Η θέση και το φυσικό περιβάλλον της Ασίας 🌏
Η θέση της Ασίας στον παγκόσμιο χάρτη 🧭
Η Ασία είναι η μεγαλύτερη ήπειρος του πλανήτη μας. Εκτείνεται από τον Βόρειο Παγωμένο Ωκεανό μέχρι τον Ισημερινό, γι' αυτό και βρίσκεται κυρίως στο βόρειο και στο ανατολικό ημισφαίριο, σε σχέση με τον Πρώτο Μεσημβρινό.
Στα χερσαία της σύνορα, η Ασία συνορεύει με την Ευρώπη και με την Αφρική, ενώ βρέχεται από πολλές θάλασσες και ωκεανούς: τον Βόρειο Παγωμένο Ωκεανό, τον Ειρηνικό και τον Ινδικό Ωκεανό.
Λόγω της τεράστιας έκτασής της και του πολύπλοκου ανάγλυφου που παρουσιάζει το έδαφός της, η Ασία συνήθως εξετάζεται σε έξι μεγάλες περιοχές, οι οποίες διαφέρουν ως προς τη μορφολογία, το κλίμα, τη βλάστηση και τα ζώα τους. Πολύ μεγάλες διαφορές παρατηρούνται επίσης στα πολιτιστικά, κοινωνικά και οικονομικά χαρακτηριστικά, καθώς και στις δραστηριότητες των ανθρώπων κάθε περιοχής. Οι έξι αυτές περιοχές είναι:
- η Μέση Ανατολή
- η Κεντρική Ασία
- η Βόρεια Ασία
- η Νότια Ασία
- η Νοτιοανατολική Ασία
- η Ανατολική Ασία
Οι οροσειρές και τα οροπέδια της Ασίας 🏔️
Η ασιατική ήπειρος έχει μεγάλες σε έκταση και σε ύψος οροσειρές. Εκεί βρίσκονται τα Ιμαλάια, με υψηλότερη κορυφή το όρος Έβερεστ (8.848 μ.), και η οροσειρά Καρακορούμ-Κουέν Λουν. Ανάμεσα σε αυτούς τους δύο ορεινούς όγκους απλώνεται το οροπέδιο του Θιβέτ, ένα ξεχωριστό στοιχείο του ηπειρωτικού ανάγλυφου της Ασίας.
Το όρος Έβερεστ, με ύψος 8.848 μέτρα, είναι η υψηλότερη κορυφή όλου του πλανήτη — όχι μόνο της Ασίας. Βρίσκεται στην οροσειρά των Ιμαλαΐων, στα σύνορα Νεπάλ και Θιβέτ.
Οι μεγάλοι ποταμοί της Ασίας 🌊
Στις τεράστιες οροσειρές της Ασίας έχουν τις πηγές τους πολύ μεγάλοι ποταμοί, τα νερά των οποίων καθορίζουν τη ζωή των κατοίκων της ηπείρου. Ο μεγαλύτερος ποταμός της Ασίας είναι ο Γιανγκ-Τσε-Γιανγκ· στις όχθες του ζουν 250 εκατομμύρια άνθρωποι. Άλλος μεγάλος ποταμός είναι ο Γάγγης, τον οποίο οι ινδουιστές λατρεύουν ως ιερό ποταμό από τα αρχαία χρόνια.
Με τόσους ποταμούς που έχει η Ασία, θα μπορούσε κανείς να πει ότι είναι μια ήπειρος γεμάτη εύφορες πεδιάδες. Αυτό όμως συμβαίνει μόνο στη Νότια Ασία, όπου και το κλίμα ευνοεί τις καλλιέργειες. Στη Βόρεια Ασία, αντίθετα, οι ποταμοί δεν επηρεάζουν τόσο τη ζωή των ανθρώπων, επειδή το κλίμα είναι πολύ ψυχρό και τα νερά παγώνουν για μεγάλα διαστήματα του έτους. Η περιοχή της Σιβηρίας είναι σχεδόν πάντα παγωμένη, και νοτιότερα η λίμνη Βαϊκάλη μένει επίσης παγωμένη για μεγάλο μέρος του χρόνου.
Πολλοί μαθητές νομίζουν πως, αφού η Ασία έχει τόσους μεγάλους ποταμούς, παντού δημιουργούνται εύφορες πεδιάδες. Στην πραγματικότητα αυτό ισχύει κυρίως στη Νότια Ασία· στη Βόρεια Ασία το πολύ ψυχρό κλίμα παγώνει τα νερά για μεγάλο μέρος του χρόνου και οι ποταμοί δεν βοηθούν τόσο τις καλλιέργειες.
Οι λίμνες της Ασίας 🏞️
Η Κασπία είναι η μεγαλύτερη λίμνη του πλανήτη μας. Βρίσκεται στα σύνορα της Ασίας με την Ευρώπη και το νερό της είναι αλμυρό. Στη λίμνη αυτή ζει το ψάρι οξύρρυγχος, που γεννά τα μικροσκοπικά μαύρα αυγά από τα οποία γίνεται το γευστικό χαβιάρι. Ο οξύρρυγχος, που προμηθεύει τη διεθνή αγορά με το καλύτερης ποιότητας χαβιάρι, σήμερα κινδυνεύει από την παράνομη αλιεία.
Η δεύτερη μεγάλη λίμνη της Ασίας είναι η Αράλη, με υφάλμυρα νερά. Η λίμνη Μπαλκάς, που είναι πλούσια σε ψάρια, αποτελεί το μοναδικό μέρος στον κόσμο όπου ζει η φώκια του γλυκού νερού.
| Λίμνη | Χαρακτηριστικό |
|---|---|
| Κασπία | Η μεγαλύτερη λίμνη του πλανήτη, με αλμυρό νερό· ζει εκεί ο οξύρρυγχος |
| Αράλη | Η δεύτερη μεγαλύτερη λίμνη της Ασίας, με υφάλμυρα νερά |
| Μπαλκάς | Πλούσια σε ψάρια· μοναδικό μέρος στον κόσμο με φώκια του γλυκού νερού |
| Βαϊκάλη | Παραμένει παγωμένη για μεγάλο μέρος του χρόνου, στη Σιβηρία |
Οι ζώνες βλάστησης και τα ζώα της Ασίας 🐫
Εφόσον η Ασία εκτείνεται από τον Βόρειο Παγωμένο Ωκεανό μέχρι τον Ισημερινό, είναι φυσικό να αναπτύσσονται εκεί όλες οι ζώνες βλάστησης.
Τα ζώα που συναντάμε στην Ασία είναι πολλά και ποικίλα, ανάλογα με τη ζώνη βλάστησης. Χαρακτηριστικό είδος της ασιατικής ερήμου είναι η Βακτριανή καμήλα, η οποία φέρει δύο καμπούρες (ύβους), έχει ύψος περίπου 2 μ. και πολύ πλούσιο τρίχωμα, αφού ο χειμώνας στις εσωτερικές ερήμους της Ασίας είναι ψυχρός. Άλλα χαρακτηριστικά ζώα είναι το «πάντα», η μικρή αρκούδα της Κίνας, και το «γιακ», ένα βοοειδές του Θιβέτ που μπορεί να ζήσει σε θερμοκρασία μέχρι -40°C και του οποίου η κοπριά χρησιμοποιείται ως καύσιμη ύλη.
Οι μουσώνες της Ασίας 🌬️
Η Νότια και η Νοτιοανατολική Ασία έχουν το ίδιο γεωγραφικό πλάτος με την έρημο Σαχάρα, γι' αυτό θα περίμενε κανείς να είναι κι αυτές ξηρές περιοχές. Συμβαίνει όμως το αντίθετο, επειδή εκεί φυσούν οι μουσώνες, περιοδικοί άνεμοι που δημιουργούνται μεταξύ του Ινδικού ωκεανού και της ηπείρου εξαιτίας της διαφοράς θερμοκρασίας στην ξηρά και στη θάλασσα.
Οι θερινοί μουσώνες πνέουν από τον ωκεανό προς την ξηρά και μεταφέρουν μεγάλες μάζες υδρατμών. Αποτέλεσμα είναι να πέφτουν πολλές βροχές το καλοκαίρι στις περιοχές της Νότιας και της Νοτιοανατολικής Ασίας, κι έτσι να μην είναι ξηρές· αυτό επιτρέπει να κατοικούν εκεί πολλά εκατομμύρια ανθρώπων. Οι χειμερινοί μουσώνες, αντίθετα, πνέουν από την ξηρά προς τη θάλασσα, δεν μεταφέρουν υδρατμούς και γι' αυτό οι βροχές κατά τη χειμερινή περίοδο είναι ελάχιστες.
Στη Νότια και στη Νοτιοανατολική Ασία, εκατομμύρια άνθρωποι εξαρτώνται από την ομαλή περιοδικότητα των μουσώνων. Όταν οι θερινοί μουσώνες αλλάξουν κατεύθυνση, λείπουν οι βροχές και καταστρέφεται η βλάστηση.