Η ατμόσφαιρα 🌍
Η Γη ταξιδεύει συνεχώς μέσα στο διάστημα και δεν είναι ποτέ μόνη: την προστατεύει μια αέρια ασπίδα που ονομάζεται ατμόσφαιρα. Χωρίς αυτή την ασπίδα, η ζωή στον πλανήτη μας δεν θα μπορούσε να υπάρξει.
Σύσταση και δομή της ατμόσφαιρας
Η ατμόσφαιρα περιέχει πολλά αέρια και δεν είναι ίδια παντού· αποτελείται από διαδοχικά στρώματα, το ένα πάνω από το άλλο, σαν τα φύλλα ενός κρεμμυδιού γύρω από τη Γη.
Το πυκνότερο σε αέρια στρώμα, αυτό που βρίσκεται πιο κοντά στη Γη, είναι η τροπόσφαιρα. Είναι το σπουδαιότερο τμήμα της ατμόσφαιρας, γιατί μέσα σε αυτό αναπτύσσεται όλη η ζωή του πλανήτη μας. Εκεί δημιουργούνται και τα μετεωρολογικά φαινόμενα, δηλαδή η βροχή, η ομίχλη, το χιόνι, το χαλάζι και οι άνεμοι.
Επειδή στην τροπόσφαιρα ζούμε και αναπνέουμε, είναι το στρώμα που πρέπει να διατηρούμε «καθαρό». Δραστηριότητες του σημερινού τρόπου ζωής προκαλούν ρύπανση ακριβώς σε αυτό το κρίσιμο στρώμα.
Αμέσως μετά την τροπόσφαιρα βρίσκεται η στρατόσφαιρα. Εκεί υπάρχει ένα πολύ σπουδαίο αέριο, καθοριστικό για τη διατήρηση της ζωής στον πλανήτη μας: το όζον. Το όζον έχει την ικανότητα να απορροφά τις επικίνδυνες ακτίνες του Ήλιου, τις υπεριώδεις ακτίνες, οι οποίες προκαλούν βλάβες στον άνθρωπο και στα ζώα και καταστρέφουν τα φυτά.
Η μείωση του όζοντος στη στρατόσφαιρα δημιουργεί περιοχές γνωστές ως «τρύπες του όζοντος». Είναι ένα σοβαρό περιβαλλοντικό πρόβλημα, γιατί όσο λιγοστεύει το όζον, τόσο περισσότερες επικίνδυνες υπεριώδεις ακτίνες φτάνουν ως εμάς.
Πάνω από τη στρατόσφαιρα βρίσκεται η μεσόσφαιρα. Το αμέσως επόμενο και τελευταίο στρώμα είναι η εξώσφαιρα, όπου τα αέρια σώματα βρίσκονται σε πολύ μικρές ποσότητες και σιγά-σιγά παύει να υπάρχει ατμόσφαιρα. Αυτό συμβαίνει περίπου στα 1.000 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της Γης.
Συνοπτικά, τα στρώματα της ατμόσφαιρας, από το πλησιέστερο προς το πιο μακρινό από τη Γη, είναι τα εξής:
| Στρώμα | Θέση | Χαρακτηριστικό |
|---|---|---|
| Τροπόσφαιρα | Πλησιέστερο στη Γη | Εκεί γίνονται τα μετεωρολογικά φαινόμενα, εκεί υπάρχει ζωή |
| Στρατόσφαιρα | Πάνω από την τροπόσφαιρα | Περιέχει το όζον, που μας προστατεύει από τις υπεριώδεις ακτίνες |
| Μεσόσφαιρα | Πάνω από τη στρατόσφαιρα | Ενδιάμεσο στρώμα |
| Εξώσφαιρα | Ανώτερο στρώμα | Τα αέρια αραιώνουν, ως τα 1.000 χμ. περίπου |
Η ατμόσφαιρα και η διατήρηση της ζωής στον πλανήτη
Ο Ήλιος θερμαίνει όλα τα ουράνια σώματα που βρίσκονται γύρω του. Έτσι και η Γη δέχεται ποσά θερμότητας από τον Ήλιο, που βοηθούν στη διατήρηση της ζωής.
Όταν οι ακτίνες του Ήλιου φτάνουν στην ατμόσφαιρα, δεν έχουν όλες την ίδια τύχη: άλλες βρίσκουν εμπόδιο στα αέρια της ατμόσφαιρας και γυρίζουν πίσω στο διάστημα, άλλες απορροφώνται από τα ίδια τα αέρια και άλλες φτάνουν ως την επιφάνεια της Γης. Από αυτές που φτάνουν στη γήινη επιφάνεια, μερικές απορροφώνται από τη Γη και τη θερμαίνουν, ενώ οι υπόλοιπες επιστρέφουν προς το διάστημα. Κατά την επιστροφή τους, ένα μέρος τους εγκλωβίζεται από τα αέρια της ατμόσφαιρας, ενώ το υπόλοιπο ξεφεύγει και επιστρέφει στο διάστημα. Με αυτόν ακριβώς τον τρόπο διαμορφώνεται η θερμοκρασία που διατηρεί τη ζωή στον πλανήτη.
Η φυσική αυτή διαδικασία, που παγιδεύει μέρος της θερμότητας κοντά στη Γη, κρατά τη μέση θερμοκρασία της επιφάνειας γύρω στους 15°C. Αν τα αέρια της ατμόσφαιρας δεν παγίδευαν καθόλου ηλιακές ακτίνες, η μέση θερμοκρασία της Γης θα ήταν περίπου -18°C — πολύ πιο ψυχρή για να στηρίξει τη ζωή όπως τη γνωρίζουμε.
Το φαινόμενο του θερμοκηπίου
Η παγίδευση θερμότητας από τα αέρια της ατμόσφαιρας ονομάζεται φαινόμενο του θερμοκηπίου. Στη φυσική του μορφή είναι μια ευεργετική διαδικασία, μια «πρόνοια της φύσης», απαραίτητη για να υπάρχει ζωή στη Γη.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν ο άνθρωπος επεμβαίνει σε αυτή την ισορροπία. Μερικές από τις ανθρώπινες δραστηριότητες —όπως η παραγωγή καυσαερίων από τα εργοστάσια και τα αυτοκίνητα— αυξάνουν την ποσότητα του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Όσο περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα υπάρχει, τόσο περισσότερες ηλιακές ακτίνες εγκλωβίζονται, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η θερμοκρασία της Γης. Το διοξείδιο του άνθρακα λειτουργεί σαν ένα «σύννεφο» που δεν αφήνει τη θερμότητα να διαφύγει στο διάστημα.
Είναι δύο διαφορετικά προβλήματα: το φαινόμενο του θερμοκηπίου έχει σχέση με το διοξείδιο του άνθρακα και την αύξηση της θερμοκρασίας, ενώ οι «τρύπες του όζοντος» έχουν σχέση με τη μείωση του όζοντος στη στρατόσφαιρα και τις υπεριώδεις ακτίνες. Και τα δύο όμως προκαλούνται από ανθρώπινες δραστηριότητες.
Έτσι, μια φυσική διαδικασία που στηρίζει τη ζωή στη Γη έχει μετατραπεί σήμερα, εξαιτίας των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, σε ένα από τα πιο σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας.