Ο κατακόρυφος διαμελισμός της Ευρώπης 🏔️
Όταν κοιτάμε έναν χάρτη της Ευρώπης, βλέπουμε βουνά, πεδιάδες, ποτάμια και λίμνες. Όλες αυτές οι διαφορές στο ύψος του εδάφους λέγονται κατακόρυφος διαμελισμός. Με βάση αυτόν τον κατακόρυφο διαμελισμό, η ήπειρος της Ευρώπης χωρίζεται σε τρεις μεγάλες περιοχές, που η καθεμιά έχει το δικό της ξεχωριστό ανάγλυφο.
Οι τρεις μορφολογικές περιοχές της Ευρώπης
Η πρώτη περιοχή είναι η Ανατολική περιοχή. Πρόκειται για μια απέραντη πεδινή έκταση, που ξεκινά από την Κεντρική Ευρώπη και καταλήγει στα Ουράλια Όρη. Η μορφολογία της είναι σχεδόν ίδια παντού και σπάνια ξεπερνά τα 100 μέτρα υψόμετρο. Η γονιμότητα του εδάφους της δεν είναι όμως παντού η ίδια, αφού διαφοροποιείται ανάλογα με την ποιότητα του εδάφους και τις κλιματικές συνθήκες κάθε τόπου.
Η δεύτερη περιοχή είναι η Βόρεια και Κεντροδυτική περιοχή. Περιλαμβάνει τη Σκανδιναβία, την Αγγλία, την Ιρλανδία, τις Κάτω Χώρες, τη Γαλλία και το κεντρικό τμήμα της Ιβηρικής χερσονήσου. Στην περιοχή αυτή τα βουνά είναι χαμηλά και περιβάλλονται από εύφορες πεδιάδες. Αυτό συμβαίνει επειδή τα βουνά αυτά δημιουργήθηκαν πριν από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, οπότε η διάβρωση είχε πολύ χρόνο να δράσει πάνω τους και να τα χαμηλώσει.
Η τρίτη περιοχή είναι η Νότια περιοχή. Περιλαμβάνει τη Χερσόνησο του Αίμου, την Αυστρία, την Ελβετία, την Ιταλική και την Ιβηρική Χερσόνησο. Τα βουνά αυτής της περιοχής σχηματίστηκαν γεωλογικά πολύ αργότερα από τα βουνά των δύο προηγούμενων περιοχών, γι' αυτό και το ανάγλυφό της είναι πιο έντονο και απότομο.
Η ηλικία ενός βουνού καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη μορφή του. Τα βουνά της Βόρειας και Κεντροδυτικής περιοχής είναι πολύ παλιά, γι' αυτό η διάβρωση πρόλαβε να τα «φθείρει» και να τα κάνει χαμηλά. Τα βουνά της Νότιας περιοχής είναι νεότερα, γι' αυτό παραμένουν ψηλά και με απότομο ανάγλυφο.
Οι τρεις περιοχές δεν ξεχωρίζουν μόνο ως προς το πού βρίσκονται στον χάρτη, αλλά κυρίως ως προς τη μορφολογία τους: η Ανατολική είναι πεδινή, η Βόρεια-Κεντροδυτική έχει χαμηλά βουνά με εύφορες πεδιάδες γύρω τους, ενώ η Νότια έχει τα πιο απότομα και νέα βουνά.
Η επίδραση της διάβρωσης στα ποτάμια
Η διαχρονική δράση της διάβρωσης στο έδαφος των τριών περιοχών επηρέασε και τη μορφή των ποταμιών της Ευρώπης. Στη Νότια περιοχή, όπου το ανάγλυφο είναι πολύ έντονο, τα ρεύματα του νερού που κατεβαίνουν από τα βουνά δεν μπορούν εύκολα να ενωθούν μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να μη σχηματίζονται μεγάλα ποτάμια. Αντίθετα, στις μεγάλες πεδιάδες της Ανατολικής και της Βόρειας-Κεντροδυτικής περιοχής, όπου το έδαφος είναι σχεδόν επίπεδο, τα νερά ενώνονται εύκολα και έτσι σχηματίζονται οι μεγαλύτεροι ποταμοί της Ευρώπης.
| Περιοχή | Ανάγλυφο | Ποτάμια |
|---|---|---|
| Ανατολική & Βόρεια-Κεντροδυτική | Πεδινό, ομαλό | Σχηματίζονται μεγάλα ποτάμια |
| Νότια | Έντονο, απότομο | Δεν σχηματίζονται μεγάλα ποτάμια |
Οι λίμνες της Ευρώπης
Οι περισσότερες λίμνες της Ευρώπης βρίσκονται στη Βόρεια Ευρώπη, πάρα πολλές βρίσκονται στην περιοχή των Άλπεων, ενώ οι μεγαλύτερες απλώνονται στη ρωσική πεδιάδα. Οι λίμνες της Βαλκανικής χερσονήσου είναι λίγες και μικρές σε σχέση με τις άλλες, όμως έχουν σημαντικό ρόλο στην αγροτική παραγωγή της περιοχής.
Το παράδειγμα της λίμνης Αράλης
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο εύκολα μπορεί να αλλάξει μια λίμνη είναι η λίμνη Αράλη. Πριν από μερικά χρόνια η Αράλη ήταν η τέταρτη σε σπουδαιότητα λίμνη της Γης. Σήμερα όμως η επιφάνειά της έχει μειωθεί κατά περίπου 30.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, εξαιτίας αρδευτικών έργων που έγιναν στην περιοχή της.
Η μείωση αυτή δημιούργησε μια μεγάλη έρημο, η οποία με τη σειρά της υπέστη διάβρωση από τον άνεμο και τις κλιματικές αλλαγές. Παράλληλα, η μείωση του νερού της λίμνης προκάλεσε αύξηση της αλατότητάς της, με αποτέλεσμα σχεδόν όλα τα ψάρια της να πεθάνουν. Έτσι, οι παραλίμνιοι λαοί που ζούσαν από την αλιεία έμειναν άνεργοι.
Οι κάτοικοι γύρω από τη λίμνη Αράλη ήταν οι πρώτοι οικολογικοί πρόσφυγες: αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα εδάφη τους και να αναζητήσουν αλλού σπίτι και εργασία, επειδή ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα κατέστρεψε τον τρόπο ζωής τους.
Πρόσεξε ότι η συρρίκνωση της λίμνης Αράλης δεν οφείλεται σε φυσικό αίτιο, αλλά στην ανθρώπινη παρέμβαση: τα αρδευτικά έργα που έγιναν στην περιοχή της απομάκρυναν το νερό που έφτανε στη λίμνη.