Το κλίμα της Ευρώπης και οι ανθρώπινες δραστηριότητες ☀️
Οι παράγοντες που διαμορφώνουν το κλίμα της Ευρώπης
Η Ευρώπη βρίσκεται στη βόρεια εύκρατη ζώνη και περιβάλλεται βόρεια, δυτικά και νότια από θάλασσα. Γι' αυτό το κλίμα της είναι σε γενικές γραμμές εύκρατο, εκτός από τις βόρειες περιοχές της ηπείρου, όπου επικρατεί ψύχος. Το κλίμα όμως δεν είναι ίδιο παντού· διαφοροποιείται από περιοχή σε περιοχή, γιατί εξαρτάται από τέσσερις παράγοντες: το γεωγραφικό πλάτος του τόπου, την απόστασή του από τη θάλασσα, το υψόμετρο και τις ιδιαίτερες τοπικές συνθήκες. Αυτοί οι παράγοντες, συνδυασμένοι διαφορετικά σε κάθε περιοχή, δημιουργούν τις κλιματικές ζώνες που θα γνωρίσουμε παρακάτω.
Οι κλιματικές ζώνες της Ευρώπης
Αν παρατηρήσουμε τον κλιματικό χάρτη της Ευρώπης, διακρίνουμε έξι κλιματικές ζώνες, καθεμία με τα δικά της χαρακτηριστικά.
Η ζώνη του ωκεάνιου κλίματος δέχεται την επίδραση του Ατλαντικού ωκεανού και έχει ήπιους χειμώνες, δροσερά καλοκαίρια και πολλές βροχές. Τη ζώνη του ηπειρωτικού κλίματος την επηρεάζουν οι ξηροί άνεμοι της Ασίας, οι οποίοι το χειμώνα είναι ψυχροί και το καλοκαίρι θερμοί· εκεί οι περισσότερες βροχοπτώσεις σημειώνονται το καλοκαίρι. Η ζώνη του μεταβατικού κλίματος περιλαμβάνει περιοχές που βρίσκονται μακριά τόσο από τον Ατλαντικό ωκεανό όσο και από την Ασία και τη Σαχάρα· έτσι δεν δέχεται ούτε την επίδραση του ωκεανού ούτε τους ξηρούς ανέμους της Ασίας ούτε τους θερμούς ανέμους της Σαχάρας.
Η ζώνη του πολικού κλίματος αποτελείται από περιοχές που βρέχονται από το Βόρειο Παγωμένο Ωκεανό και παραμένουν παγωμένες τους περισσότερους μήνες του χρόνου. Η ζώνη του μεσογειακού κλίματος βρίσκεται στη Νότια Ευρώπη και επηρεάζεται από τη Μεσόγειο Θάλασσα και την έρημο Σαχάρα· εκεί οι χειμώνες είναι ήπιοι, τα καλοκαίρια θερμά και ξηρά, ενώ οι βροχοπτώσεις παρατηρούνται κυρίως το χειμώνα και το φθινόπωρο. Τέλος, σε όλες τις κλιματικές ζώνες, οι περιοχές με μεγάλο υψόμετρο έχουν διαφορετικό, ψυχρό κλίμα· εκεί σχηματίζεται η ζώνη του ορεινού κλίματος.
Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τα βασικά χαρακτηριστικά κάθε ζώνης.
| Κλιματική ζώνη | Χειμώνας | Καλοκαίρι | Βροχοπτώσεις |
|---|---|---|---|
| Ωκεάνιο κλίμα | Ήπιος | Δροσερό | Πολλές, όλο το χρόνο |
| Ηπειρωτικό κλίμα | Ψυχρός | Θερμό | Κυρίως το καλοκαίρι |
| Μεταβατικό κλίμα | Χωρίς έντονη επίδραση ωκεανού, Ασίας ή Σαχάρας | — | — |
| Πολικό κλίμα | Παγωμένος τους περισσότερους μήνες | — | — |
| Μεσογειακό κλίμα | Ήπιος | Θερμό και ξηρό | Κυρίως χειμώνα-φθινόπωρο |
| Ορεινό κλίμα | Ψυχρό (λόγω υψομέτρου, σε όλες τις ζώνες) | — | — |
Ένα από τα γνωστότερα θαλάσσια ρεύματα, το ρεύμα του Κόλπου του Μεξικού, ξεκινά από τον κόλπο του Μεξικού, ενώνεται με το ρεύμα των Αντιλλών κοντά στις Μπαχάμες και καταλήγει στην Ευρώπη, φτάνοντας μέχρι τη Μεγάλη Βρετανία. Ταξιδεύει με ταχύτητα 5-9 χιλιόμετρα την ώρα και έχει θερμοκρασία γύρω στους 20°C. Επειδή αυξάνει τη θερμοκρασία και την περιεκτικότητα σε αλάτι του νερού, παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του κλίματος ενός μεγάλου μέρους της ηπειρωτικής Ευρώπης — υπάρχουν καταγεγραμμένα πάνω από 30 τέτοια ρεύματα στους ωκεανούς της Γης, αλλά αυτό είναι από τα πιο σημαντικά.
Πολλοί μαθητές νομίζουν ότι το ορεινό κλίμα εμφανίζεται μόνο σε μία περιοχή της Ευρώπης. Στην πραγματικότητα εμφανίζεται μέσα σε ΟΛΕΣ τις άλλες κλιματικές ζώνες, όπου το υψόμετρο είναι μεγάλο. Το υψόμετρο «νικά» το γεωγραφικό πλάτος: όσο ψηλότερα βρίσκεται ένα μέρος, τόσο πιο ψυχρό γίνεται το κλίμα του, ανεξάρτητα από την κλιματική ζώνη στην οποία ανήκει η ευρύτερη περιοχή του.
Το κλίμα και οι ασχολίες των κατοίκων
Το εύκρατο κλίμα της Ευρώπης επηρέασε καθοριστικά τον τρόπο ζωής των κατοίκων της. Οι Ευρωπαίοι ασχολήθηκαν με όλα τα είδη παραγωγής προϊόντων: τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την αλιεία και αργότερα τη βιοτεχνία και τη βιομηχανία. Επειδή δεν είχαν να αντιμετωπίσουν ακραίες κλιματικές συνθήκες, με εξαίρεση τους Λάπωνες, μπόρεσαν να ασχοληθούν και με τα γράμματα, τις τέχνες και τις επιστήμες. Έτσι η τεχνολογία αναπτύχθηκε σε όλους τους τομείς και οδήγησε κυρίως τη Δυτική Ευρώπη στην πρόοδο και τον πλούτο.
Η γενική εικόνα ήπιου κλίματος στην Ευρώπη έχει μία σημαντική εξαίρεση: τους Λάπωνες, οι οποίοι ζουν στις πολικές περιοχές της βόρειας Ευρώπης, εκεί όπου το κλίμα είναι πολύ πιο ακραίο. Ο μαθητής δεν πρέπει να υποθέτει ότι όλη η Ευρώπη είχε τις ίδιες ευνοϊκές κλιματικές συνθήκες.
Το ήπιο κλίμα, δηλαδή, δεν προσέφερε μόνο ευνοϊκές συνθήκες για την παραγωγή τροφής, αλλά δημιούργησε και τις προϋποθέσεις για την πνευματική και οικονομική ανάπτυξη ολόκληρης της ηπείρου.