Η θέση και το φυσικό περιβάλλον της Αφρικής 🌍
Ένα απέραντο οροπέδιο 🏔️
Η Αφρική είναι ένα απέραντο οροπέδιο, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου βρίσκεται στην τροπική ζώνη. Αυτό το τεράστιο οροπέδιο καταλήγει στη θάλασσα δημιουργώντας απόκρημνες ακτές, δηλαδή ακτές με απότομους, βραχώδεις γκρεμούς. Οι Ευρωπαίοι εξερευνητές δύσκολα μπορούσαν να τις προσεγγίσουν με τα πλοία τους, γι' αυτό και το εσωτερικό της Αφρικής άργησε πολύ να εξερευνηθεί σε σχέση με τις ακτές της.
Η Αφρική θεωρείται η πιο αραιοκατοικημένη ήπειρος του πλανήτη. Αυτό συμβαίνει επειδή μεγάλο μέρος της αποτελείται από ερημικές και ημιέρημες βραχώδεις εκτάσεις καθώς και από παρθένα δάση —περιοχές δηλαδή που δεν έχουν ακόμη αγγιχτεί από τον άνθρωπο— και όλα αυτά τα περιβάλλοντα δημιουργούν πολύ δύσκολες συνθήκες διαβίωσης για τους κατοίκους.
Η Αφρική δεν είναι αραιοκατοικημένη επειδή δεν έχει φυσικό πλούτο —αντίθετα, όπως θα δούμε παρακάτω, διαθέτει τεράστιο ορυκτό πλούτο. Είναι αραιοκατοικημένη επειδή οι έρημοι, οι ημιέρημες εκτάσεις και τα πυκνά δάση κάνουν δύσκολη τη ζωή και τη μετακίνηση των ανθρώπων.
Το ανάγλυφο και τα βουνά της ηπείρου ⛰️
Το ηπειρωτικό ανάγλυφο της Αφρικής δεν παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία. Γενικά, στο κέντρο της ηπείρου υπάρχουν μικροί ορεινοί όγκοι, ενώ στην περιφέρειά της συναντάμε μικρά και μεγάλα όρη, πολλά από τα οποία είναι ηφαίστεια.
Το Κιλιμάντζαρο είναι το υψηλότερο βουνό της Αφρικής και στην κορυφή του βρίσκεται το γνωστό του ηφαίστειο. Άλλα ηφαιστειογενή όρη της ηπείρου είναι το όρος Κένυα, το Ρουβενζόρι, το Καμερούν και η Αιθιοπική οροσειρά. Η μοναδική μεγάλη οροσειρά της Αφρικής είναι ο Άτλας, που βρίσκεται στα βορειοανατολικά της ηπείρου και απλώνεται από τον Ατλαντικό ωκεανό μέχρι τις ακτές της Μεσογείου Θάλασσας.
| Βουνό / Οροσειρά | Χαρακτηριστικό |
|---|---|
| Κιλιμάντζαρο | Το υψηλότερο βουνό της Αφρικής, με ηφαίστειο στην κορυφή |
| Όρος Κένυα | Ηφαιστειογενές όρος |
| Ρουβενζόρι | Ηφαιστειογενές όρος |
| Καμερούν | Ηφαιστειογενές όρος |
| Αιθιοπική οροσειρά | Ηφαιστειογενής οροσειρά |
| Άτλας | Η μοναδική μεγάλη οροσειρά, από τον Ατλαντικό ως τη Μεσόγειο |
Το ψηλότερο σημείο ολόκληρης της Αφρικής δεν είναι μια απλή βουνοκορφή, αλλά η κορυφή ενός ηφαιστείου: του Κιλιμάντζαρο!
Λίμνες και ποταμοί: το υδρογραφικό δίκτυο 💧
Το υδρογραφικό δίκτυο της Αφρικής αποτελείται από πολλές μεγάλες λίμνες, όπως η Βικτόρια, η Ταγκανίκα, η Νυάσσα, η Τσαντ και άλλες, καθώς επίσης και από γνωστούς ποταμούς.
Ο Νείλος είναι ο μεγαλύτερος ποταμός της ηπείρου και αποτελεί βασική πηγή ζωής για τους κατοίκους της Αιγύπτου. Στις εκβολές του σχηματίζεται ένα πολύ μεγάλο και εύφορο δέλτα. Οι Αιγύπτιοι έχουν κατασκευάσει το γνωστό φράγμα του Ασσουάν, με το οποίο χρησιμοποιούν τα νερά του Νείλου. Άλλοι μεγάλοι ποταμοί της Αφρικής είναι ο Νίγηρας, ο Κόνγκο, ο Ζαμβέζης και ο Σενεγάλης.
Ο άνθρωπος και το φυσικό περιβάλλον 🌳
Ο άνθρωπος έχει καταστρέψει σε μεγάλο βαθμό το φυσικό περιβάλλον της Αφρικής, με αποτέλεσμα πολλά είδη της πανίδας και της χλωρίδας να έχουν εξαφανιστεί ή να απειλούνται με εξαφάνιση.
Ο ορυκτός πλούτος και η αποικιοκρατία 💎
Στην Αφρική υπάρχει ένας τεράστιος ορυκτός πλούτος: κοιτάσματα πολύτιμων μετάλλων (χρυσού, αργύρου και διαμαντιών), ορυκτών καυσίμων (πετρελαίου, άνθρακα, φυσικού αερίου), καθώς και άλλων μεταλλευμάτων (χαλκού, σιδήρου, ουρανίου κ.ά.). Τα κοιτάσματα αυτά βρίσκονται διάσπαρτα σε ολόκληρη την ήπειρο, αλλά παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητα εξαιτίας της έλλειψης τεχνογνωσίας και οικονομικών πόρων των κατοίκων.
Για πολλές δεκαετίες, χώρες του λεγόμενου δυτικού κόσμου, όπως η Αγγλία και η Γαλλία, ίδρυσαν αποικίες στις περιοχές αυτές, με σκοπό την εκμετάλλευση του πλούτου τους για δικό τους όφελος, αφήνοντας τους κατοίκους να ζουν σε σχεδόν πρωτόγονη κατάσταση. Αυτή η πρακτική ονομάζεται αποικιοκρατία.
Παρόλο που η Αφρική διαθέτει τεράστιο ορυκτό πλούτο, αυτός παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητος. Πολλοί μαθητές υποθέτουν λανθασμένα ότι μια ήπειρος με τόσα κοιτάσματα είναι αυτόματα πλούσια —όμως η έλλειψη τεχνογνωσίας, οικονομικών πόρων και τα χρόνια της αποικιοκρατίας εμπόδισαν τους κατοίκους της να επωφεληθούν οι ίδιοι από αυτόν τον πλούτο.
Έργα του ανθρώπου στην Αφρική 🛠️
Η διώρυγα του Σουέζ
Η διώρυγα του Σουέζ είναι ένα τεχνικό έργο που προσέφερε τα μέγιστα στην ανθρωπότητα, καθώς συντόμευσε τις αποστάσεις ανάμεσα στα ευρωπαϊκά και στα ασιατικά λιμάνια. Πριν από αυτήν, τα πλοία ήταν υποχρεωμένα να κάνουν τον περίπλου ολόκληρης της Αφρικής, διανύοντας απόσταση περίπου 11.000 χιλιομέτρων. Με την κατασκευή της διώρυγας, η απόσταση αυτή έγινε σχεδόν η μισή.
Η διάνοιξη της διώρυγας οφείλεται στον Γάλλο μηχανικό Φερντινάντ ντε Λεσσέψ. Περισσότεροι από πενήντα χιλιάδες εργάτες δούλεψαν για δέκα χρόνια, από το 1859 έως το 1869, για να την ολοκληρώσουν. Η διώρυγα έχει μήκος 168 χιλιόμετρα και βάθος 9 μέτρα.
Πριν ανοίξει η διώρυγα του Σουέζ, ένα πλοίο έπρεπε να κάνει τον γύρο ολόκληρης της Αφρικής —περίπου 11.000 χιλιόμετρα— για να πάει από την Ευρώπη στην Ασία. Η διώρυγα έκοψε αυτή την απόσταση σχεδόν στη μέση!
Το φράγμα του Ασσουάν
Το φράγμα του Ασσουάν είναι το μεγαλύτερο φράγμα στον κόσμο και χτίστηκε το 1964 πάνω σε καταρράκτη, κοντά στη λίμνη Νάσσερ. Έχει μήκος 2.000 μέτρα και ύψος 45 μέτρα. Χάρη σε αυτό αρδεύονται 4 εκατομμύρια στρέμματα γης ολόκληρο τον χρόνο, ενώ παλαιότερα η άρδευση γινόταν μόνο το καλοκαίρι.
Η κατασκευή του φράγματος επηρεάζει σημαντικά την οικονομική ανάπτυξη της Αιγύπτου, αφού εμποδίζει τις πλημμύρες στις κατοικημένες περιοχές, παρέχει νερό για ύδρευση και άρδευση, αυξάνει την αρδευόμενη γη και έτσι το εισόδημα των καλλιεργητών, δίνει τη δυνατότητα να δημιουργηθούν νέες βιομηχανίες, παρέχει υδροηλεκτρική ενέργεια και βελτιώνει τον τρόπο ζωής των Αιγυπτίων.
Ταυτόχρονα όμως δημιουργεί και σοβαρά προβλήματα: περιορίζει τη φυσική λίπανση των περιοχών, η οποία γινόταν παλαιότερα με τις πλημμύρες του Νείλου. Τώρα η χώρα πρέπει να εισάγει λιπάσματα, κάτι που επιβαρύνει την οικονομία και υποβαθμίζει την ποιότητα των προϊόντων. Άλλα προβλήματα είναι η αύξηση της υγρασίας, που καταστρέφει τα αρχαία μνημεία, και ο φόβος καταστροφής μεγάλου μέρους της Αιγύπτου σε περίπτωση υπερχείλισης του φράγματος.
Το φράγμα του Ασσουάν δεν έφερε μόνο οφέλη. Πρόσεξε ότι σταμάτησε τη φυσική λίπανση του εδάφους από τις πλημμύρες του Νείλου, γεγονός που ανάγκασε τους Αιγυπτίους να αγοράζουν λιπάσματα από το εξωτερικό —ένα κόστος που δεν υπήρχε πριν.