Η περιφορά της Γης − Οι εποχές 🌍
Το «ελάττωμα» της Γης 📝
Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, εκδότης του περιοδικού «Η Διάπλασις των Παίδων», έγραφε το 1922 πως η Γη μας έχει ένα «ελάττωμα» εκ γενετής: ο άξονάς της δεν είναι κάθετος στο επίπεδο της τροχιάς της γύρω από τον Ήλιο. Η Γη τρέχει «γυρτή», όχι όρθια και ίσια, καθώς διαγράφει τη μεγάλη ελλειπτική τροχιά της γύρω από τον Ήλιο. Αυτό το «ελάττωμα», έγραφε ο Ξενόπουλος, ευθύνεται για τις τέσσερις εποχές του χρόνου: εξαιτίας του έχουμε άλλοτε μεγάλες και άλλοτε μικρές ημέρες, άλλοτε ήλιο φλογερό και άλλοτε λίγο και χλιαρό, άλλοτε χιόνια και άλλοτε ανυπόφορη ζέστη, άνοιξη, καλοκαίρι, φθινόπωρο και χειμώνα.
Αυτό που ο Ξενόπουλος αποκαλεί χιουμοριστικά «ελάττωμα» της Γης δεν είναι καθόλου ατυχία: είναι ακριβώς η κλίση του άξονα που κάνει δυνατή την ύπαρξη των εποχών. Χωρίς αυτή την κλίση, ο πλανήτης μας θα είχε τον ίδιο καιρό όλο τον χρόνο.
Γιατί εμφανίζονται οι εποχές 🔄
Ο νοητός άξονας της Γης είναι πλάγιος ως προς το επίπεδο της ελλειπτικής τροχιάς της γύρω από τον Ήλιο. Σε αυτή ακριβώς την κλίση του άξονα οφείλονται οι εποχές του έτους.
Κατά την περιφορά της Γης γύρω από τον Ήλιο, η κλίση του άξονα παραμένει σταθερή, γι' αυτό άλλοτε είναι στραμμένο προς τον Ήλιο το βόρειο ημισφαίριό της και άλλοτε το νότιο.
- Όταν είναι στραμμένο προς τον Ήλιο το βόρειο ημισφαίριο, οι ηλιακές ακτίνες πέφτουν κάθετα πάνω του και το θερμαίνουν περισσότερο, ενώ στο νότιο ημισφαίριο πέφτουν πλάγια και το θερμαίνουν λιγότερο. Στην περίπτωση αυτή το βόρειο ημισφαίριο έχει καλοκαίρι και το νότιο ημισφαίριο έχει χειμώνα.
- Όταν, αντίθετα, είναι στραμμένο προς τον Ήλιο το νότιο ημισφαίριο, η κατάσταση αντιστρέφεται: το νότιο ημισφαίριο δέχεται τις ακτίνες κάθετα και έχει καλοκαίρι, ενώ το βόρειο τις δέχεται πλάγια και έχει χειμώνα.
Ένα λάθος που κάνουν συχνά οι μαθητές είναι να νομίζουν ότι ο άξονας της Γης «γέρνει» άλλοτε προς τη μία και άλλοτε προς την άλλη πλευρά. Στην πραγματικότητα η κλίση του άξονα είναι πάντα η ίδια και δείχνει προς την ίδια κατεύθυνση· αυτό που αλλάζει, καθώς η Γη περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο, είναι ποιο ημισφαίριο βρίσκεται πιο κοντά στον Ήλιο σε κάθε σημείο της τροχιάς.
Καλοκαίρι τον Ιανουάριο 🌞
Στη χώρα μας ο Άγιος Βασίλης έρχεται την Πρωτοχρονιά μαζί με το κρύο και τα χιόνια. Όμως, επειδή οι εποχές είναι αντίθετες στα δύο ημισφαίρια, υπάρχουν χώρες του πλανήτη όπου τα παιδιά περιμένουν τον Άγιο Βασίλη στις παραλίες, μέσα στο κατακαλόκαιρο του Ιανουαρίου. Αυτό συμβαίνει επειδή τον Ιανουάριο είναι το νότιο ημισφαίριο εκείνο που είναι στραμμένο προς τον Ήλιο και έχει καλοκαίρι, ενώ το βόρειο ημισφαίριο, όπου βρίσκεται η Ελλάδα, έχει χειμώνα.
Οι αλκυονίδες ημέρες 🐦
Σύμφωνα με τον μύθο, η Αλκυόνη, κόρη του Αιόλου, του θεού των ανέμων, ήταν παντρεμένη με τον Κύηκα, βασιλιά της Τραχίνας. Ζούσαν τόσο αγαπημένοι και ευτυχισμένοι, ώστε έλεγαν πως η ευτυχία τους ξεπερνούσε ακόμη κι εκείνη των θεών. Ο Δίας θύμωσε με την αλαζονεία τους και τους μεταμόρφωσε σε πουλιά. Η Αλκυόνη γεννούσε τον χειμώνα τα αυγά της στην ακροθαλασσιά, με αποτέλεσμα τα κύματα να παρασύρουν τους νεοσσούς και να τους χάνουν. Ο Δίας λυπήθηκε τελικά το πουλί και αποφάσισε να στέλνει, μέσα στην καρδιά του χειμώνα, κατά την περίοδο που η Αλκυόνη επωάζει τα αυγά της, 14 ημέρες καλοκαιρίας, διατάζοντας τον Αίολο να συγκρατεί τους ανέμους του όσο διαρκούν. Ο λαός μας ονόμασε τις ημέρες αυτές «αλκυονίδες».
Οι «αλκυονίδες ημέρες» δεν είναι μόνο μύθος: η παράδοση τις τοποθετεί μέσα στον χειμώνα, σε μια σύντομη περίοδο ήπιου, ήρεμου καιρού που παρατηρείται πράγματι κάποιες φορές ανάμεσα σε χειμωνιάτικες κακοκαιρίες.