Οι φυσικές καταστροφές και οι συνέπειές τους στη ζωή των ανθρώπων 🌋
Το εσωτερικό της Γης και οι λιθοσφαιρικές πλάκες 🌍
Η εσωτερική κατασκευή της Γης μοιάζει με κρεμμύδι, αφού αποτελείται από διαδοχικά στρώματα, το ένα μέσα στο άλλο. Το εξωτερικό στρώμα είναι στερεό και λέγεται λιθόσφαιρα. Η λιθόσφαιρα δεν είναι ενιαία· αποτελείται από δώδεκα μεγάλες κομμάτια που λέγονται λιθοσφαιρικές πλάκες. Αυτές οι πλάκες δεν είναι ακίνητες, αλλά κινούνται αργά η μία σε σχέση με την άλλη, και η κίνησή τους είναι η βασική αιτία που δημιουργούνται τα ηφαίστεια και οι σεισμοί.
Πώς δημιουργείται το ηφαίστειο 🔥
Όταν δύο λιθοσφαιρικές πλάκες πλησιάζουν μεταξύ τους, η μία βυθίζεται κάτω από την άλλη. Καθώς βυθίζεται, λιώνει και μετατρέπεται σε μάγμα. Το μάγμα, μέσα από ρωγμές που δημιουργούνται, ανεβαίνει προς την επιφάνεια της Γης και βγαίνει στο ύπαιθρο με τη μορφή λάβας. Έτσι δημιουργείται το ηφαίστειο.
Νέα ευρήματα από τα Πανεπιστήμια της Κολούμπια και της Χαβάης επιβεβαιώνουν ότι η έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας ήταν η αιτία που καταστράφηκε ο μινωικός πολιτισμός. Το ηφαίστειο δημιούργησε παλιρροϊκό κύμα και πυκνά νέφη ηφαιστειακής στάχτης, προκαλώντας κλιματικές αλλαγές και καταστρέφοντας τις καλλιέργειες. Επειδή η απόσταση της Θήρας από την Κρήτη είναι μόλις 110 χιλιόμετρα, το μεγάλο κύμα τσουνάμι, όπως το ονόμασε ο Έλληνας αρχαιολόγος Σ. Μαρινάτος, αφάνισε ολόκληρο τον μινωικό πολιτισμό.
Πώς προκαλείται ο σεισμός 💥
Η κίνηση των λιθοσφαιρικών πλακών δεν δημιουργεί μόνο ηφαίστεια. Στις περιφέρειες των πλακών, όπου αυτές συγκρούονται ή τρίβονται μεταξύ τους, προκαλούνται μεγάλες αναστατώσεις. Οι περιοχές που βρίσκονται πάνω από αυτά τα σημεία υποφέρουν από σεισμούς. Οι σεισμοί προκαλούν σοβαρές καταστροφές σε κτίρια, δρόμους, γέφυρες και άλλες κατασκευές του ανθρώπου.
Η Ελλάδα έχει έντονη σεισμική δραστηριότητα, γιατί βρίσκεται σε περιοχή όπου συναντιούνται λιθοσφαιρικές πλάκες. Γι' αυτό όλοι πρέπει να ξέρουμε πώς να αντιδρούμε σωστά σε περίπτωση σεισμού, αφού οι σεισμοί δεν μπορούν να προβλεφθούν εκ των προτέρων.
Οι εξωγενείς δυνάμεις: αποσάθρωση, διάβρωση και εναπόθεση 🌬️
Εκτός από τις δυνάμεις που δρουν στο εσωτερικό της Γης και δημιουργούν ηφαίστεια και σεισμούς (ενδογενείς δυνάμεις), υπάρχουν και δυνάμεις που δρουν στην επιφάνειά της, οι εξωγενείς δυνάμεις. Ο άνεμος, το νερό και οι μεγάλες μεταβολές της θερμοκρασίας προκαλούν θρυμματισμό των πετρωμάτων της επιφάνειας της Γης· τότε λέμε ότι γίνεται αποσάθρωση.
Στη συνέχεια, το νερό και ο αέρας παρασύρουν τα υλικά της αποσάθρωσης, προκαλώντας μείωση («φάγωμα») του εδάφους. Το φαινόμενο αυτό λέγεται διάβρωση. Τα υλικά της διάβρωσης δεν χάνονται· μεταφέρονται πάλι από το νερό και τον άνεμο και τοποθετούνται σε άλλες περιοχές, αλλάζοντας τη μορφή της επιφάνειας της Γης. Η διαδικασία αυτή λέγεται εναπόθεση.
Οι τρεις αυτές διαδικασίες συνδέονται μεταξύ τους ως αλληλουχία:
| Στάδιο | Τι συμβαίνει |
|---|---|
| Αποσάθρωση | Θρυμματισμός των πετρωμάτων στο σημείο που βρίσκονται |
| Διάβρωση | Φάγωμα και μεταφορά των θρυμματισμένων υλικών από νερό και αέρα |
| Εναπόθεση | Τοποθέτηση των υλικών σε άλλη περιοχή, μακριά από την αρχική |
Οι συνέπειες στη ζωή των ανθρώπων 🏚️
Οι ενδογενείς και οι εξωγενείς δυνάμεις αλλάζουν συνεχώς το ανάγλυφο της Γης, όμως με πολύ διαφορετικό τρόπο. Τα ηφαίστεια και οι σεισμοί δρουν απότομα και βίαια, προκαλώντας άμεσες και συχνά τεράστιες καταστροφές σε σπίτια, δρόμους και γέφυρες, αλλά ταυτόχρονα δημιουργούν νέα εδάφη, βουνά ακόμη και νησιά. Η αποσάθρωση, η διάβρωση και η εναπόθεση, αντίθετα, δρουν αργά αλλά σταθερά, μέσα σε πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα, αλλάζοντας σιγά σιγά τη μορφή του εδάφους και επηρεάζοντας ακόμη και μνημεία της ανθρωπότητας, καθώς η βροχή, ο άνεμος και οι μεταβολές της θερμοκρασίας φθείρουν σταδιακά την επιφάνειά τους.
Ένα συνηθισμένο λάθος είναι να νομίζουμε ότι όλες οι φυσικές καταστροφές συμβαίνουν ξαφνικά. Ο σεισμός και η ηφαιστειακή έκρηξη είναι απότομα φαινόμενα, ενώ η διάβρωση είναι μια αργή διαδικασία που χρειάζεται πολλά χρόνια για να αλλάξει αισθητά το ανάγλυφο ή να φθείρει ένα μνημείο.