Η ζωή στα τροπικά δάση 🌴
Πού βρίσκονται και πώς είναι τα τροπικά δάση
Τα τροπικά δάση εκτείνονται στην τροπική ζώνη, κυρίως γύρω από τον Ισημερινό. Εκεί οι βροχοπτώσεις είναι συνεχείς όλο τον χρόνο και η θερμοκρασία κυμαίνεται από 20°C έως 30°C, χωρίς μεγάλες διαφορές ανάμεσα στις εποχές. Μέσα σε αυτό το ζεστό και υγρό κλίμα ζουν πλατύφυλλα δέντρα, δηλαδή δέντρα με μεγάλα, φαρδιά φύλλα, καθώς και επίφυτα φυτά, θάμνοι και πόες.
Οι συνθήκες αυτές δημιουργούν ένα ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη των φυτών. Τα φυτά των τροπικών δασών δεν σταματούν ποτέ να μεγαλώνουν και δεν χάνουν τα φύλλα τους. Τα δέντρα φτάνουν σε διαφορετικά ύψη, μέχρι και τα 50 μέτρα.
Μέσα στο ίδιο τροπικό δάσος συνυπάρχουν δέντρα-γίγαντες 50 μέτρων δίπλα σε χαμηλότερα δέντρα, θάμνους και πόες. Το πυκνό φύλλωμα των ψηλών δέντρων λειτουργεί σαν σκεπή που εμποδίζει τον ήλιο να φτάσει στο έδαφος.
Επειδή το φύλλωμα είναι τόσο πυκνό, οι ακτίνες του ήλιου δεν φτάνουν εύκολα στο έδαφος. Έτσι το έδαφος παραμένει πάντα υγρό και σκεπασμένο από σάπια φύλλα. Οι θρεπτικές ουσίες που προέρχονται από την αποσύνθεση αυτών των φύλλων απορροφώνται από τις ρίζες των δέντρων και τα τρέφουν.
Όσο απομακρυνόμαστε από τον Ισημερινό, συναντάμε τροπικά δάση με φυλλοβόλα δέντρα, δηλαδή δέντρα που χάνουν τα φύλλα τους σε συγκεκριμένη εποχή. Εκεί οι βροχοπτώσεις σημειώνονται κυρίως μετά από μια περίοδο παρατεταμένης ξηρασίας. Η περίοδος αυτή των βροχοπτώσεων ονομάζεται υγρή περίοδος των μουσώνων.
Τα ζώα των τροπικών δασών
Τα ζώα των τροπικών δασών είναι πολυάριθμα και ποικίλα. Μια μεγάλη ποικιλία εντόμων, αραχνοειδών, φιδιών και πουλιών συμπληρώνει τον πληθυσμό των μικρών και μεγάλων ζώων που ζουν εκεί.
Οι Πυγμαίοι: κυνηγοί και τροφοσυλλέκτες του δάσους
Οι Πυγμαίοι είναι μια φυλή της Κεντρικής Αφρικής. Το ύψος τους δεν ξεπερνά το 1,45 μ. και το βάρος τους τα 40 κιλά. Τρέφονται κυρίως από το κυνήγι —πουλιά, αγριογούρουνα, αντιλόπες και άλλα ζώα— αλλά και από καρπούς, ρίζες, φρούτα, μανιτάρια και μέλι.
Κατασκευάζουν τις καλύβες τους, τα κρεβάτια τους και τα αντικείμενα της καθημερινής τους χρήσης από τα κλαδιά και τα φύλλα των δέντρων. Παίρνουν από το δάσος μόνο όσα χρειάζονται, ούτε περισσότερα ούτε λιγότερα. Ζουν σε μικρές ομάδες και επικοινωνούν μεταξύ τους με τύμπανα που κατασκευάζουν από δέρματα ζώων. Δουλεύουν πολύ νωρίς το πρωί ή αργά το βράδυ, όταν η ζέστη και η υγρασία είναι μικρότερες. Επειδή δεν καλλιεργούν τη γη, όταν μια περιοχή δεν τους δίνει πια αρκετή τροφή, μετακινούνται αλλού· αυτό συμβαίνει περίπου κάθε δύο μήνες.
Οι Πυγμαίοι αποκαλούν τους εαυτούς τους «τα παιδιά του δάσους», γιατί ζουν πλήρως εξαρτημένοι από αυτό: τους δίνει τροφή, υλικά για τις καλύβες τους και όλα όσα χρειάζονται για να επιβιώσουν, χωρίς ποτέ να το εξαντλούν.
Οι Μπαντού: γεωργοί του δάσους
Οι Μπαντού ζουν επίσης στην Αφρική, αλλά είναι γεωργοί, όχι κυνηγοί. Το έδαφος των τροπικών δασών είναι φτωχό σε θρεπτικά συστατικά, γι' αυτό οι Μπαντού βρήκαν έναν δικό τους τρόπο να το καλλιεργούν: κάθε δύο χρόνια καίνε τα δέντρα μικρών περιοχών του δάσους. Η στάχτη που μένει εμπλουτίζει το έδαφος με θρεπτικά συστατικά και δημιουργεί νέα, πιο εύφορα χωράφια. Έτσι, κάθε φορά που εξαντλείται ένα χωράφι, οι Μπαντού ανοίγουν νέες περιοχές στο δάσος για καλλιέργεια και μεταφέρουν εκεί και τα χωριά τους. Φυτεύουν κυρίως μανιόκ, από το οποίο παρασκευάζουν το ψωμί τους, καθώς και καλαμπόκι, μπανάνες και άλλα φυτά.
Οι Πυγμαίοι δεν καλλιεργούν τη γη· ζουν από το κυνήγι και τη συλλογή τροφής και μετακινούνται όταν εξαντλείται η τροφή γύρω τους. Οι Μπαντού είναι γεωργοί· μετακινούνται όταν εξαντλείται η γονιμότητα του εδάφους, αφού πρώτα καλλιέργησαν μια περιοχή για κάποιο διάστημα. Και οι δύο φυλές μετακινούνται, αλλά για διαφορετικό λόγο.
Πώς η βλάστηση διαμορφώνει τη ζωή στα τροπικά δάση
Στις ερήμους και στις πολικές περιοχές, όσα ήδη γνωρίζουμε δείχνουν ότι οι κλιματικές συνθήκες —η θερμοκρασία, η υγρασία, οι βροχοπτώσεις— είναι αυτές που δυσκολεύουν κυρίως τη ζωή του ανθρώπου. Στα τροπικά δάση όμως δεν είναι μόνο το κλίμα: είναι κυρίως η ίδια η βλάστηση, τόσο πυκνή και άφθονη, που δυσκολεύει τις μετακινήσεις, την κατοικία και την καλλιέργεια. Γι' αυτό οι κάτοικοι των τροπικών δασών, όπως οι Πυγμαίοι και οι Μπαντού, έχουν αναπτύξει διαφορετικούς τρόπους για να ζουν σε αρμονία με αυτό το πυκνό, ζωντανό περιβάλλον.