Οι πόλοι, ο Ισημερινός, οι παράλληλοι κύκλοι και οι μεσημβρινοί της Γης 🌐
Οι πόλοι και ο άξονας της Γης
Η Γη έχει δύο άκρα, το ένα εντελώς αντίθετο από το άλλο. Το βορειότερο άκρο της Γης είναι ο Βόρειος Πόλος, ενώ το νοτιότερο άκρο της είναι ο Νότιος Πόλος. Οι δύο αυτοί πόλοι ενώνονται μεταξύ τους με μια νοητή γραμμή, τον άξονα της Γης.
Αν κοιτάξεις μια υδρόγειο σφαίρα, θα δεις ότι η Ελλάδα βρίσκεται στο πάνω μισό της Γης, δηλαδή είναι πιο κοντά στον Βόρειο Πόλο παρά στον Νότιο.
Οι μεσημβρινοί της Γης
Στην υδρόγειο σφαίρα υπάρχουν κυκλικές γραμμές που ενώνουν τους δύο πόλους της Γης. Αυτές οι γραμμές ονομάζονται μεσημβρινοί.
Ανάμεσα σε όλους τους μεσημβρινούς, ένας έχει ξεχωριστή σημασία: ο μεσημβρινός που περνά από το αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς του Λονδίνου ορίστηκε ως ο Πρώτος Μεσημβρινός. Με βάση τον Πρώτο Μεσημβρινό, χωρίζουμε τη Γη σε δύο μισά: το ανατολικό ημισφαίριο και το δυτικό ημισφαίριο.
Το 1884, σε ένα διεθνές συνέδριο Αστρονομίας, αποφασίστηκε ότι ο μεσημβρινός που περνά από το Βασιλικό Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς —το παλαιότερο αγγλικό αστεροσκοπείο, χτισμένο λίγα χιλιόμετρα έξω από το Λονδίνο— θα θεωρείται ο Πρώτος Μεσημβρινός. Η επιλογή αυτή έγινε επειδή οι Άγγλοι ήταν τότε μεγάλη ναυτική δύναμη με αποικίες σε όλον τον κόσμο και χρειάζονταν το αστεροσκοπείο τους για να μετρούν και να βρίσκουν με ακρίβεια κάθε τόπο στον χάρτη της Γης.
Μην μπερδεύεις τους δύο όρους: μεσημβρινός είναι κάθε γραμμή που ενώνει τους δύο πόλους —υπάρχουν αμέτρητοι μεσημβρινοί— ενώ ο Πρώτος Μεσημβρινός είναι ένας συγκεκριμένος μεσημβρινός, αυτός που περνά από το Γκρίνουιτς, και χρησιμεύει ως σημείο αναφοράς για να χωρίζουμε τη Γη σε ανατολικό και δυτικό ημισφαίριο.
Ο Ισημερινός και οι παράλληλοι κύκλοι
Εκτός από τους μεσημβρινούς, στην υδρόγειο σφαίρα διακρίνονται και οριζόντιες κυκλικές γραμμές, οι παράλληλοι κύκλοι. Ο μεγαλύτερος από όλους τους παράλληλους κύκλους είναι ο Ισημερινός, μια φανταστική γραμμή που χωρίζει τη Γη σε δύο ίσα μέρη: το βόρειο ημισφαίριο και το νότιο ημισφαίριο.
Ο πίνακας δείχνει τη διαφορά ανάμεσα στους μεσημβρινούς και στους παράλληλους κύκλους:
| Γραμμή | Κατεύθυνση | Τι χωρίζει |
|---|---|---|
| Μεσημβρινός | Ενώνει τους δύο πόλους (κάθετη γραμμή) | Ανατολικό – Δυτικό ημισφαίριο (ο Πρώτος Μεσημβρινός) |
| Παράλληλος κύκλος | Οριζόντια γραμμή γύρω από τη Γη | — |
| Ισημερινός | Ο μεγαλύτερος παράλληλος κύκλος | Βόρειο – Νότιο ημισφαίριο |
Η θέση της Ελλάδας στα ημισφαίρια
Χρησιμοποιώντας τον Πρώτο Μεσημβρινό και τον Ισημερινό ως σημεία αναφοράς, μπορούμε να προσδιορίσουμε σε ποια ημισφαίρια βρίσκεται κάθε τόπος της Γης. Η Ελλάδα, σε σχέση με τον Πρώτο Μεσημβρινό του Γκρίνουιτς, βρίσκεται στο ανατολικό ημισφαίριο· σε σχέση με τον Ισημερινό, βρίσκεται στο βόρειο ημισφαίριο.
Κάθε σημείο της Γης περιγράφεται με βάση δύο χωρισμούς μαζί: τον χωρισμό βόρειο/νότιο (με βάση τον Ισημερινό) και τον χωρισμό ανατολικό/δυτικό (με βάση τον Πρώτο Μεσημβρινό). Δεν αρκεί να πούμε μόνο το ένα από τα δύο για να προσδιορίσουμε πλήρως πού βρίσκεται ένας τόπος.