Το Σχήμα και οι Κινήσεις της Γης 🌍
Το σχήμα της Γης
Η Γη μας είναι ένα ουράνιο σώμα με σχήμα σχεδόν σφαιρικό, ελαφρά συμπιεσμένο στις κορυφές και διογκωμένο στη μέση. Αυτό το ιδιαίτερο σχήμα λέγεται γεωειδές.
Για να το καταλάβουμε καλύτερα, φανταστείτε δύο πορτοκάλια που τα κόβουμε με δύο διαφορετικούς τρόπους: το ένα οριζόντια, στη μέση, και το άλλο εγκάρσια, από τη μία άκρη ως την άλλη. Αν μετρήσουμε με το χάρακα τις διαμέτρους των δύο μισών πορτοκαλιών, θα παρατηρήσουμε ότι δεν είναι ίδιες. Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει και με το σχήμα της Γης: η διάμετρός της στη μέση είναι μεγαλύτερη από τη διάμετρό της από τη μία κορυφή μέχρι την άλλη.
Αν και συνηθίζουμε να λέμε ότι η Γη είναι στρογγυλή, στην πραγματικότητα δεν είναι τέλεια σφαίρα. Είναι λίγο πλατύτερη στη μέση και λίγο πιο «πλακωτή» στους πόλους —σαν ένα πορτοκάλι που το έχουμε πιέσει ελαφρά από πάνω και από κάτω. Γι' αυτό οι επιστήμονες χρησιμοποιούν τον ειδικό όρο «γεωειδές» και όχι απλώς «σφαίρα».
Οι κινήσεις της Γης
Η Γη δεν μένει ποτέ ακίνητη· κινείται συνεχώς με δύο βασικούς τρόπους.
Πρώτα, η Γη κινείται γύρω από τον νοητό (δηλαδή φανταστικό) άξονά της, από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Αυτή η κίνηση λέγεται περιστροφή. Μπορούμε να τη φανταστούμε αν πάρουμε μια υδρόγειο σφαίρα στην τάξη και τη σπρώξουμε απαλά με την παλάμη μας, ώστε να γυρίζει γύρω από τον εαυτό της.
Δεύτερον, η Γη κινείται και γύρω από τον Ήλιο. Αυτή η κίνηση λέγεται περιφορά.
Η περιστροφή και η περιφορά είναι δύο εντελώς διαφορετικές κινήσεις, και οι μαθητές συχνά τις μπερδεύουν. Η περιστροφή γίνεται γύρω από τον άξονα της Γης και φέρνει τη μέρα και τη νύχτα. Η περιφορά γίνεται γύρω από τον Ήλιο και σχετίζεται με τη διάρκεια του έτους. Η Γη κάνει και τις δύο κινήσεις ταυτόχρονα, όχι τη μία μετά την άλλη.
Η περιφορά, η ελλειπτική τροχιά και το δίσεκτο έτος
Η Γη, καθώς κινείται γύρω από τον Ήλιο, δεν διαγράφει έναν τέλειο κύκλο, αλλά μια ελλειπτική τροχιά. Αν σχεδιάσουμε τη Γη σε τέσσερα διαφορετικά σημεία πάνω σε αυτή την ελλειπτική τροχιά και μετρήσουμε με το χάρακα τις αποστάσεις της από τον Ήλιο, θα διαπιστώσουμε ότι η απόσταση της Γης από τον Ήλιο δεν είναι σταθερή. Αυτό ακριβώς οφείλεται στο σχήμα της τροχιάς που διαγράφει η Γη γύρω από τον Ήλιο.
Μία πλήρης περιφορά της Γης γύρω από τον Ήλιο δεν διαρκεί ακριβώς 365 ημέρες, αλλά περίπου 365 ημέρες και 6 ώρες. Αυτές οι επιπλέον 6 ώρες κάθε χρόνο δεν χάνονται: αθροίζονται. Σε τέσσερα συνεχόμενα έτη, το άθροισμα αυτών των 6 ωρών φτάνει τις 24 ώρες, δηλαδή μία ολόκληρη ημέρα. Γι' αυτό, κάθε τέσσερα χρόνια, προσθέτουμε μία επιπλέον ημέρα στο ημερολόγιο, την 29η Φεβρουαρίου. Το έτος που έχει αυτή την επιπλέον ημέρα, δηλαδή 366 ημέρες συνολικά, λέγεται δίσεκτο έτος.
Για να βρούμε αν ένα έτος είναι δίσεκτο, απομονώνουμε τα δύο τελευταία ψηφία του και ελέγχουμε αν ο αριθμός που προκύπτει διαιρείται ακριβώς με το 4. Για παράδειγμα, το 1996 είναι δίσεκτο, γιατί 96 : 4 = 24, δηλαδή διαιρείται ακριβώς.
Παλαιότερα οι άνθρωποι δεν γνώριζαν την επιστημονική εξήγηση για το δίσεκτο έτος. Επειδή δεν μπορούσαν να εξηγήσουν γιατί κάθε τέσσερα χρόνια το ημερολόγιο έχει μία ημέρα παραπάνω, έπλασαν διάφορους μύθους και δοξασίες γύρω από αυτό που ονόμαζαν «δίσεχτη χρονιά», θεωρώντας τη συχνά γρουσούζικη. Στην πραγματικότητα, πίσω από αυτή την πεποίθηση κρύβεται απλώς ένας μαθηματικός υπολογισμός: το άθροισμα των 6 επιπλέον ωρών που «περισσεύουν» κάθε χρόνο από την περιφορά της Γης.
Γεωγραφικό γλωσσάρι
Οι βασικοί όροι αυτού του μαθήματος συνοψίζονται στον παρακάτω πίνακα:
| Όρος | Τι σημαίνει |
|---|---|
| Γεωειδές | Το σχήμα της Γης, που είναι συμπιεσμένο στις κορυφές και διογκωμένο στη μέση |
| Περιστροφή | Η κίνηση της Γης γύρω από τον άξονά της |
| Περιφορά | Η κίνηση της Γης γύρω από τον Ήλιο |
| Ελλειπτική τροχιά | Η νοητή καμπύλη γραμμή που διαγράφει η Γη καθώς κινείται γύρω από τον Ήλιο |
| Δίσεκτο έτος | Το έτος με 366 ημέρες, στο οποίο προστίθεται η 29η Φεβρουαρίου |