Η ζωή στην έρημο 🏜️
Πού βρίσκονται οι έρημοι της Γης
Οι ερημικές περιοχές καταλαμβάνουν περίπου το ένα τρίτο της επιφάνειας της Γης και βρίσκονται σε όλες τις ηπείρους. Η μεγαλύτερη έρημος του κόσμου είναι η Σαχάρα, στην Αφρική, ενώ αρκετά μεγάλη είναι και η έρημος Γκόμπι, στην Ασία.
Οι έρημοι είναι εκτάσεις γης αμμώδεις ή βραχώδεις. Το ανάγλυφό τους δεν είναι πάντα επίπεδο· μπορεί να περιλαμβάνει οροσειρές, οροπέδια, κορυφές ηφαιστείων, πεδιάδες ή και αποξηραμένες λίμνες. Αυτό που τις ενώνει όλες είναι οι πολύ λίγες βροχοπτώσεις που δέχονται, οι οποίες καθορίζουν τη χλωρίδα και την πανίδα τους. Γι' αυτό οι έρημοι έχουν αραιή ή και καθόλου βλάστηση.
Αν φανταστείς τη στεριά της Γης χωρισμένη σε τρία ίσα κομμάτια, το ένα από αυτά θα ήταν έρημος. Οι ερημικές εκτάσεις δεν περιορίζονται σε μία ήπειρο — υπάρχουν παντού, από την Αφρική μέχρι την Ασία, την Αμερική και την Αυστραλία.
Οι όασεις: νησίδες ζωής μέσα στην έρημο
Μέσα στις ερήμους μπορούμε να συναντήσουμε περιοχές όπου υπάρχει νερό και βλάστηση· λέγονται όαση. Χαρακτηριστικό φυτό της όασης στην έρημο Σαχάρα είναι η χουρμαδιά, η οποία, για να εξασφαλίσει την απαραίτητη υγρασία, αναπτύσσει βαθιές ρίζες που φτάνουν και τα 30 μέτρα βάθος.
Οι κάτοικοι της ερήμου παίρνουν από τη χουρμαδιά τους καρπούς και τα φύλλα της. Τα γέρικα δέντρα, όταν τα κόβουν, τα αξιοποιούν για την κατασκευή των σπιτιών τους — έτσι τίποτα από το πολύτιμο δέντρο δεν πάει χαμένο.
Τα ζώα της ερήμου είναι πολύ λίγα και έχουν μέτριες απαιτήσεις σε νερό. Συναντάμε έντομα και ερπετά, που κρύβονται στην άμμο και βγαίνουν τη νύχτα για να αναζητήσουν τροφή, αποφεύγοντας έτσι το καυτό μεσημέρι.
Οι ακραίες συνθήκες διαβίωσης
Στις ερήμους επικρατούν ακραίες συνθήκες διαβίωσης. Η διαφορά της θερμοκρασίας ανάμεσα στην ημέρα και τη νύχτα είναι πάρα πολύ μεγάλη. Στη Σαχάρα η θερμοκρασία την ημέρα ανέρχεται στους 70ο Κελσίου, ενώ τη νύχτα πέφτει πολλές φορές στους 0ο Κελσίου.
Πολλοί μαθητές νομίζουν ότι στην έρημο κάνει πάντα ζέστη. Στην πραγματικότητα, η θερμοκρασία πέφτει απότομα τη νύχτα, φτάνοντας ακόμη και τους 0ο Κελσίου στη Σαχάρα. Η έρημος δεν χαρακτηρίζεται μόνο από τη ζέστη, αλλά κυρίως από τις ακραίες αντιθέσεις: πολύ ζέστη τη μέρα, πολύ κρύο τη νύχτα.
Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του ερημικού τοπίου παίζουν και οι ισχυροί άνεμοι που πνέουν στην έρημο. Προκαλούν διάβρωση στους βράχους και δημιουργούν «μετακινούμενους» αμμόλοφους, δηλαδή σωρούς άμμου που αλλάζουν συνεχώς θέση καθώς ο άνεμος μεταφέρει την άμμο από το ένα σημείο στο άλλο.
Οι φυλές της ερήμου: νομάδες και γεωργοί
Οι φυλές που ζουν στις ερήμους συγκεντρώνονται στις οάσεις και ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία.
Οι κτηνοτρόφοι είναι νομάδες, δηλαδή δεν έχουν μόνιμο τόπο διαμονής αλλά μετακινούνται συνεχώς αναζητώντας βοσκοτόπια για τα ζώα τους. Εκτρέφουν καμήλες και αιγοπρόβατα, και από αυτά τα ζώα παίρνουν το γάλα, το κρέας, το δέρμα και το μαλλί. Φορούν φαρδιά ανοικτόχρωμα ενδύματα, για να προστατεύονται από τη ζέστη.
Οι γεωργοί, από την άλλη, κατοικούν σε σπίτια κατασκευασμένα από φοινικόκλαδα και καλλιεργούν σιτηρά και διάφορα λαχανικά μέσα στις οάσεις, όπου η παρουσία νερού το επιτρέπει.
| Ομάδα | Τρόπος ζωής | Βασικές ασχολίες |
|---|---|---|
| Κτηνοτρόφοι (νομάδες) | Περιπλανώνται σε βοσκοτόπια, χωρίς μόνιμη κατοικία | Εκτροφή καμηλών και αιγοπροβάτων |
| Γεωργοί | Μόνιμη εγκατάσταση σε σπίτια από φοινικόκλαδα στις οάσεις | Καλλιέργεια σιτηρών και λαχανικών |
Πώς αλλάζει ο τρόπος ζωής στην έρημο
Ο παραδοσιακός τρόπος ζωής στην έρημο δεν έμεινε αμετάβλητος. Με τις πρώτες δοκιμαστικές γεωτρήσεις το 1954 εντοπίστηκαν κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου στην περιοχή της Σαχάρας, κυρίως στη Λιβύη και στην Αλγερία. Αρκετοί κάτοικοι της ερήμου άφησαν τότε τον παραδοσιακό τρόπο ζωής και έγιναν εργάτες στις πετρελαιοπηγές με υψηλό μισθό.
Πριν το 1954, οι κάτοικοι της Σαχάρας ζούσαν σχεδόν αποκλειστικά από την κτηνοτροφία, τη γεωργία και το εμπόριο. Η ανακάλυψη πετρελαίου και φυσικού αερίου εκείνη τη χρονιά έδωσε σε πολλούς την ευκαιρία για μια εντελώς διαφορετική, πιο σύγχρονη ζωή ως εργάτες με υψηλό μισθό.
Από τα παραδοσιακά προϊόντα της ερήμου —δέρματα και μαλλί ζώων, φρούτα, αλάτι— μόνο οι χουρμάδες διατηρούν σήμερα την εμπορική τους σημασία. Ένας κλάδος που αναπτύσσεται είναι ο τουρισμός, αν και το υψηλό κόστος μετακίνησης και διαμονής δημιουργεί μεγάλα εμπόδια σε αυτή την ανάπτυξη.
Στη σύγχρονη εποχή τα καραβάνια με τις καμήλες έχουν καταργηθεί, και οι διαδρομές που ακολουθούσαν έχουν αντικατασταθεί από σύγχρονες οδικές αρτηρίες, στις οποίες η κυκλοφορία γίνεται πλέον με συνήθη επιβατικά αυτοκίνητα.