Η χλωρίδα και η πανίδα − Η βλάστηση της Ευρώπης 🌿
Οι ζώνες βλάστησης της Ευρώπης
Το πλούσιο ανάγλυφο της Ευρώπης και οι ποικίλες κλιματικές συνθήκες που γνωρίσαμε στο κλίμα της ηπείρου έχουν συμβάλει στην ανάπτυξη όλων σχεδόν των ζωνών βλάστησης. Στην Ευρώπη αναπτύσσονται όλες οι φυτικές διαπλάσεις που γνωρίζουμε, εκτός από την τροπική.
Η κάθε φυτική διάπλαση αναπτύσσεται σε συγκεκριμένη περιοχή της Ευρώπης, ανάλογα με την κλιματική ζώνη στην οποία βρίσκεται. Ξεκινώντας από τη Βόρεια Ευρώπη και προχωρώντας προς τον Νότο, συναντάμε διαδοχικά τις φυτικές διαπλάσεις που αντιστοιχούν στις κλιματικές ζώνες της ηπείρου: όσο πιο ψυχρό είναι το κλίμα μιας περιοχής, τόσο πιο χαμηλή και αραιή είναι η βλάστησή της, ενώ όσο πιο ήπιο ή θερμό είναι το κλίμα, τόσο πλουσιότερη γίνεται η βλάστηση.
Πολλοί μαθητές νομίζουν ότι τα φυτά μιας περιοχής είναι θέμα τύχης. Στην πραγματικότητα η φυτική διάπλαση κάθε περιοχής της Ευρώπης καθορίζεται άμεσα από την κλιματική της ζώνη· γι' αυτό, για να θυμηθούμε πού αναπτύσσεται κάθε είδος βλάστησης, πρέπει πρώτα να θυμηθούμε τις κλιματικές ζώνες της ηπείρου.
Η χλωρίδα της Ευρώπης
Η χλωρίδα της Ευρώπης χαρακτηρίζεται από πολλά και διαφορετικά είδη φυτών. Δεν αποτελείται όμως μόνο από αυτοφυή φυτά· περιλαμβάνει και φυτά που έφεραν οι άνθρωποι στην Ευρώπη κατά τις εξερευνήσεις και τις μετακινήσεις τους στο πέρασμα των αιώνων.
Επειδή η Ευρώπη παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία κλιματικών συνθηκών, κάθε περιοχή της έχει τα δικά της χαρακτηριστικά ενδημικά φυτά, δηλαδή φυτά που δεν συναντάμε πουθενά αλλού.
Στα Βαλκάνια υπάρχουν 1.754 ενδημικά φυτά, δηλαδή φυτά που δεν φυτρώνουν πουθενά αλλού στον κόσμο. Από αυτά, τα 514 ευδοκιμούν στην Ελλάδα — απόδειξη ότι η χώρα μας φιλοξενεί μεγάλο μέρος του φυτικού πλούτου της βαλκανικής χερσονήσου.
Η πανίδα της Ευρώπης
Τα είδη των φυτών μιας περιοχής καθορίζουν και τα είδη των ζώων που ζουν σε αυτήν, δηλαδή την πανίδα της. Κάθε φυτική διάπλαση προσφέρει διαφορετική τροφή και καταφύγιο, γι' αυτό και τα ζώα που συναντάμε αλλάζουν από τη μία φυτική διάπλαση στην άλλη, ακολουθώντας τις ίδιες κλιματικές ζώνες που καθορίζουν και τη βλάστηση.
Ο άνθρωπος και η φύση της Ευρώπης
Ο άνθρωπος, με τις συνεχείς επεμβάσεις του στη φύση, αλλοίωσε σε μεγάλο βαθμό το φυσικό περιβάλλον της Ευρώπης. Εκχέρσωσε φυσικά λιβάδια και δάση για να δημιουργήσει μονοκαλλιέργειες προς όφελός του, ενώ κατέστρεψε φυσικά τοπία για να κατασκευάσει έργα υποδομής, όπως δρόμους και πόλεις.
Ένα λάθος που κάνουν συχνά οι μαθητές είναι να θεωρούν ότι όλες οι ανθρώπινες επεμβάσεις στη φύση γίνονται με σχέδιο και μέτρο. Στην πραγματικότητα πολλές από αυτές τις επεμβάσεις ήταν διαρκείς και αλόγιστες, δηλαδή έγιναν χωρίς σκέψη για τις συνέπειές τους στη χλωρίδα και την πανίδα.
Οι εκτεταμένες ανθρώπινες δραστηριότητες σε βάθος χρόνου —από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα— είχαν ως αποτέλεσμα το ευρωπαϊκό περιβάλλον να είναι σε μεγάλο ποσοστό ανθρωπογενές, δηλαδή διαμορφωμένο από τον άνθρωπο, ενώ μόνο σε μικρό ποσοστό η χλωρίδα και η πανίδα της Ευρώπης μπορούν να χαρακτηριστούν πραγματικά «φυσικές».
Οι οργανωμένες εκμεταλλεύσεις του παρελθόντος, από την εποχή της Αρχαίας Ελλάδας και της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, καθώς και οι βίαιες μεταναστεύσεις λαών και οι συγκρούσεις που τις ακολούθησαν, επηρέασαν βαθιά την κατανομή των φυτών και των ζώων στην ήπειρο. Δάση εκχερσώθηκαν για να γίνουν χωράφια, φυσικά τοπία αλλοιώθηκαν για να χτιστούν πόλεις, ενώ αρπακτικά ζώα καταδιώχτηκαν, ώστε να προστατευτούν τα είδη που συνέφεραν περισσότερο τον άνθρωπο.
Η Βιομηχανική Επανάσταση επιδείνωσε ακόμη περισσότερο την κατάσταση, καθώς η βιομηχανία χρειάζεται έργα υποδομής, όπως το οδικό δίκτυο, τα οποία καταστρέφουν δάση και απομακρύνουν τα άγρια ζώα από τους φυσικούς τους βιότοπους.
Τέλος, ακόμη και η εισαγωγή νέων φυτών που δεν υπήρχαν παλαιότερα στην Ευρώπη έγινε από τον άνθρωπο. Ο αθάνατος, η φραγκοσυκιά και ο περονόσπορος, φυτά που συναντάμε σήμερα συχνά και στην Ελλάδα, δεν είναι στην πραγματικότητα ευρωπαϊκά· ήρθαν από την Αμερική μετά τον 16ο αιώνα, όταν οι Ευρωπαίοι άρχισαν να ταξιδεύουν και να εγκαθίστανται εκεί.