Οι μεγάλες οροσειρές, οι μεγάλες πεδιάδες 🏔️
Δύο δυνάμεις διαμορφώνουν το ανάγλυφο 🌋
Το ανάγλυφο της Γης δεν είναι τυχαίο. Οι μεγάλες οροσειρές του πλανήτη είναι αποτέλεσμα των ενδογενών δυνάμεων, δηλαδή δυνάμεων που γεννιούνται στο εσωτερικό της Γης. Όταν αυτές οι δυνάμεις σπρώχνουν, τσακίζουν και ανεβάζουν τον φλοιό της Γης, δημιουργούνται ψηλές βουνοσειρές.
Αντίθετα, οι τεράστιες πεδιάδες της Γης διαμορφώθηκαν από την επίδραση των εξωγενών δυνάμεων, δηλαδή δυνάμεων που δρουν πάνω στην επιφάνεια της Γης, όπως το νερό, ο άνεμος και οι καιρικές συνθήκες. Το νερό και ο άνεμος φθείρουν σιγά σιγά τα πετρώματα, τα θρυμματίζουν και μεταφέρουν τα κομμάτια τους αλλού. Αυτά τα δύο φαινόμενα, η αποσάθρωση και η διάβρωση, θρυμματίζουν τα πετρώματα και αλλάζουν την επιφάνεια του εδάφους. Στη συνέχεια, με την εναπόθεση τα υλικά αυτά τοποθετούνται μακριά από τον τόπο δημιουργίας τους, γεμίζοντας με τον καιρό μεγάλες, επίπεδες εκτάσεις: τις πεδιάδες.
Οι οροσειρές δημιουργούνται επειδή κάτι ανεβαίνει από μέσα προς τα έξω, ενώ οι πεδιάδες δημιουργούνται επειδή κάτι φθείρεται απ' έξω και μαζεύεται αλλού. Δύο εντελώς αντίθετες διαδικασίες φτιάχνουν τις δύο πιο χαρακτηριστικές μορφές του ανάγλυφου της Γης.
Πολλοί μαθητές μπερδεύουν ποιες δυνάμεις φτιάχνουν τι. Θυμήσου: οι ενδογενείς δυνάμεις (από μέσα) χτίζουν ψηλά τις οροσειρές· οι εξωγενείς δυνάμεις (απ' έξω) ισοπεδώνουν και γεμίζουν τις πεδιάδες.
Πώς το ανάγλυφο επηρεάζει τη ζωή μας 🏘️
Το ανάγλυφο μιας περιοχής δεν καθορίζει μόνο το τοπίο· επηρεάζει και τις καιρικές συνθήκες της περιοχής, οι οποίες με τη σειρά τους επηρεάζουν τις δραστηριότητες των ανθρώπων. Συγκεκριμένα, το ανάγλυφο:
- διευκολύνει ή εμποδίζει τις καλλιέργειες — μια επίπεδη πεδιάδα οργώνεται και καλλιεργείται πολύ πιο εύκολα από μια απόκρημνη πλαγιά·
- επηρεάζει το κτίσιμο πόλεων και χωριών — είναι ευκολότερο να χτιστεί μια πόλη σε επίπεδο έδαφος·
- επηρεάζει την επικοινωνία, δηλαδή την κατασκευή δρόμων και σιδηροδρόμων·
- επηρεάζει τις μεταφορές γενικότερα.
Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, πολλοί μεγάλοι πολιτισμοί της ανθρωπότητας αναπτύχθηκαν σε πεδινές εκτάσεις: εκεί το έδαφος ήταν εύκολο να καλλιεργηθεί, οι άνθρωποι μπορούσαν να χτίσουν εύκολα οικισμούς και να μετακινούνται χωρίς εμπόδια.
Το ψηλότερο και το χαμηλότερο σημείο της Γης 🌏
Το υψηλότερο σημείο ολόκληρου του πλανήτη μας είναι η κορυφή του Έβερεστ, στην οροσειρά των Ιμαλαΐων, με ύψος περίπου 9.000 μέτρα. Το χαμηλότερο σημείο της Γης είναι η τάφρος των Μαριάνων, στο μέσο του Ειρηνικού ωκεανού, με βάθος περίπου 11.000 μέτρα.
Αν συγκρίνουμε το ύψος του Έβερεστ και το βάθος της τάφρου των Μαριάνων με τη διάμετρο της Γης, που είναι περίπου 12.800.000 μέτρα, καταλαβαίνουμε κάτι εντυπωσιακό: αυτές οι «τεράστιες» για εμάς εξάρσεις (υψώματα και βυθίσματα) είναι στην πραγματικότητα μικρότερες σε αναλογία από τις ανωμαλίες που έχει η φλούδα ενός πορτοκαλιού σε σχέση με το μέγεθός του! Αν η Γη ήταν ένα πορτοκάλι, το ψηλότερο βουνό και η βαθύτερη τάφρος δεν θα ξεχώριζαν σχεδόν καθόλου.