Η Πείνα 🍽️
Πριν διαβάσουμε 📖
Το κείμενο είναι από το βιβλίο «Όταν ο ήλιος…» της Ζωρζ Σαρή. Μας μεταφέρει στον χειμώνα του 1941-1942, στην Κατοχή, όταν στην Αθήνα ο κόσμος πέθαινε από την πείνα.
Το αφηγείται μια νεαρή κοπέλα, σαν να γράφει στο ημερολόγιό της. Δεν περιγράφει γεγονότα· περιγράφει μια σκέψη. Φαντάζεται ότι θα γράψει μια τραγωδία, δηλαδή ένα θεατρικό έργο, με μία μόνο λέξη.
Στην τραγωδία «νιξ φαΐ» σημαίνει «καθόλου φαγητό». Το «νιξ» είναι γερμανική λέξη, και η συγγραφέας τη βάζει επίτηδες: δείχνει ποιος έλεγε τότε αυτό το «όχι» στα πεινασμένα παιδιά.
Το κείμενο ✍️
Έτσι μού έρχεται να κλαίω, να κλαίω συνέχεια. Όταν θα τελειώσει τούτος ο φριχτός χειμώνας ❄️, θα γράψω μια τραγωδία που θα αρχίζει έτσι: «Πατάω ένα κουμπί και βγαίνει μια χοντρή και λέει στα παιδάκια νιξ φαΐ». Ύστερα θα παρουσιάζεται ο χορός. Παιδάκια σκελετωμένα 🧒 που θα τραγουδάνε μια λέξη, μόνο μια λέξη. Θα την τραγουδάνε σε μονότονο ρυθμό: «Πεινάω. Πεινάω». Τίποτε άλλο ως το τέλος, όσο θα κρατάει η τραγωδία. Ο Βίκτορας Ουγκό για να γράψει τους Άθλιους μεταχειρίστηκε χιλιάδες λέξεις. Εγώ θα μεταχειριστώ μόνο μία: το ρήμα πεινάω, που θα τα λέει όλα. Τα παιδάκια μου θα τραγουδάνε και κάθε πεινάω θα είναι και μια εικόνα. Ίσως να χρειαστεί να γράψω πολλούς τόμους 📚, γιατί θα έχει πολλά πεινάω. Δε χρειάζεται να τα γράψω με τη σειρά, δηλαδή πρώτα τούτο το πεινάω κι ύστερα το άλλο το πεινάω. Αν θέλω, αρχίζω από το τέλος. Τώρα εγώ σε ποιο πεινάω βρίσκομαι;
Η κοιλιά μου είναι φουσκωμένη σαν μπαλόνι 🎈 και πεινάω. Σήμερα λιποθύμησα. Πεινάω, ουφ, έμμονη ιδέα μού έχει γίνει τούτο το ρήμα. Θα παίξω για να περάσει η ώρα. Θα βάλω τα ρήματα στη γραμμή, να παραβγούνε στο τρέξιμο. Το πεινάω τερματίζει πρώτο 🥇, δεύτερο ακολουθεί το κρυώνω 🥈, τρίτο το φοβάμαι 🥉 και σε μεγάλη απόσταση πίσω τους το πονάω, το μισώ, το αγαπώ ❤️. Το γελώ, ξεφτίδι, ούτε ξεκίνησε από την αφετηρία.
Τι μας λέει το κείμενο 🔍
Η τραγωδία με μία λέξη
Η αφηγήτρια σκέφτεται ένα θεατρικό έργο όπου τα παιδιά του χορού τραγουδούν συνέχεια, σε μονότονο ρυθμό, μόνο τη λέξη «Πεινάω». Τίποτε άλλο, ως το τέλος. Το κάνει επίτηδες: όταν η πείνα κρατάει μήνες, όλες οι μέρες μοιάζουν ίδιες και όλες οι σκέψεις καταλήγουν στην ίδια λέξη.
Η σύγκριση με τον Ουγκό
Ο Βίκτορας Ουγκό χρειάστηκε χιλιάδες λέξεις για να γράψει τους «Άθλιους». Η αφηγήτρια λέει ότι αυτή θα χρειαστεί μία μόνο. Δεν το λέει από περηφάνια. Θέλει να δείξει πόσο απόλυτη είναι η πείνα: μία λέξη τα λέει όλα, αρκεί να την πεις χιλιάδες φορές.
Ο χειμώνας 1941-1942 ονομάστηκε «ο μεγάλος λιμός». Τα τρόφιμα είχαν σχεδόν εξαφανιστεί από την Αθήνα και τον Πειραιά, και δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν από την πείνα. Τα σχολεία μοίραζαν συσσίτιο για να κρατηθούν τα παιδιά στη ζωή.
Το σώμα που υποφέρει
Η αφηγήτρια δεν μιλάει αφηρημένα. Λέει δύο πράγματα για τον εαυτό της: η κοιλιά της είναι φουσκωμένη σαν μπαλόνι και σήμερα λιποθύμησε. Το φούσκωμα της κοιλιάς είναι πραγματικό σημάδι της πείνας — έτσι αντιδρά το σώμα όταν του λείπει η τροφή για πολύ καιρό.
Ο αγώνας δρόμου των ρημάτων
Για να περάσει η ώρα, η αφηγήτρια παίζει: βάζει τα ρήματα να τρέξουν αγώνα.
| Θέση | Ρήμα |
|---|---|
| 1η | πεινάω |
| 2η | κρυώνω |
| 3η | φοβάμαι |
| Πολύ πίσω | πονάω, μισώ, αγαπώ |
| Δεν ξεκίνησε καν | γελώ |
Η σειρά δεν είναι τυχαία. Πρώτα έρχονται οι ανάγκες του σώματος (τροφή, ζέστη), μετά ο φόβος, και πολύ πίσω τα συναισθήματα. Το γέλιο, που είναι το πιο φυσικό πράγμα για ένα παιδί, δεν υπάρχει καθόλου.
Πρόσεξε ότι το «αγαπώ» βρίσκεται μακριά πίσω και το «γελώ» ούτε καν ξεκίνησε. Αυτό είναι το μεγαλύτερο κακό του πολέμου: δεν παίρνει μόνο το φαγητό, παίρνει και τη χαρά.
Έλεγξε αν το κατάλαβες ✅
- Τι είδους έργο σκέφτεται να γράψει η αφηγήτρια και με πόσες λέξεις;
- Γιατί συγκρίνει τον εαυτό της με τον Βίκτορα Ουγκό;
- Ποια δύο σημάδια της πείνας αναφέρει για το σώμα της;
- Ποια είναι η σειρά των ρημάτων στον φανταστικό αγώνα δρόμου;
- Γιατί το «γελώ» δεν ξεκίνησε καν από την αφετηρία;