσιογράφοι | Άρθρο για την κοινή ζωή ανθρώπων και ζώων |
| Β | Ρεπόρτερ | Συνέντευξη από τον άνθρωπο που φροντίζει τα ζώα |
| Γ | Συγγραφείς | Φανταστική ιστορία με ήρωα ένα ζώο του αγροκτήματος |
Επίθετα που ταιριάζουν σε τέτοια κείμενα: αγελαδινός, ανθεκτικός, γαλακτοκομικός, δυνατός, εξημερωμένος, επιθετικός, ζωηρός, ήρεμος, θηλυκός, θρεπτικός, κατσικίσιος, κουραστικός, νόστιμος, παραγωγικός, πρόβειος, υγιεινός, χοιρινός.
Πολλά από αυτά τα επίθετα λένε από ποιο ζώο έρχεται ένα προϊόν: αγελαδινό γάλα (από την αγελάδα), κατσικίσιο τυρί (από την κατσίκα), πρόβειο κρέας (από το πρόβατο), χοιρινή μπριζόλα (από τον χοίρο).
Ας δούμε αν το καταλάβαμε 🤔
- Γιατί βέλαζε ασταμάτητα το κατσικάκι όταν το άφηναν μόνο του;
- Ποιες λέξεις μας βοηθούν να βάλουμε τις παραγράφους μιας ιστορίας στη σωστή σειρά;
- Γιατί λέμε πρώτα «ξεφυτρώνει ένας λύκος» και μετά «ο λύκος δεν κουνήθηκε»;
- Ποια είναι τα οριστικά και ποια τα αόριστα άρθρα;