Η θέση και το φυσικό περιβάλλον της Νότιας Αμερικής 🌎
Η θέση της Νότιας Αμερικής
Η Νότια Αμερική είναι μια ήπειρος που βρίσκεται κυρίως στο νότιο και στο δυτικό ημισφαίριο της Γης. Στα χερσαία της σύνορα συνδέεται στα βόρεια με τη Βόρεια Αμερική, ενώ την περιβρέχουν δύο μεγάλοι ωκεανοί.
Η ήπειρος παρουσιάζει ελάχιστο οριζόντιο διαμελισμό — δηλαδή οι ακτές της είναι σχετικά λείες, χωρίς πολλούς κόλπους και χερσονήσους — με μικρή εξαίρεση τις ακτές στο νότιο άκρο της, όπου η ακτογραμμή γίνεται πιο σπασμένη. Αντίθετα, η Νότια Αμερική έχει έντονο κατακόρυφο διαμελισμό, καθώς στο έδαφός της συναντάμε μεγάλες αντιθέσεις ύψους: την επιβλητική οροσειρά των Άνδεων, το οροπέδιο της Γουιάνας, τα Κεντρικά Υψίπεδα της Βραζιλίας και τις μεγάλες πεδιάδες.
Η οροσειρά των Άνδεων
Η οροσειρά των Άνδεων διατρέχει σχεδόν όλο το δυτικό τμήμα της ηπείρου και είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος ορεινός όγκος του πλανήτη, μετά την οροσειρά των Ιμαλαΐων. Η υψηλότερη κορυφή της είναι το όρος Ακονγκάουα, με ύψος 6.959 μέτρα.
Κοιτώντας τις Άνδεις από μακριά, διακρίνει κανείς στον ορίζοντα τις αιχμηρές κορυφές τους, που μοιάζουν με δόντια πριονιού. Γι' αυτό στα βουνά αυτά αποδίδεται ο χαρακτηρισμός «σιέρα», λέξη που στα ισπανικά σημαίνει πριόνι.
Ο όρος «σιέρα» δεν είναι τυχαίος: προέρχεται από την ισπανική λέξη για το πριόνι, επειδή η σειρά των αιχμηρών κορυφών των Άνδεων, όταν τη βλέπει κανείς από απόσταση, θυμίζει ακριβώς τα δόντια ενός πριονιού.
Οροπέδια και πεδιάδες
Εκτός από τις Άνδεις, χαρακτηριστικά του εδάφους της Νότιας Αμερικής είναι το οροπέδιο της Γουιάνας και το Μάτο Γκρόσο της Βραζιλίας, δύο εκτεταμένα υψίπεδα.
Οι πεδιάδες της ηπείρου διαμορφώνονται σε τρία διαφορετικά είδη, ανάλογα με την περιοχή:
| Είδος πεδιάδας | Περιοχή | Χαρακτηριστικά |
|---|---|---|
| Λιάνος | Βόρεια, γύρω από τον ποταμό Ορινόκο | Λιβάδια με ψηλό γρασίδι |
| Σέλβας | Κεντρικά, γύρω από τον Αμαζόνιο | Πυκνά τροπικά δάση |
| Πάμπας | Νότια, γύρω από τους ποταμούς Παρανά και Ουρουγουάη | Λιβάδια με χαμηλό γρασίδι |
Η λέξη «πάμπας» προέρχεται από ινδιάνικη γλώσσα και σημαίνει «ανοιχτός χώρος». Οι ποταμοί Παρανά και Ουρουγουάη, αφού ενώσουν τα νερά τους, εκβάλλουν στον κόλπο «δε Λα Πλάτα».
Οι πεδιάδες αυτές δεν είναι απλώς γεωγραφικά στοιχεία, αλλά στηρίζουν την οικονομία των χωρών της περιοχής. Οι πεδιάδες της Αργεντινής στηρίζουν τον κτηνοτροφικό πλούτο της χώρας, αφού στα απέραντα βοσκοτόπια των πάμπας τρέφονται βοοειδή και αιγοπρόβατα. Στις πεδιάδες της Βενεζουέλας, στα λιάνος, παράγονται καφές, καπνά, ζαχαροκάλαμο, καλαμπόκι, μπανάνες και άλλα προϊόντα, ενώ και εκεί η κτηνοτροφία έχει προοπτικές μεγάλης ανάπτυξης.
Ο Παρανάς και τα υδάτινα δίκτυα
Ο Παρανάς είναι ο σπουδαιότερος ποταμός της Αργεντινής, ο δεύτερος σε μήκος ποταμός της Νότιας Αμερικής και ένας από τους μεγαλύτερους ποταμούς του κόσμου.
Ο Αμαζόνιος — «ο πνεύμονας της Γης»
Ο Αμαζόνιος είναι ο μεγαλύτερος ποταμός της Νότιας Αμερικής. Το δάσος που αναπτύσσεται γύρω του είναι τόσο εκτεταμένο και παράγει τόσο μεγάλες ποσότητες οξυγόνου, ώστε έχει αποκτήσει τον χαρακτηρισμό «πνεύμονας της Γης».
Ο Αμαζόνιος έχει μικρότερο μήκος από τον Νείλο, όμως ο όγκος του νερού που μεταφέρει στη θάλασσα είναι μεγαλύτερος από τον όγκο του νερού που μεταφέρουν μαζί ο Νείλος και ο Μισισιπής! Λέγεται μάλιστα ότι ο Αμαζόνιος μόνος του περιέχει το 20% του γλυκού νερού ολόκληρου του πλανήτη. Μαζί με τους παραποτάμους του σχηματίζει ένα πλωτό δίκτυο 80.000 χιλιομέτρων, ενώ στις εκβολές του δημιουργείται ένα τεράστιο δέλτα, μέσα στο οποίο βρίσκεται ολόκληρο νησί, το Μαρέχο, με έκταση όση περίπου η έκταση της Δανίας.
Το δάσος της Αμαζονίας, το σημαντικότερο δάσος του πλανήτη, κινδυνεύει να χαθεί. Καθημερινά αποψιλώνεται με μηχανήματα τμήμα του δάσους ίσο με 50 περίπου στρέμματα, για λόγους ανάπτυξης και τεχνολογίας. Αν συνεχιστεί η καταστροφή, θα αλλάξει το κλίμα ολόκληρης της Γης, αφού εκεί παράγεται σημαντικό ποσοστό οξυγόνου μέσω της φωτοσύνθεσης. Θα διαταραχθεί επίσης η τροφική αλυσίδα, καθώς θα χαθούν πολλά είδη ζώων και φυτών, καθώς και άπειρες φυσικές ουσίες χρήσιμες στη φαρμακοβιομηχανία και στη χημική βιομηχανία.
Άλλα φυσικά χαρακτηριστικά: λίμνες
Η μόνη αξιόλογη λίμνη της Νότιας Αμερικής είναι η Τιτικάκα, στις όχθες της οποίας άνθισε ο πολιτισμός των Ίνκας.
Κλίμα, χλωρίδα και πανίδα
Η θέση της Νότιας Αμερικής στον χάρτη και η μορφολογία του εδάφους της καθορίζουν το κλίμα των διαφορετικών περιοχών της. Η ποικιλία στο ανάγλυφο και οι κλιματικές διαφορές καθορίζουν με τη σειρά τους τη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής.
Ψηλά στις Άνδεις, όπου η βλάστηση είναι περιορισμένη, μόνο λίγα ζώα μπορούν να επιβιώσουν. Αντίθετα, στα μεγάλα παραποτάμια δάση, όπου το ύψος των βροχοπτώσεων είναι μεγάλο και η βλάστηση γιγαντώνεται, ζουν χιλιάδες φυτοφάγα και σαρκοφάγα ζώα, έντομα, ερπετά, αραχνοειδή, ψάρια και πτηνά, σε πολυάριθμα είδη.